Parva.Adhyaya 1.150

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

करिष्य इति भीमेन प्रतिज्ञाते तु भारतआजग्मुस्ते ततः सर्वे भैक्षमादाय पाण्डवाः

kariṣya iti bhīmena pratijñāte tu bhārataājagmuste tataḥ sarve bhaikṣamādāya pāṇḍavāḥ

आकारेणैव तं ज्ञात्वा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरःरहः समुपविश्यैकस्ततः पप्रच्छ मातरम्

ākāreṇaiva taṃ jñātvā pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥrahaḥ samupaviśyaikastataḥ papraccha mātaram

किं चिकीर्षत्ययं कर्म भीमो भीमपराक्रमःभवत्यनुमते कच्चिदयं कर्तुमिहेच्छति

kiṃ cikīrṣatyayaṃ karma bhīmo bhīmaparākramaḥbhavatyanumate kaccidayaṃ kartumihecchati

कुन्त्युवाचममैव वचनादेष करिष्यति परंतपःब्राह्मणार्थे महत्कृत्यं मोष्काय नगरस्य च

kuntyuvācamamaiva vacanādeṣa kariṣyati paraṃtapaḥbrāhmaṇārthe mahatkṛtyaṃ moṣkāya nagarasya ca

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किमिदं साहसं तीक्ष्णं भवत्या दुष्कृतं कृतम्परित्यागं हि पुत्रस्य न प्रशंसन्ति साधवः

kimidaṃ sāhasaṃ tīkṣṇaṃ bhavatyā duṣkṛtaṃ kṛtamparityāgaṃ hi putrasya na praśaṃsanti sādhavaḥ

कथं परसुतस्यार्थे स्वसुतं त्यक्तुमिच्छसिलोकवृत्तिविरुद्धं वै पुत्रत्यागात्कृतं त्वया

kathaṃ parasutasyārthe svasutaṃ tyaktumicchasilokavṛttiviruddhaṃ vai putratyāgātkṛtaṃ tvayā

यस्य बाहू समाश्रित्य सुखं सर्वे स्वपामहेराज्यं चापहृतं क्षुद्रैराजिहीर्षामहे पुनः

yasya bāhū samāśritya sukhaṃ sarve svapāmaherājyaṃ cāpahṛtaṃ kṣudrairājihīrṣāmahe punaḥ

यस्य दुर्योधनो वीर्यं चिन्तयन्नमितौजसःन शेते वसतीः सर्वा दुःखाच्छकुनिना सह

yasya duryodhano vīryaṃ cintayannamitaujasaḥna śete vasatīḥ sarvā duḥkhācchakuninā saha

यस्य वीरस्य वीर्येण मुक्ता जतुगृहाद्वयम्अन्येभ्यश्चैव पापेभ्यो निहतश्च पुरोचनः

yasya vīrasya vīryeṇa muktā jatugṛhādvayamanyebhyaścaiva pāpebhyo nihataśca purocanaḥ

यस्य वीर्यं समाश्रित्य वसुपूर्णां वसुंधराम्इमां मन्यामहे प्राप्तां निहत्य धृतराष्ट्रजान्

yasya vīryaṃ samāśritya vasupūrṇāṃ vasuṃdharāmimāṃ manyāmahe prāptāṃ nihatya dhṛtarāṣṭrajān

तस्य व्यवसितस्त्यागो बुद्धिमास्थाय कां त्वयाकच्चिन्न दुःखैर्बुद्धिस्ते विप्लुता गतचेतसः

tasya vyavasitastyāgo buddhimāsthāya kāṃ tvayākaccinna duḥkhairbuddhiste viplutā gatacetasaḥ

कुन्त्युवाचयुधिष्ठिर न संतापः कार्यः प्रति वृकोदरम्न चायं बुद्धिदौर्बल्याद्व्यवसायः कृतो मया

kuntyuvācayudhiṣṭhira na saṃtāpaḥ kāryaḥ prati vṛkodaramna cāyaṃ buddhidaurbalyādvyavasāyaḥ kṛto mayā

इह विप्रस्य भवने वयं पुत्र सुखोषिताःतस्य प्रतिक्रिया तात मयेयं प्रसमीक्षिताएतावानेव पुरुषः कृतं यस्मिन्न नश्यति

iha viprasya bhavane vayaṃ putra sukhoṣitāḥtasya pratikriyā tāta mayeyaṃ prasamīkṣitāetāvāneva puruṣaḥ kṛtaṃ yasminna naśyati

दृष्ट्वा भीमस्य विक्रान्तं तदा जतुगृहे महत्हिडिम्बस्य वधाच्चैव विश्वासो मे वृकोदरे

dṛṣṭvā bhīmasya vikrāntaṃ tadā jatugṛhe mahathiḍimbasya vadhāccaiva viśvāso me vṛkodare

बाह्वोर्बलं हि भीमस्य नागायुतसमं महत्येन यूयं गजप्रख्या निर्व्यूढा वारणावतात्

bāhvorbalaṃ hi bhīmasya nāgāyutasamaṃ mahatyena yūyaṃ gajaprakhyā nirvyūḍhā vāraṇāvatāt

वृकोदरबलो नान्यो न भूतो न भविष्यतियोऽभ्युदीयाद्युधि श्रेष्ठमपि वज्रधरं स्वयम्

vṛkodarabalo nānyo na bhūto na bhaviṣyatiyo'bhyudīyādyudhi śreṣṭhamapi vajradharaṃ svayam

जातमात्रः पुरा चैष ममाङ्कात्पतितो गिरौशरीरगौरवात्तस्य शिला गात्रैर्विचूर्णिता

jātamātraḥ purā caiṣa mamāṅkātpatito girauśarīragauravāttasya śilā gātrairvicūrṇitā

तदहं प्रज्ञया स्मृत्वा बलं भीमस्य पाण्डवप्रतीकारं च विप्रस्य ततः कृतवती मतिम्

tadahaṃ prajñayā smṛtvā balaṃ bhīmasya pāṇḍavapratīkāraṃ ca viprasya tataḥ kṛtavatī matim

नेदं लोभान्न चाज्ञानान्न च मोहाद्विनिश्चितम्बुद्धिपूर्वं तु धर्मस्य व्यवसायः कृतो मया

nedaṃ lobhānna cājñānānna ca mohādviniścitambuddhipūrvaṃ tu dharmasya vyavasāyaḥ kṛto mayā

अर्थौ द्वावपि निष्पन्नौ युधिष्ठिर भविष्यतःप्रतीकारश्च वासस्य धर्मश्च चरितो महान्

arthau dvāvapi niṣpannau yudhiṣṭhira bhaviṣyataḥpratīkāraśca vāsasya dharmaśca carito mahān

यो ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुर्यादर्थेषु कर्हिचित्क्षत्रियः स शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयादिति मे श्रुतम्

yo brāhmaṇasya sāhāyyaṃ kuryādartheṣu karhicitkṣatriyaḥ sa śubhām̐llokānprāpnuyāditi me śrutam

क्षत्रियः क्षत्रियस्यैव कुर्वाणो वधमोक्षणम्विपुलां कीर्तिमाप्नोति लोकेऽस्मिंश्च परत्र च

kṣatriyaḥ kṣatriyasyaiva kurvāṇo vadhamokṣaṇamvipulāṃ kīrtimāpnoti loke'smiṃśca paratra ca

वैश्यस्यैव तु साहाय्यं कुर्वाणः क्षत्रियो युधिस सर्वेष्वपि लोकेषु प्रजा रञ्जयते ध्रुवम्

vaiśyasyaiva tu sāhāyyaṃ kurvāṇaḥ kṣatriyo yudhisa sarveṣvapi lokeṣu prajā rañjayate dhruvam

शूद्रं तु मोक्षयन्राजा शरणार्थिनमागतम्प्राप्नोतीह कुले जन्म सद्रव्ये राजसत्कृते

śūdraṃ tu mokṣayanrājā śaraṇārthinamāgatamprāpnotīha kule janma sadravye rājasatkṛte

एवं स भगवान्व्यासः पुरा कौरवनन्दनप्रोवाच सुतरां प्राज्ञस्तस्मादेतच्चिकीर्षितम्

evaṃ sa bhagavānvyāsaḥ purā kauravanandanaprovāca sutarāṃ prājñastasmādetaccikīrṣitam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

उपपन्नमिदं मातस्त्वया यद्बुद्धिपूर्वकम्आर्तस्य ब्राह्मणस्यैवमनुक्रोशादिदं कृतम्ध्रुवमेष्यति भीमोऽयं निहत्य पुरुषादकम्

upapannamidaṃ mātastvayā yadbuddhipūrvakamārtasya brāhmaṇasyaivamanukrośādidaṃ kṛtamdhruvameṣyati bhīmo'yaṃ nihatya puruṣādakam

यथा त्विदं न विन्देयुर्नरा नगरवासिनःतथायं ब्राह्मणो वाच्यः परिग्राह्यश्च यत्नतः

yathā tvidaṃ na vindeyurnarā nagaravāsinaḥtathāyaṃ brāhmaṇo vācyaḥ parigrāhyaśca yatnataḥ