Parva.Adhyaya 1.26

सूत उवाच · sūta uvāca

स्पृष्टमात्रा तु पद्भ्यां सा गरुडेन बलीयसाअभज्यत तरोः शाखा भग्नां चैनामधारयत्

spṛṣṭamātrā tu padbhyāṃ sā garuḍena balīyasāabhajyata taroḥ śākhā bhagnāṃ caināmadhārayat

तां भग्नां स महाशाखां स्मयन्समवलोकयन्अथात्र लम्बतोऽपश्यद्वालखिल्यानधोमुखान्

tāṃ bhagnāṃ sa mahāśākhāṃ smayansamavalokayanathātra lambato'paśyadvālakhilyānadhomukhān

स तद्विनाशसंत्रासादनुपत्य खगाधिपःशाखामास्येन जग्राह तेषामेवान्ववेक्षयाशनैः पर्यपतत्पक्षी पर्वतान्प्रविशातयन्

sa tadvināśasaṃtrāsādanupatya khagādhipaḥśākhāmāsyena jagrāha teṣāmevānvavekṣayāśanaiḥ paryapatatpakṣī parvatānpraviśātayan

एवं सोऽभ्यपतद्देशान्बहून्सगजकच्छपःदयार्थं वालखिल्यानां न च स्थानमविन्दत

evaṃ so'bhyapataddeśānbahūnsagajakacchapaḥdayārthaṃ vālakhilyānāṃ na ca sthānamavindata

स गत्वा पर्वतश्रेष्ठं गन्धमादनमव्ययम्ददर्श कश्यपं तत्र पितरं तपसि स्थितम्

sa gatvā parvataśreṣṭhaṃ gandhamādanamavyayamdadarśa kaśyapaṃ tatra pitaraṃ tapasi sthitam

ददर्श तं पिता चापि दिव्यरूपं विहंगमम्तेजोवीर्यबलोपेतं मनोमारुतरंहसम्

dadarśa taṃ pitā cāpi divyarūpaṃ vihaṃgamamtejovīryabalopetaṃ manomārutaraṃhasam

शैलशृङ्गप्रतीकाशं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्अचिन्त्यमनभिज्ञेयं सर्वभूतभयंकरम्

śailaśṛṅgapratīkāśaṃ brahmadaṇḍamivodyatamacintyamanabhijñeyaṃ sarvabhūtabhayaṃkaram

मायावीर्यधरं साक्षादग्निमिद्धमिवोद्यतम्अप्रधृष्यमजेयं च देवदानवराक्षसैः

māyāvīryadharaṃ sākṣādagnimiddhamivodyatamapradhṛṣyamajeyaṃ ca devadānavarākṣasaiḥ

भेत्तारं गिरिशृङ्गाणां नदीजलविशोषणम्लोकसंलोडनं घोरं कृतान्तसमदर्शनम्

bhettāraṃ giriśṛṅgāṇāṃ nadījalaviśoṣaṇamlokasaṃloḍanaṃ ghoraṃ kṛtāntasamadarśanam

तमागतमभिप्रेक्ष्य भगवान्कश्यपस्तदाविदित्वा चास्य संकल्पमिदं वचनमब्रवीत्

tamāgatamabhiprekṣya bhagavānkaśyapastadāviditvā cāsya saṃkalpamidaṃ vacanamabravīt

पुत्र मा साहसं कार्षीर्मा सद्यो लप्स्यसे व्यथाम्मा त्वा दहेयुः संक्रुद्धा वालखिल्या मरीचिपाः

putra mā sāhasaṃ kārṣīrmā sadyo lapsyase vyathāmmā tvā daheyuḥ saṃkruddhā vālakhilyā marīcipāḥ

प्रसादयामास स तान्कश्यपः पुत्रकारणात्वालखिल्यांस्तपःसिद्धानिदमुद्दिश्य कारणम्

prasādayāmāsa sa tānkaśyapaḥ putrakāraṇātvālakhilyāṃstapaḥsiddhānidamuddiśya kāraṇam

प्रजाहितार्थमारम्भो गरुडस्य तपोधनाःचिकीर्षति महत्कर्म तदनुज्ञातुमर्हथ

prajāhitārthamārambho garuḍasya tapodhanāḥcikīrṣati mahatkarma tadanujñātumarhatha

एवमुक्ता भगवता मुनयस्ते समभ्ययुःमुक्त्वा शाखां गिरिं पुण्यं हिमवन्तं तपोर्थिनः

evamuktā bhagavatā munayaste samabhyayuḥmuktvā śākhāṃ giriṃ puṇyaṃ himavantaṃ taporthinaḥ

ततस्तेष्वपयातेषु पितरं विनतात्मजःशाखाव्याक्षिप्तवदनः पर्यपृच्छत कश्यपम्

tatasteṣvapayāteṣu pitaraṃ vinatātmajaḥśākhāvyākṣiptavadanaḥ paryapṛcchata kaśyapam

भगवन्क्व विमुञ्चामि तरुशाखामिमामहम्वर्जितं ब्राह्मणैर्देशमाख्यातु भगवान्मम

bhagavankva vimuñcāmi taruśākhāmimāmahamvarjitaṃ brāhmaṇairdeśamākhyātu bhagavānmama

ततो निष्पुरुषं शैलं हिमसंरुद्धकन्दरम्अगम्यं मनसाप्यन्यैस्तस्याचख्यौ स कश्यपः

tato niṣpuruṣaṃ śailaṃ himasaṃruddhakandaramagamyaṃ manasāpyanyaistasyācakhyau sa kaśyapaḥ

तं पर्वतमहाकुक्षिमाविश्य मनसा खगःजवेनाभ्यपतत्तार्क्ष्यः सशाखागजकच्छपः

taṃ parvatamahākukṣimāviśya manasā khagaḥjavenābhyapatattārkṣyaḥ saśākhāgajakacchapaḥ

न तां वध्रः परिणहेच्छतचर्मा महानणुःशाखिनो महतीं शाखां यां प्रगृह्य ययौ खगः

na tāṃ vadhraḥ pariṇahecchatacarmā mahānaṇuḥśākhino mahatīṃ śākhāṃ yāṃ pragṛhya yayau khagaḥ

ततः स शतसाहस्रं योजनान्तरमागतःकालेन नातिमहता गरुडः पततां वरः

tataḥ sa śatasāhasraṃ yojanāntaramāgataḥkālena nātimahatā garuḍaḥ patatāṃ varaḥ

स तं गत्वा क्षणेनैव पर्वतं वचनात्पितुःअमुञ्चन्महतीं शाखां सस्वनां तत्र खेचरः

sa taṃ gatvā kṣaṇenaiva parvataṃ vacanātpituḥamuñcanmahatīṃ śākhāṃ sasvanāṃ tatra khecaraḥ

पक्षानिलहतश्चास्य प्राकम्पत स शैलराट्मुमोच पुष्पवर्षं च समागलितपादपः

pakṣānilahataścāsya prākampata sa śailarāṭmumoca puṣpavarṣaṃ ca samāgalitapādapaḥ

शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्त गिरेस्तस्य समन्ततःमणिकाञ्चनचित्राणि शोभयन्ति महागिरिम्

śṛṅgāṇi ca vyaśīryanta girestasya samantataḥmaṇikāñcanacitrāṇi śobhayanti mahāgirim

शाखिनो बहवश्चापि शाखयाभिहतास्तयाकाञ्चनैः कुसुमैर्भान्ति विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः

śākhino bahavaścāpi śākhayābhihatāstayākāñcanaiḥ kusumairbhānti vidyutvanta ivāmbudāḥ

ते हेमविकचा भूयो युक्ताः पर्वतधातुभिःव्यराजञ्शाखिनस्तत्र सूर्यांशुप्रतिरञ्जिताः

te hemavikacā bhūyo yuktāḥ parvatadhātubhiḥvyarājañśākhinastatra sūryāṃśupratirañjitāḥ

ततस्तस्य गिरेः शृङ्गमास्थाय स खगोत्तमःभक्षयामास गरुडस्तावुभौ गजकच्छपौ

tatastasya gireḥ śṛṅgamāsthāya sa khagottamaḥbhakṣayāmāsa garuḍastāvubhau gajakacchapau

ततः पर्वतकूटाग्रादुत्पपात मनोजवःप्रावर्तन्ताथ देवानामुत्पाता भयवेदिनः

tataḥ parvatakūṭāgrādutpapāta manojavaḥprāvartantātha devānāmutpātā bhayavedinaḥ

इन्द्रस्य वज्रं दयितं प्रजज्वाल व्यथान्वितम्सधूमा चापतत्सार्चिर्दिवोल्का नभसश्च्युता

indrasya vajraṃ dayitaṃ prajajvāla vyathānvitamsadhūmā cāpatatsārcirdivolkā nabhasaścyutā

तथा वसूनां रुद्राणामादित्यानां च सर्वशःसाध्यानां मरुतां चैव ये चान्ये देवतागणाःस्वं स्वं प्रहरणं तेषां परस्परमुपाद्रवत्

tathā vasūnāṃ rudrāṇāmādityānāṃ ca sarvaśaḥsādhyānāṃ marutāṃ caiva ye cānye devatāgaṇāḥsvaṃ svaṃ praharaṇaṃ teṣāṃ parasparamupādravat

अभूतपूर्वं संग्रामे तदा देवासुरेऽपि चववुर्वाताः सनिर्घाताः पेतुरुल्काः समन्ततः

abhūtapūrvaṃ saṃgrāme tadā devāsure'pi cavavurvātāḥ sanirghātāḥ peturulkāḥ samantataḥ

निरभ्रमपि चाकाशं प्रजगर्ज महास्वनम्देवानामपि यो देवः सोऽप्यवर्षदसृक्तदा

nirabhramapi cākāśaṃ prajagarja mahāsvanamdevānāmapi yo devaḥ so'pyavarṣadasṛktadā

मम्लुर्माल्यानि देवानां शेमुस्तेजांसि चैव हिउत्पातमेघा रौद्राश्च ववर्षुः शोणितं बहुरजांसि मुकुटान्येषामुत्थितानि व्यधर्षयन्

mamlurmālyāni devānāṃ śemustejāṃsi caiva hiutpātameghā raudrāśca vavarṣuḥ śoṇitaṃ bahurajāṃsi mukuṭānyeṣāmutthitāni vyadharṣayan

ततस्त्राससमुद्विग्नः सह देवैः शतक्रतुःउत्पातान्दारुणान्पश्यन्नित्युवाच बृहस्पतिम्

tatastrāsasamudvignaḥ saha devaiḥ śatakratuḥutpātāndāruṇānpaśyannityuvāca bṛhaspatim

किमर्थं भगवन्घोरा महोत्पाताः समुत्थिताःन च शत्रुं प्रपश्यामि युधि यो नः प्रधर्षयेत्

kimarthaṃ bhagavanghorā mahotpātāḥ samutthitāḥna ca śatruṃ prapaśyāmi yudhi yo naḥ pradharṣayet

बृहस्पतिरुवाचतवापराधाद्देवेन्द्र प्रमादाच्च शतक्रतोतपसा वालखिल्यानां भूतमुत्पन्नमद्भुतम्

bṛhaspatiruvācatavāparādhāddevendra pramādācca śatakratotapasā vālakhilyānāṃ bhūtamutpannamadbhutam

कश्यपस्य मुनेः पुत्रो विनतायाश्च खेचरःहर्तुं सोममनुप्राप्तो बलवान्कामरूपवान्

kaśyapasya muneḥ putro vinatāyāśca khecaraḥhartuṃ somamanuprāpto balavānkāmarūpavān

समर्थो बलिनां श्रेष्ठो हर्तुं सोमं विहंगमःसर्वं संभावयाम्यस्मिन्नसाध्यमपि साधयेत्

samartho balināṃ śreṣṭho hartuṃ somaṃ vihaṃgamaḥsarvaṃ saṃbhāvayāmyasminnasādhyamapi sādhayet

सूत उवाच · sūta uvāca

श्रुत्वैतद्वचनं शक्रः प्रोवाचामृतरक्षिणःमहावीर्यबलः पक्षी हर्तुं सोममिहोद्यतः

śrutvaitadvacanaṃ śakraḥ provācāmṛtarakṣiṇaḥmahāvīryabalaḥ pakṣī hartuṃ somamihodyataḥ

युष्मान्संबोधयाम्येष यथा स न हरेद्बलात्अतुलं हि बलं तस्य बृहस्पतिरुवाच मे

yuṣmānsaṃbodhayāmyeṣa yathā sa na haredbalātatulaṃ hi balaṃ tasya bṛhaspatiruvāca me

तच्छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं विस्मिता यत्नमास्थिताःपरिवार्यामृतं तस्थुर्वज्री चेन्द्रः शतक्रतुः

tacchrutvā vibudhā vākyaṃ vismitā yatnamāsthitāḥparivāryāmṛtaṃ tasthurvajrī cendraḥ śatakratuḥ

धारयन्तो महार्हाणि कवचानि मनस्विनःकाञ्चनानि विचित्राणि वैडूर्यविकृतानि च

dhārayanto mahārhāṇi kavacāni manasvinaḥkāñcanāni vicitrāṇi vaiḍūryavikṛtāni ca

विविधानि च शस्त्राणि घोररूपाण्यनेकशःशिततीक्ष्णाग्रधाराणि समुद्यम्य सहस्रशः

vividhāni ca śastrāṇi ghorarūpāṇyanekaśaḥśitatīkṣṇāgradhārāṇi samudyamya sahasraśaḥ

सविस्फुलिङ्गज्वालानि सधूमानि च सर्वशःचक्राणि परिघांश्चैव त्रिशूलानि परश्वधान्

savisphuliṅgajvālāni sadhūmāni ca sarvaśaḥcakrāṇi parighāṃścaiva triśūlāni paraśvadhān

शक्तीश्च विविधास्तीक्ष्णाः करवालांश्च निर्मलान्स्वदेहरूपाण्यादाय गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः

śaktīśca vividhāstīkṣṇāḥ karavālāṃśca nirmalānsvadeharūpāṇyādāya gadāścograpradarśanāḥ

तैः शस्त्रैर्भानुमद्भिस्ते दिव्याभरणभूषिताःभानुमन्तः सुरगणास्तस्थुर्विगतकल्मषाः

taiḥ śastrairbhānumadbhiste divyābharaṇabhūṣitāḥbhānumantaḥ suragaṇāstasthurvigatakalmaṣāḥ

अनुपमबलवीर्यतेजसो; धृतमनसः परिरक्षणेऽमृतस्यअसुरपुरविदारणाः सुरा; ज्वलनसमिद्धवपुःप्रकाशिनः

anupamabalavīryatejaso; dhṛtamanasaḥ parirakṣaṇe'mṛtasyaasurapuravidāraṇāḥ surā; jvalanasamiddhavapuḥprakāśinaḥ

इति समरवरं सुरास्थितं; परिघसहस्रशतैः समाकुलम्विगलितमिव चाम्बरान्तरे; तपनमरीचिविभासितं बभौ

iti samaravaraṃ surāsthitaṃ; parighasahasraśataiḥ samākulamvigalitamiva cāmbarāntare; tapanamarīcivibhāsitaṃ babhau