Parva.Adhyaya 1.158

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ते प्रतस्थुः पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभाःसमैरुदङ्मुखैर्मार्गैर्यथोद्दिष्टं परंतपाः

te pratasthuḥ puraskṛtya mātaraṃ puruṣarṣabhāḥsamairudaṅmukhairmārgairyathoddiṣṭaṃ paraṃtapāḥ

ते गच्छन्तस्त्वहोरात्रं तीर्थं सोमश्रवायणम्आसेदुः पुरुषव्याघ्रा गङ्गायां पाण्डुनन्दनाः

te gacchantastvahorātraṃ tīrthaṃ somaśravāyaṇamāseduḥ puruṣavyāghrā gaṅgāyāṃ pāṇḍunandanāḥ

उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनंजयःप्रकाशार्थं ययौ तत्र रक्षार्थं च महायशाः

ulmukaṃ tu samudyamya teṣāmagre dhanaṃjayaḥprakāśārthaṃ yayau tatra rakṣārthaṃ ca mahāyaśāḥ

तत्र गङ्गाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन्स्त्रियःईर्ष्युर्गन्धर्वराजः स्म जलक्रीडामुपागतः

tatra gaṅgājale ramye vivikte krīḍayanstriyaḥīrṣyurgandharvarājaḥ sma jalakrīḍāmupāgataḥ

शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम्तेन शब्देन चाविष्टश्चुक्रोध बलवद्बली

śabdaṃ teṣāṃ sa śuśrāva nadīṃ samupasarpatāmtena śabdena cāviṣṭaścukrodha balavadbalī

स दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परंतपान्विस्फारयन्धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत्

sa dṛṣṭvā pāṇḍavāṃstatra saha mātrā paraṃtapānvisphārayandhanurghoramidaṃ vacanamabravīt

संध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु याअशीतिभिस्त्रुटैर्हीनं तं मुहूर्तं प्रचक्षते

saṃdhyā saṃrajyate ghorā pūrvarātrāgameṣu yāaśītibhistruṭairhīnaṃ taṃ muhūrtaṃ pracakṣate

विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम्शेषमन्यन्मनुष्याणां कामचारमिह स्मृतम्

vihitaṃ kāmacārāṇāṃ yakṣagandharvarakṣasāmśeṣamanyanmanuṣyāṇāṃ kāmacāramiha smṛtam

लोभात्प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान्उपक्रान्ता निगृह्णीमो राक्षसैः सह बालिशान्

lobhātpracāraṃ caratastāsu velāsu vai narānupakrāntā nigṛhṇīmo rākṣasaiḥ saha bāliśān

ततो रात्रौ प्राप्नुवतो जलं ब्रह्मविदो जनाःगर्हयन्ति नरान्सर्वान्बलस्थान्नृपतीनपि

tato rātrau prāpnuvato jalaṃ brahmavido janāḥgarhayanti narānsarvānbalasthānnṛpatīnapi

आरात्तिष्ठत मा मह्यं समीपमुपसर्पतकस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्तं भागीरथीजलम्

ārāttiṣṭhata mā mahyaṃ samīpamupasarpatakasmānmāṃ nābhijānīta prāptaṃ bhāgīrathījalam

अङ्गारपर्णं गन्धर्वं वित्त मां स्वबलाश्रयम्अहं हि मानी चेर्ष्युश्च कुबेरस्य प्रियः सखा

aṅgāraparṇaṃ gandharvaṃ vitta māṃ svabalāśrayamahaṃ hi mānī cerṣyuśca kuberasya priyaḥ sakhā

अङ्गारपर्णमिति च ख्यातं वनमिदं ममअनु गङ्गां च वाकां च चित्रं यत्र वसाम्यहम्

aṅgāraparṇamiti ca khyātaṃ vanamidaṃ mamaanu gaṅgāṃ ca vākāṃ ca citraṃ yatra vasāmyaham

न कुणपाः शृङ्गिणो वा न देवा न च मानुषाःइदं समुपसर्पन्ति तत्किं समुपसर्पथ

na kuṇapāḥ śṛṅgiṇo vā na devā na ca mānuṣāḥidaṃ samupasarpanti tatkiṃ samupasarpatha

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्यामस्यां च दुर्मतेरात्रावहनि संधौ च कस्य कॢप्तः परिग्रहः

samudre himavatpārśve nadyāmasyāṃ ca durmaterātrāvahani saṃdhau ca kasya kḷptaḥ parigrahaḥ

वयं च शक्तिसंपन्ना अकाले त्वामधृष्णुमःअशक्ता हि क्षणे क्रूरे युष्मानर्चन्ति मानवाः

vayaṃ ca śaktisaṃpannā akāle tvāmadhṛṣṇumaḥaśaktā hi kṣaṇe krūre yuṣmānarcanti mānavāḥ

पुरा हिमवतश्चैषा हेमशृङ्गाद्विनिःसृतागङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा प्रतिपद्यते

purā himavataścaiṣā hemaśṛṅgādviniḥsṛtāgaṅgā gatvā samudrāmbhaḥ saptadhā pratipadyate

इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुनःदेवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्यलकनन्दताम्

iyaṃ bhūtvā caikavaprā śucirākāśagā punaḥdeveṣu gaṅgā gandharva prāpnotyalakanandatām

तथा पितॄन्वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभिःगङ्गा भवति गन्धर्व यथा द्वैपायनोऽब्रवीत्

tathā pitṝnvaitaraṇī dustarā pāpakarmabhiḥgaṅgā bhavati gandharva yathā dvaipāyano'bravīt

असंबाधा देवनदी स्वर्गसंपादनी शुभाकथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्मः सनातनः

asaṃbādhā devanadī svargasaṃpādanī śubhākathamicchasi tāṃ roddhuṃ naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ

अनिवार्यमसंबाधं तव वाचा कथं वयम्न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम्

anivāryamasaṃbādhaṃ tava vācā kathaṃ vayamna spṛśema yathākāmaṃ puṇyaṃ bhāgīrathījalam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा क्रुद्ध आनम्य कार्मुकम्मुमोच सायकान्दीप्तानहीनाशीविषानिव

aṅgāraparṇastacchrutvā kruddha ānamya kārmukammumoca sāyakāndīptānahīnāśīviṣāniva

उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्णं पाण्डवश्चर्म चोत्तमम्व्यपोवाह शरांस्तस्य सर्वानेव धनंजयः

ulmukaṃ bhrāmayaṃstūrṇaṃ pāṇḍavaścarma cottamamvyapovāha śarāṃstasya sarvāneva dhanaṃjayaḥ

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

बिभीषिकैषा गन्धर्व नास्त्रज्ञेषु प्रयुज्यतेअस्त्रज्ञेषु प्रयुक्तैषा फेनवत्प्रविलीयते

bibhīṣikaiṣā gandharva nāstrajñeṣu prayujyateastrajñeṣu prayuktaiṣā phenavatpravilīyate

मानुषानति गन्धर्वान्सर्वान्गन्धर्व लक्षयेतस्मादस्त्रेण दिव्येन योत्स्येऽहं न तु मायया

mānuṣānati gandharvānsarvāngandharva lakṣayetasmādastreṇa divyena yotsye'haṃ na tu māyayā

पुरास्त्रमिदमाग्नेयं प्रादात्किल बृहस्पतिःभरद्वाजस्य गन्धर्व गुरुपुत्रः शतक्रतोः

purāstramidamāgneyaṃ prādātkila bṛhaspatiḥbharadvājasya gandharva guruputraḥ śatakratoḥ

भरद्वाजादग्निवेश्यो अग्निवेश्याद्गुरुर्ममस त्विदं मह्यमददाद्द्रोणो ब्राह्मणसत्तमः

bharadvājādagniveśyo agniveśyādgururmamasa tvidaṃ mahyamadadāddroṇo brāhmaṇasattamaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा पाण्डवः क्रुद्धो गन्धर्वाय मुमोच हप्रदीप्तमस्त्रमाग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत्

ityuktvā pāṇḍavaḥ kruddho gandharvāya mumoca hapradīptamastramāgneyaṃ dadāhāsya rathaṃ tu tat

विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धर्वं महाबलम्अस्त्रतेजःप्रमूढं च प्रपतन्तमवाङ्मुखम्

virathaṃ viplutaṃ taṃ tu sa gandharvaṃ mahābalamastratejaḥpramūḍhaṃ ca prapatantamavāṅmukham

शिरोरुहेषु जग्राह माल्यवत्सु धनंजयःभ्रातॄन्प्रति चकर्षाथ सोऽस्त्रपातादचेतसम्

śiroruheṣu jagrāha mālyavatsu dhanaṃjayaḥbhrātṝnprati cakarṣātha so'strapātādacetasam

युधिष्ठिरं तस्य भार्या प्रपेदे शरणार्थिनीनाम्ना कुम्भीनसी नाम पतित्राणमभीप्सती

yudhiṣṭhiraṃ tasya bhāryā prapede śaraṇārthinīnāmnā kumbhīnasī nāma patitrāṇamabhīpsatī

गन्धर्व्युवाचत्राहि त्वं मां महाराज पतिं चेमं विमुञ्च मेगन्धर्वीं शरणं प्राप्तां नाम्ना कुम्बीनसीं प्रभो

gandharvyuvācatrāhi tvaṃ māṃ mahārāja patiṃ cemaṃ vimuñca megandharvīṃ śaraṇaṃ prāptāṃ nāmnā kumbīnasīṃ prabho

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

युद्धे जितं यशोहीनं स्त्रीनाथमपराक्रमम्को नु हन्याद्रिपुं त्वादृङ्मुञ्चेमं रिपुसूदन

yuddhe jitaṃ yaśohīnaṃ strīnāthamaparākramamko nu hanyādripuṃ tvādṛṅmuñcemaṃ ripusūdana

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

अङ्गेमं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुचःप्रदिशत्यभयं तेऽद्य कुरुराजो युधिष्ठिरः

aṅgemaṃ pratipadyasva gaccha gandharva mā śucaḥpradiśatyabhayaṃ te'dya kururājo yudhiṣṭhiraḥ

गन्धर्व उवाच · gandharva uvāca

जितोऽहं पूर्वकं नाम मुञ्चाम्यङ्गारपर्णताम्न च श्लाघे बलेनाद्य न नाम्ना जनसंसदि

jito'haṃ pūrvakaṃ nāma muñcāmyaṅgāraparṇatāmna ca ślāghe balenādya na nāmnā janasaṃsadi

साध्विमं लब्धवाँल्लाभं योऽहं दिव्यास्त्रधारिणम्गान्धर्व्या मायया योद्धुमिच्छामि वयसा वरम्

sādhvimaṃ labdhavām̐llābhaṃ yo'haṃ divyāstradhāriṇamgāndharvyā māyayā yoddhumicchāmi vayasā varam

अस्त्राग्निना विचित्रोऽयं दग्धो मे रथ उत्तमःसोऽहं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथोऽभवम्

astrāgninā vicitro'yaṃ dagdho me ratha uttamaḥso'haṃ citraratho bhūtvā nāmnā dagdharatho'bhavam

संभृता चैव विद्येयं तपसेह पुरा मयानिवेदयिष्ये तामद्य प्राणदाया महात्मने

saṃbhṛtā caiva vidyeyaṃ tapaseha purā mayānivedayiṣye tāmadya prāṇadāyā mahātmane

संस्तम्भितं हि तरसा जितं शरणमागतम्योऽरिं संयोजयेत्प्राणैः कल्याणं किं न सोऽर्हति

saṃstambhitaṃ hi tarasā jitaṃ śaraṇamāgatamyo'riṃ saṃyojayetprāṇaiḥ kalyāṇaṃ kiṃ na so'rhati

चक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनुःददौ स विश्वावसवे मह्यं विश्वावसुर्ददौ

cakṣuṣī nāma vidyeyaṃ yāṃ somāya dadau manuḥdadau sa viśvāvasave mahyaṃ viśvāvasurdadau

सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यतिआगमोऽस्या मया प्रोक्तो वीर्यं प्रतिनिबोध मे

seyaṃ kāpuruṣaṃ prāptā gurudattā praṇaśyatiāgamo'syā mayā prokto vīryaṃ pratinibodha me

यच्चक्षुषा द्रष्टुमिच्छेत्त्रिषु लोकेषु किंचनतत्पश्येद्यादृशं चेच्छेत्तादृषं द्रष्टुमर्हति

yaccakṣuṣā draṣṭumicchettriṣu lokeṣu kiṃcanatatpaśyedyādṛśaṃ cecchettādṛṣaṃ draṣṭumarhati

समानपद्ये षण्मासान्स्थितो विद्यां लभेदिमाम्अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं व्रते कृते

samānapadye ṣaṇmāsānsthito vidyāṃ labhedimāmanuneṣyāmyahaṃ vidyāṃ svayaṃ tubhyaṃ vrate kṛte

विद्यया ह्यनया राजन्वयं नृभ्यो विशेषिताःअविशिष्टाश्च देवानामनुभावप्रवर्तिताः

vidyayā hyanayā rājanvayaṃ nṛbhyo viśeṣitāḥaviśiṣṭāśca devānāmanubhāvapravartitāḥ

गन्धर्वजानामश्वानामहं पुरुषसत्तमभ्रातृभ्यस्तव पञ्चभ्यः पृथग्दाता शतं शतम्

gandharvajānāmaśvānāmahaṃ puruṣasattamabhrātṛbhyastava pañcabhyaḥ pṛthagdātā śataṃ śatam

देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यगन्धा मनोगमाःक्षीणाः क्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहसः

devagandharvavāhāste divyagandhā manogamāḥkṣīṇāḥ kṣīṇā bhavantyete na hīyante ca raṃhasaḥ

पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज्रं वृत्रनिबर्हणेदशधा शतधा चैव तच्छीर्णं वृत्रमूर्धनि

purā kṛtaṃ mahendrasya vajraṃ vṛtranibarhaṇedaśadhā śatadhā caiva tacchīrṇaṃ vṛtramūrdhani

ततो भागीकृतो देवैर्वज्रभाग उपास्यतेलोके यत्साधनं किंचित्सा वै वज्रतनुः स्मृता

tato bhāgīkṛto devairvajrabhāga upāsyateloke yatsādhanaṃ kiṃcitsā vai vajratanuḥ smṛtā

वज्रपाणिर्ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रं वज्ररथं स्मृतम्वैश्या वै दानवज्राश्च कर्मवज्रा यवीयसः

vajrapāṇirbrāhmaṇaḥ syātkṣatraṃ vajrarathaṃ smṛtamvaiśyā vai dānavajrāśca karmavajrā yavīyasaḥ

वज्रं क्षत्रस्य वाजिनो अवध्या वाजिनः स्मृताःरथाङ्गं वडवा सूते सूताश्चाश्वेषु ये मताः

vajraṃ kṣatrasya vājino avadhyā vājinaḥ smṛtāḥrathāṅgaṃ vaḍavā sūte sūtāścāśveṣu ye matāḥ

कामवर्णाः कामजवाः कामतः समुपस्थिताःइमे गन्धर्वजाः कामं पूरयिष्यन्ति ते हयाः

kāmavarṇāḥ kāmajavāḥ kāmataḥ samupasthitāḥime gandharvajāḥ kāmaṃ pūrayiṣyanti te hayāḥ

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

यदि प्रीतेन वा दत्तं संशये जीवितस्य वाविद्या वित्तं श्रुतं वापि न तद्गन्धर्व कामये

yadi prītena vā dattaṃ saṃśaye jīvitasya vāvidyā vittaṃ śrutaṃ vāpi na tadgandharva kāmaye

गन्धर्व उवाच · gandharva uvāca

संयोगो वै प्रीतिकरः संसत्सु प्रतिदृश्यतेजीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते

saṃyogo vai prītikaraḥ saṃsatsu pratidṛśyatejīvitasya pradānena prīto vidyāṃ dadāmi te

त्वत्तो ह्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम्तथैव सख्यं बीभत्सो चिराय भरतर्षभ

tvatto hyahaṃ grahīṣyāmi astramāgneyamuttamamtathaiva sakhyaṃ bībhatso cirāya bharatarṣabha

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

त्वत्तोऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान्संयोगः शाश्वतोऽस्तु नौसखे तद्ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्भयं त्यजेत्

tvatto'streṇa vṛṇomyaśvānsaṃyogaḥ śāśvato'stu nausakhe tadbrūhi gandharva yuṣmabhyo yadbhayaṃ tyajet