Parva.Adhyaya 1.160

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

तापत्य इति यद्वाक्यमुक्तवानसि मामिहतदहं ज्ञातुमिच्छामि तापत्यार्थविनिश्चयम्

tāpatya iti yadvākyamuktavānasi māmihatadahaṃ jñātumicchāmi tāpatyārthaviniścayam

तपती नाम का चैषा तापत्या यत्कृते वयम्कौन्तेया हि वयं साधो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम्

tapatī nāma kā caiṣā tāpatyā yatkṛte vayamkaunteyā hi vayaṃ sādho tattvamicchāmi veditum

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तः स गन्धर्वः कुन्तीपुत्रं धनंजयम्विश्रुतां त्रिषु लोकेषु श्रावयामास वै कथाम्

evamuktaḥ sa gandharvaḥ kuntīputraṃ dhanaṃjayamviśrutāṃ triṣu lokeṣu śrāvayāmāsa vai kathām

गन्धर्व उवाच · gandharva uvāca

हन्त ते कथयिष्यामि कथामेतां मनोरमाम्यथावदखिलां पार्थ धर्म्यां धर्मभृतां वर

hanta te kathayiṣyāmi kathāmetāṃ manoramāmyathāvadakhilāṃ pārtha dharmyāṃ dharmabhṛtāṃ vara

उक्तवानस्मि येन त्वां तापत्य इति यद्वचःतत्तेऽहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना मम

uktavānasmi yena tvāṃ tāpatya iti yadvacaḥtatte'haṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā mama

य एष दिवि धिष्ण्येन नाकं व्याप्नोति तेजसाएतस्य तपती नाम बभूवासदृशी सुता

ya eṣa divi dhiṣṇyena nākaṃ vyāpnoti tejasāetasya tapatī nāma babhūvāsadṛśī sutā

विवस्वतो वै कौन्तेय सावित्र्यवरजा विभोविश्रुता त्रिषु लोकेषु तपती तपसा युता

vivasvato vai kaunteya sāvitryavarajā vibhoviśrutā triṣu lokeṣu tapatī tapasā yutā

न देवी नासुरी चैव न यक्षी न च राक्षसीनाप्सरा न च गन्धर्वी तथारूपेण काचन

na devī nāsurī caiva na yakṣī na ca rākṣasīnāpsarā na ca gandharvī tathārūpeṇa kācana

सुविभक्तानवद्याङ्गी स्वसितायतलोचनास्वाचारा चैव साध्वी च सुवेषा चैव भामिनी

suvibhaktānavadyāṅgī svasitāyatalocanāsvācārā caiva sādhvī ca suveṣā caiva bhāminī

न तस्याः सदृशं कंचित्त्रिषु लोकेषु भारतभर्तारं सविता मेने रूपशीलकुलश्रुतैः

na tasyāḥ sadṛśaṃ kaṃcittriṣu lokeṣu bhāratabhartāraṃ savitā mene rūpaśīlakulaśrutaiḥ

संप्राप्तयौवनां पश्यन्देयां दुहितरं तु ताम्नोपलेभे ततः शान्तिं संप्रदानं विचिन्तयन्

saṃprāptayauvanāṃ paśyandeyāṃ duhitaraṃ tu tāmnopalebhe tataḥ śāntiṃ saṃpradānaṃ vicintayan

अर्थर्क्षपुत्रः कौन्तेय कुरूणामृषभो बलीसूर्यमाराधयामास नृपः संवरणः सदा

artharkṣaputraḥ kaunteya kurūṇāmṛṣabho balīsūryamārādhayāmāsa nṛpaḥ saṃvaraṇaḥ sadā

अर्घ्यमाल्योपहारैश्च शश्वच्च नृपतिर्यतःनियमैरुपवासैश्च तपोभिर्विविधैरपि

arghyamālyopahāraiśca śaśvacca nṛpatiryataḥniyamairupavāsaiśca tapobhirvividhairapi

शुश्रूषुरनहंवादी शुचिः पौरवनन्दनःअंशुमन्तं समुद्यन्तं पूजयामास भक्तिमान्

śuśrūṣuranahaṃvādī śuciḥ pauravanandanaḥaṃśumantaṃ samudyantaṃ pūjayāmāsa bhaktimān

ततः कृतज्ञं धर्मज्ञं रूपेणासदृशं भुवितपत्याः सदृशं मेने सूर्यः संवरणं पतिम्

tataḥ kṛtajñaṃ dharmajñaṃ rūpeṇāsadṛśaṃ bhuvitapatyāḥ sadṛśaṃ mene sūryaḥ saṃvaraṇaṃ patim

दातुमैच्छत्ततः कन्यां तस्मै संवरणाय ताम्नृपोत्तमाय कौरव्य विश्रुताभिजनाय वै

dātumaicchattataḥ kanyāṃ tasmai saṃvaraṇāya tāmnṛpottamāya kauravya viśrutābhijanāya vai

यथा हि दिवि दीप्तांशुः प्रभासयति तेजसातथा भुवि महीपालो दीप्त्या संवरणोऽभवत्

yathā hi divi dīptāṃśuḥ prabhāsayati tejasātathā bhuvi mahīpālo dīptyā saṃvaraṇo'bhavat

यथार्चयन्ति चादित्यमुद्यन्तं ब्रह्मवादिनःतथा संवरणं पार्थ ब्राह्मणावरजाः प्रजाः

yathārcayanti cādityamudyantaṃ brahmavādinaḥtathā saṃvaraṇaṃ pārtha brāhmaṇāvarajāḥ prajāḥ

स सोममति कान्तत्वादादित्यमति तेजसाबभूव नृपतिः श्रीमान्सुहृदां दुर्हृदामपि

sa somamati kāntatvādādityamati tejasābabhūva nṛpatiḥ śrīmānsuhṛdāṃ durhṛdāmapi

एवंगुणस्य नृपतेस्तथावृत्तस्य कौरवतस्मै दातुं मनश्चक्रे तपतीं तपनः स्वयम्

evaṃguṇasya nṛpatestathāvṛttasya kauravatasmai dātuṃ manaścakre tapatīṃ tapanaḥ svayam

स कदाचिदथो राजा श्रीमानुरुयशा भुविचचार मृगयां पार्थ पर्वतोपवने किल

sa kadācidatho rājā śrīmānuruyaśā bhuvicacāra mṛgayāṃ pārtha parvatopavane kila

चरतो मृगयां तस्य क्षुत्पिपासाश्रमान्वितःममार राज्ञः कौन्तेय गिरावप्रतिमो हयः

carato mṛgayāṃ tasya kṣutpipāsāśramānvitaḥmamāra rājñaḥ kaunteya girāvapratimo hayaḥ

स मृताश्वश्चरन्पार्थ पद्भ्यामेव गिरौ नृपःददर्शासदृशीं लोके कन्यामायतलोचनाम्

sa mṛtāśvaścaranpārtha padbhyāmeva girau nṛpaḥdadarśāsadṛśīṃ loke kanyāmāyatalocanām

स एक एकामासाद्य कन्यां तामरिमर्दनःतस्थौ नृपतिशार्दूलः पश्यन्नविचलेक्षणः

sa eka ekāmāsādya kanyāṃ tāmarimardanaḥtasthau nṛpatiśārdūlaḥ paśyannavicalekṣaṇaḥ

स हि तां तर्कयामास रूपतो नृपतिः श्रियम्पुनः संतर्कयामास रवेर्भ्रष्टामिव प्रभाम्

sa hi tāṃ tarkayāmāsa rūpato nṛpatiḥ śriyampunaḥ saṃtarkayāmāsa raverbhraṣṭāmiva prabhām

गिरिप्रस्थे तु सा यस्मिन्स्थिता स्वसितलोचनास सवृक्षक्षुपलतो हिरण्मय इवाभवत्

giriprasthe tu sā yasminsthitā svasitalocanāsa savṛkṣakṣupalato hiraṇmaya ivābhavat

अवमेने च तां दृष्ट्वा सर्वप्राणभृतां वपुःअवाप्तं चात्मनो मेने स राजा चक्षुषः फलम्

avamene ca tāṃ dṛṣṭvā sarvaprāṇabhṛtāṃ vapuḥavāptaṃ cātmano mene sa rājā cakṣuṣaḥ phalam

जन्मप्रभृति यत्किंचिद्दृष्टवान्स महीपतिःरूपं न सदृशं तस्यास्तर्कयामास किंचन

janmaprabhṛti yatkiṃciddṛṣṭavānsa mahīpatiḥrūpaṃ na sadṛśaṃ tasyāstarkayāmāsa kiṃcana

तया बद्धमनश्चक्षुः पाशैर्गुणमयैस्तदान चचाल ततो देशाद्बुबुधे न च किंचन

tayā baddhamanaścakṣuḥ pāśairguṇamayaistadāna cacāla tato deśādbubudhe na ca kiṃcana

अस्या नूनं विशालाक्ष्याः सदेवासुरमानुषम्लोकं निर्मथ्य धात्रेदं रूपमाविष्कृतं कृतम्

asyā nūnaṃ viśālākṣyāḥ sadevāsuramānuṣamlokaṃ nirmathya dhātredaṃ rūpamāviṣkṛtaṃ kṛtam

एवं स तर्कयामास रूपद्रविणसंपदाकन्यामसदृशीं लोके नृपः संवरणस्तदा

evaṃ sa tarkayāmāsa rūpadraviṇasaṃpadākanyāmasadṛśīṃ loke nṛpaḥ saṃvaraṇastadā

तां च दृष्ट्वैव कल्याणीं कल्याणाभिजनो नृपःजगाम मनसा चिन्तां काममार्गणपीडितः

tāṃ ca dṛṣṭvaiva kalyāṇīṃ kalyāṇābhijano nṛpaḥjagāma manasā cintāṃ kāmamārgaṇapīḍitaḥ

दह्यमानः स तीव्रेण नृपतिर्मन्मथाग्निनाअप्रगल्भां प्रगल्भः स तामुवाच यशस्विनीम्

dahyamānaḥ sa tīvreṇa nṛpatirmanmathāgnināapragalbhāṃ pragalbhaḥ sa tāmuvāca yaśasvinīm

कासि कस्यासि रम्भोरु किमर्थं चेह तिष्ठसिकथं च निर्जनेऽरण्ये चरस्येका शुचिस्मिते

kāsi kasyāsi rambhoru kimarthaṃ ceha tiṣṭhasikathaṃ ca nirjane'raṇye carasyekā śucismite

त्वं हि सर्वानवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिताविभूषणमिवैतेषां भूषणानामभीप्सितम्

tvaṃ hi sarvānavadyāṅgī sarvābharaṇabhūṣitāvibhūṣaṇamivaiteṣāṃ bhūṣaṇānāmabhīpsitam

न देवीं नासुरीं चैव न यक्षीं न च राक्षसीम्न च भोगवतीं मन्ये न गन्धर्वीं न मानुषीम्

na devīṃ nāsurīṃ caiva na yakṣīṃ na ca rākṣasīmna ca bhogavatīṃ manye na gandharvīṃ na mānuṣīm

या हि दृष्टा मया काश्चिच्छ्रुता वापि वराङ्गनाःन तासां सदृशीं मन्ये त्वामहं मत्तकाशिनि

yā hi dṛṣṭā mayā kāścicchrutā vāpi varāṅganāḥna tāsāṃ sadṛśīṃ manye tvāmahaṃ mattakāśini

एवं तां स महीपालो बभाषे न तु सा तदाकामार्तं निर्जनेऽरण्ये प्रत्यभाषत किंचन

evaṃ tāṃ sa mahīpālo babhāṣe na tu sā tadākāmārtaṃ nirjane'raṇye pratyabhāṣata kiṃcana

ततो लालप्यमानस्य पार्थिवस्यायतेक्षणासौदामिनीव साभ्रेषु तत्रैवान्तरधीयत

tato lālapyamānasya pārthivasyāyatekṣaṇāsaudāminīva sābhreṣu tatraivāntaradhīyata

तामन्विच्छन्स नृपतिः परिचक्राम तत्तदावनं वनजपत्राक्षीं भ्रमन्नुन्मत्तवत्तदा

tāmanvicchansa nṛpatiḥ paricakrāma tattadāvanaṃ vanajapatrākṣīṃ bhramannunmattavattadā

अपश्यमानः स तु तां बहु तत्र विलप्य चनिश्चेष्टः कौरवश्रेष्ठो मुहूर्तं स व्यतिष्ठत

apaśyamānaḥ sa tu tāṃ bahu tatra vilapya caniśceṣṭaḥ kauravaśreṣṭho muhūrtaṃ sa vyatiṣṭhata