पर्व.अध्याय 1.171

और्व उवाच · aurva uvāca

उक्तवानस्मि यां क्रोधात्प्रतिज्ञां पितरस्तदासर्वलोकविनाशाय न सा मे वितथा भवेत्

uktavānasmi yāṃ krodhātpratijñāṃ pitarastadāsarvalokavināśāya na sā me vitathā bhavet

वृथारोषप्रतिज्ञो हि नाहं जीवितुमुत्सहेअनिस्तीर्णो हि मां रोषो दहेदग्निरिवारणिम्

vṛthāroṣapratijño hi nāhaṃ jīvitumutsaheanistīrṇo hi māṃ roṣo dahedagnirivāraṇim

यो हि कारणतः क्रोधं संजातं क्षन्तुमर्हतिनालं स मनुजः सम्यक्त्रिवर्गं परिरक्षितुम्

yo hi kāraṇataḥ krodhaṃ saṃjātaṃ kṣantumarhatinālaṃ sa manujaḥ samyaktrivargaṃ parirakṣitum

अशिष्टानां नियन्ता हि शिष्टानां परिरक्षतास्थाने रोषः प्रयुक्तः स्यान्नृपैः स्वर्गजिगीषुभिः

aśiṣṭānāṃ niyantā hi śiṣṭānāṃ parirakṣatāsthāne roṣaḥ prayuktaḥ syānnṛpaiḥ svargajigīṣubhiḥ

अश्रौषमहमूरुस्थो गर्भशय्यागतस्तदाआरावं मातृवर्गस्य भृगूणां क्षत्रियैर्वधे

aśrauṣamahamūrustho garbhaśayyāgatastadāārāvaṃ mātṛvargasya bhṛgūṇāṃ kṣatriyairvadhe

सामरैर्हि यदा लोकैर्भृगूणां क्षत्रियाधमैःआगर्भोत्सादनं क्षान्तं तदा मां मन्युराविषत्

sāmarairhi yadā lokairbhṛgūṇāṃ kṣatriyādhamaiḥāgarbhotsādanaṃ kṣāntaṃ tadā māṃ manyurāviṣat

आपूर्णकोशाः किल मे मातरः पितरस्तथाभयात्सर्वेषु लोकेषु नाधिजग्मुः परायणम्

āpūrṇakośāḥ kila me mātaraḥ pitarastathābhayātsarveṣu lokeṣu nādhijagmuḥ parāyaṇam

तान्भृगूणां तदा दारान्कश्चिन्नाभ्यवपद्यतयदा तदा दधारेयमूरुणैकेन मां शुभा

tānbhṛgūṇāṃ tadā dārānkaścinnābhyavapadyatayadā tadā dadhāreyamūruṇaikena māṃ śubhā

प्रतिषेद्धा हि पापस्य यदा लोकेषु विद्यतेतदा सर्वेषु लोकेषु पापकृन्नोपपद्यते

pratiṣeddhā hi pāpasya yadā lokeṣu vidyatetadā sarveṣu lokeṣu pāpakṛnnopapadyate

यदा तु प्रतिषेद्धारं पापो न लभते क्वचित्तिष्ठन्ति बहवो लोके तदा पापेषु कर्मसु

yadā tu pratiṣeddhāraṃ pāpo na labhate kvacittiṣṭhanti bahavo loke tadā pāpeṣu karmasu

जानन्नपि च यः पापं शक्तिमान्न नियच्छतिईशः सन्सोऽपि तेनैव कर्मणा संप्रयुज्यते

jānannapi ca yaḥ pāpaṃ śaktimānna niyacchatiīśaḥ sanso'pi tenaiva karmaṇā saṃprayujyate

राजभिश्चेश्वरैश्चैव यदि वै पितरो ममशक्तैर्न शकिता त्रातुमिष्टं मत्वेह जीवितम्

rājabhiśceśvaraiścaiva yadi vai pitaro mamaśaktairna śakitā trātumiṣṭaṃ matveha jīvitam

अत एषामहं क्रुद्धो लोकानामीश्वरोऽद्य सन्भवतां तु वचो नाहमलं समतिवर्तितुम्

ata eṣāmahaṃ kruddho lokānāmīśvaro'dya sanbhavatāṃ tu vaco nāhamalaṃ samativartitum

मम चापि भवेदेतदीश्वरस्य सतो महत्उपेक्षमाणस्य पुनर्लोकानां किल्बिषाद्भयम्

mama cāpi bhavedetadīśvarasya sato mahatupekṣamāṇasya punarlokānāṃ kilbiṣādbhayam

यश्चायं मन्युजो मेऽग्निर्लोकानादातुमिच्छतिदहेदेष च मामेव निगृहीतः स्वतेजसा

yaścāyaṃ manyujo me'gnirlokānādātumicchatidahedeṣa ca māmeva nigṛhītaḥ svatejasā

भवतां च विजानामि सर्वलोकहितेप्सुताम्तस्माद्विदध्वं यच्छ्रेयो लोकानां मम चेश्वराः

bhavatāṃ ca vijānāmi sarvalokahitepsutāmtasmādvidadhvaṃ yacchreyo lokānāṃ mama ceśvarāḥ

पितर ऊचुःय एष मन्युजस्तेऽग्निर्लोकानादातुमिच्छतिअप्सु तं मुञ्च भद्रं ते लोका ह्यप्सु प्रतिष्ठिताः

pitara ūcuḥya eṣa manyujaste'gnirlokānādātumicchatiapsu taṃ muñca bhadraṃ te lokā hyapsu pratiṣṭhitāḥ

आपोमयाः सर्वरसाः सर्वमापोमयं जगत्तस्मादप्सु विमुञ्चेमं क्रोधाग्निं द्विजसत्तम

āpomayāḥ sarvarasāḥ sarvamāpomayaṃ jagattasmādapsu vimuñcemaṃ krodhāgniṃ dvijasattama

अयं तिष्ठतु ते विप्र यदीच्छसि महोदधौमन्युजोऽग्निर्दहन्नापो लोका ह्यापोमयाः स्मृताः

ayaṃ tiṣṭhatu te vipra yadīcchasi mahodadhaumanyujo'gnirdahannāpo lokā hyāpomayāḥ smṛtāḥ

एवं प्रतिज्ञा सत्येयं तवानघ भविष्यतिन चैव सामरा लोका गमिष्यन्ति पराभवम्

evaṃ pratijñā satyeyaṃ tavānagha bhaviṣyatina caiva sāmarā lokā gamiṣyanti parābhavam

वसिष्ठ उवाच · vasiṣṭha uvāca

ततस्तं क्रोधजं तात और्वोऽग्निं वरुणालयेउत्ससर्ज स चैवाप उपयुङ्क्ते महोदधौ

tatastaṃ krodhajaṃ tāta aurvo'gniṃ varuṇālayeutsasarja sa caivāpa upayuṅkte mahodadhau

महद्धयशिरो भूत्वा यत्तद्वेदविदो विदुःतमग्निमुद्गिरन्वक्त्रात्पिबत्यापो महोदधौ

mahaddhayaśiro bhūtvā yattadvedavido viduḥtamagnimudgiranvaktrātpibatyāpo mahodadhau

तस्मात्त्वमपि भद्रं ते न लोकान्हन्तुमर्हसिपराशर परान्धर्माञ्जानञ्ज्ञानवतां वर

tasmāttvamapi bhadraṃ te na lokānhantumarhasiparāśara parāndharmāñjānañjñānavatāṃ vara