Parva.Adhyaya 1.143

भीम उवाच · bhīma uvāca

स्मरन्ति वैरं रक्षांसि मायामाश्रित्य मोहिनीम्हिडिम्बे व्रज पन्थानं त्वं वै भ्रातृनिषेवितम्

smaranti vairaṃ rakṣāṃsi māyāmāśritya mohinīmhiḍimbe vraja panthānaṃ tvaṃ vai bhrātṛniṣevitam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

क्रुद्धोऽपि पुरुषव्याघ्र भीम मा स्म स्त्रियं वधीःशरीरगुप्त्याभ्यधिकं धर्मं गोपय पाण्डव

kruddho'pi puruṣavyāghra bhīma mā sma striyaṃ vadhīḥśarīraguptyābhyadhikaṃ dharmaṃ gopaya pāṇḍava

वधाभिप्रायमायान्तमवधीस्त्वं महाबलम्रक्षसस्तस्य भगिनी किं नः क्रुद्धा करिष्यति

vadhābhiprāyamāyāntamavadhīstvaṃ mahābalamrakṣasastasya bhaginī kiṃ naḥ kruddhā kariṣyati

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

हिडिम्बा तु ततः कुन्तीमभिवाद्य कृताञ्जलिःयुधिष्ठिरं च कौन्तेयमिदं वचनमब्रवीत्

hiḍimbā tu tataḥ kuntīmabhivādya kṛtāñjaliḥyudhiṣṭhiraṃ ca kaunteyamidaṃ vacanamabravīt

आर्ये जानासि यद्दुःखमिह स्त्रीणामनङ्गजम्तदिदं मामनुप्राप्तं भीमसेनकृतं शुभे

ārye jānāsi yadduḥkhamiha strīṇāmanaṅgajamtadidaṃ māmanuprāptaṃ bhīmasenakṛtaṃ śubhe

सोढं तत्परमं दुःखं मया कालप्रतीक्षयासोऽयमभ्यागतः कालो भविता मे सुखाय वै

soḍhaṃ tatparamaṃ duḥkhaṃ mayā kālapratīkṣayāso'yamabhyāgataḥ kālo bhavitā me sukhāya vai

मया ह्युत्सृज्य सुहृदः स्वधर्मं स्वजनं तथावृतोऽयं पुरुषव्याघ्रस्तव पुत्रः पतिः शुभे

mayā hyutsṛjya suhṛdaḥ svadharmaṃ svajanaṃ tathāvṛto'yaṃ puruṣavyāghrastava putraḥ patiḥ śubhe

वरेणापि तथानेन त्वया चापि यशस्विनितथा ब्रुवन्ती हि तदा प्रत्याख्याता क्रियां प्रति

vareṇāpi tathānena tvayā cāpi yaśasvinitathā bruvantī hi tadā pratyākhyātā kriyāṃ prati

त्वं मां मूढेति वा मत्वा भक्ता वानुगतेति वाभर्त्रानेन महाभागे संयोजय सुतेन ते

tvaṃ māṃ mūḍheti vā matvā bhaktā vānugateti vābhartrānena mahābhāge saṃyojaya sutena te

तमुपादाय गच्छेयं यथेष्टं देवरूपिणम्पुनश्चैवागमिष्यामि विश्रम्भं कुरु मे शुभे

tamupādāya gaccheyaṃ yatheṣṭaṃ devarūpiṇampunaścaivāgamiṣyāmi viśrambhaṃ kuru me śubhe

अहं हि मनसा ध्याता सर्वान्नेष्यामि वः सदावृजिने तारयिष्यामि दुर्गेषु च नरर्षभान्

ahaṃ hi manasā dhyātā sarvānneṣyāmi vaḥ sadāvṛjine tārayiṣyāmi durgeṣu ca nararṣabhān

पृष्ठेन वो वहिष्यामि शीघ्रां गतिमभीप्सतःयूयं प्रसादं कुरुत भीमसेनो भजेत माम्

pṛṣṭhena vo vahiṣyāmi śīghrāṃ gatimabhīpsataḥyūyaṃ prasādaṃ kuruta bhīmaseno bhajeta mām

आपदस्तरणे प्राणान्धारयेद्येन येन हिसर्वमादृत्य कर्तव्यं तद्धर्ममनुवर्तता

āpadastaraṇe prāṇāndhārayedyena yena hisarvamādṛtya kartavyaṃ taddharmamanuvartatā

आपत्सु यो धारयति धर्मं धर्मविदुत्तमःव्यसनं ह्येव धर्मस्य धर्मिणामापदुच्यते

āpatsu yo dhārayati dharmaṃ dharmaviduttamaḥvyasanaṃ hyeva dharmasya dharmiṇāmāpaducyate

पुण्यं प्राणान्धारयति पुण्यं प्राणदमुच्यतेयेन येनाचरेद्धर्मं तस्मिन्गर्हा न विद्यते

puṇyaṃ prāṇāndhārayati puṇyaṃ prāṇadamucyateyena yenācareddharmaṃ tasmingarhā na vidyate

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

एवमेतद्यथात्थ त्वं हिडिम्बे नात्र संशयःस्थातव्यं तु त्वया धर्मे यथा ब्रूयां सुमध्यमे

evametadyathāttha tvaṃ hiḍimbe nātra saṃśayaḥsthātavyaṃ tu tvayā dharme yathā brūyāṃ sumadhyame

स्नातं कृताह्निकं भद्रे कृतकौतुकमङ्गलम्भीमसेनं भजेथास्त्वं प्रागस्तगमनाद्रवेः

snātaṃ kṛtāhnikaṃ bhadre kṛtakautukamaṅgalambhīmasenaṃ bhajethāstvaṃ prāgastagamanādraveḥ

अहःसु विहरानेन यथाकामं मनोजवाअयं त्वानयितव्यस्ते भीमसेनः सदा निशि

ahaḥsu viharānena yathākāmaṃ manojavāayaṃ tvānayitavyaste bhīmasenaḥ sadā niśi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तथेति तत्प्रतिज्ञाय हिडिम्बा राक्षसी तदाभीमसेनमुपादाय ऊर्ध्वमाचक्रमे ततः

tatheti tatpratijñāya hiḍimbā rākṣasī tadābhīmasenamupādāya ūrdhvamācakrame tataḥ

शैलशृङ्गेषु रम्येषु देवतायतनेषु चमृगपक्षिविघुष्टेषु रमणीयेषु सर्वदा

śailaśṛṅgeṣu ramyeṣu devatāyataneṣu camṛgapakṣivighuṣṭeṣu ramaṇīyeṣu sarvadā

कृत्वा च परमं रूपं सर्वाभरणभूषितासंजल्पन्ती सुमधुरं रमयामास पाण्डवम्

kṛtvā ca paramaṃ rūpaṃ sarvābharaṇabhūṣitāsaṃjalpantī sumadhuraṃ ramayāmāsa pāṇḍavam

तथैव वनदुर्गेषु पुष्पितद्रुमसानुषुसरःसु रमणीयेषु पद्मोत्पलयुतेषु च

tathaiva vanadurgeṣu puṣpitadrumasānuṣusaraḥsu ramaṇīyeṣu padmotpalayuteṣu ca

नदीद्वीपप्रदेशेषु वैडूर्यसिकतासु चसुतीर्थवनतोयासु तथा गिरिनदीषु च

nadīdvīpapradeśeṣu vaiḍūryasikatāsu casutīrthavanatoyāsu tathā girinadīṣu ca

सगरस्य प्रदेशेषु मणिहेमचितेषु चपत्तनेषु च रम्येषु महाशालवनेषु च

sagarasya pradeśeṣu maṇihemaciteṣu capattaneṣu ca ramyeṣu mahāśālavaneṣu ca

देवारण्येषु पुण्येषु तथा पर्वतसानुषुगुह्यकानां निवासेषु तापसायतनेषु च

devāraṇyeṣu puṇyeṣu tathā parvatasānuṣuguhyakānāṃ nivāseṣu tāpasāyataneṣu ca

सर्वर्तुफलपुष्पेषु मानसेषु सरःसु चबिभ्रती परमं रूपं रमयामास पाण्डवम्

sarvartuphalapuṣpeṣu mānaseṣu saraḥsu cabibhratī paramaṃ rūpaṃ ramayāmāsa pāṇḍavam

रमयन्ती तथा भीमं तत्र तत्र मनोजवाप्रजज्ञे राक्षसी पुत्रं भीमसेनान्महाबलम्

ramayantī tathā bhīmaṃ tatra tatra manojavāprajajñe rākṣasī putraṃ bhīmasenānmahābalam

विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम्भीमरूपं सुताम्रोष्ठं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाबलम्

virūpākṣaṃ mahāvaktraṃ śaṅkukarṇaṃ vibhīṣaṇambhīmarūpaṃ sutāmroṣṭhaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahābalam

महेष्वासं महावीर्यं महासत्त्वं महाभुजम्महाजवं महाकायं महामायमरिंदमम्

maheṣvāsaṃ mahāvīryaṃ mahāsattvaṃ mahābhujammahājavaṃ mahākāyaṃ mahāmāyamariṃdamam

अमानुषं मानुषजं भीमवेगं महाबलम्यः पिशाचानतीवान्यान्बभूवाति स मानुषान्

amānuṣaṃ mānuṣajaṃ bhīmavegaṃ mahābalamyaḥ piśācānatīvānyānbabhūvāti sa mānuṣān

बालोऽपि यौवनं प्राप्तो मानुषेषु विशां पतेसर्वास्त्रेषु परं वीरः प्रकर्षमगमद्बली

bālo'pi yauvanaṃ prāpto mānuṣeṣu viśāṃ patesarvāstreṣu paraṃ vīraḥ prakarṣamagamadbalī

सद्यो हि गर्भं राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति चकामरूपधराश्चैव भवन्ति बहुरूपिणः

sadyo hi garbhaṃ rākṣasyo labhante prasavanti cakāmarūpadharāścaiva bhavanti bahurūpiṇaḥ

प्रणम्य विकचः पादावगृह्णात्स पितुस्तदामातुश्च परमेष्वासस्तौ च नामास्य चक्रतुः

praṇamya vikacaḥ pādāvagṛhṇātsa pitustadāmātuśca parameṣvāsastau ca nāmāsya cakratuḥ

घटभासोत्कच इति मातरं सोऽभ्यभाषतअभवत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह

ghaṭabhāsotkaca iti mātaraṃ so'bhyabhāṣataabhavattena nāmāsya ghaṭotkaca iti sma ha

अनुरक्तश्च तानासीत्पाण्डवान्स घटोत्कचःतेषां च दयितो नित्यमात्मभूतो बभूव सः

anuraktaśca tānāsītpāṇḍavānsa ghaṭotkacaḥteṣāṃ ca dayito nityamātmabhūto babhūva saḥ

संवाससमयो जीर्ण इत्यभाषत तं ततःहिडिम्बा समयं कृत्वा स्वां गतिं प्रत्यपद्यत

saṃvāsasamayo jīrṇa ityabhāṣata taṃ tataḥhiḍimbā samayaṃ kṛtvā svāṃ gatiṃ pratyapadyata

कृत्यकाल उपस्थास्ये पितॄनिति घटोत्कचःआमन्त्र्य राक्षसश्रेष्ठः प्रतस्थे चोत्तरां दिशम्

kṛtyakāla upasthāsye pitṝniti ghaṭotkacaḥāmantrya rākṣasaśreṣṭhaḥ pratasthe cottarāṃ diśam

स हि सृष्टो मघवता शक्तिहेतोर्महात्मनाकर्णस्याप्रतिवीर्यस्य विनाशाय महात्मनः

sa hi sṛṣṭo maghavatā śaktihetormahātmanākarṇasyāprativīryasya vināśāya mahātmanaḥ