Parva.Adhyaya 1.41

सूत उवाच · sūta uvāca

एतस्मिन्नेव काले तु जरत्कारुर्महातपाःचचार पृथिवीं कृत्स्नां यत्रसायंगृहो मुनिः

etasminneva kāle tu jaratkārurmahātapāḥcacāra pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yatrasāyaṃgṛho muniḥ

चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिःतीर्थेष्वाप्लवनं कुर्वन्पुण्येषु विचचार ह

carandīkṣāṃ mahātejā duścarāmakṛtātmabhiḥtīrtheṣvāplavanaṃ kurvanpuṇyeṣu vicacāra ha

वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्नहरहर्मुनिःस ददर्श पितॄन्गर्ते लम्बमानानधोमुखान्

vāyubhakṣo nirāhāraḥ śuṣyannaharaharmuniḥsa dadarśa pitṝngarte lambamānānadhomukhān

एकतन्त्ववशिष्टं वै वीरणस्तम्बमाश्रितान्तं च तन्तुं शनैराखुमाददानं बिलाश्रयम्

ekatantvavaśiṣṭaṃ vai vīraṇastambamāśritāntaṃ ca tantuṃ śanairākhumādadānaṃ bilāśrayam

निराहारान्कृशान्दीनान्गर्तेऽऽर्तांस्त्राणमिच्छतःउपसृत्य स तान्दीनान्दीनरूपोऽभ्यभाषत

nirāhārānkṛśāndīnāngarte''rtāṃstrāṇamicchataḥupasṛtya sa tāndīnāndīnarūpo'bhyabhāṣata

के भवन्तोऽवलम्बन्ते वीरणस्तम्बमाश्रिताःदुर्बलं खादितैर्मूलैराखुना बिलवासिना

ke bhavanto'valambante vīraṇastambamāśritāḥdurbalaṃ khāditairmūlairākhunā bilavāsinā

वीरणस्तम्बके मूलं यदप्येकमिह स्थितम्तदप्ययं शनैराखुरादत्ते दशनैः शितैः

vīraṇastambake mūlaṃ yadapyekamiha sthitamtadapyayaṃ śanairākhurādatte daśanaiḥ śitaiḥ

छेत्स्यतेऽल्पावशिष्टत्वादेतदप्यचिरादिवततः स्थ पतितारोऽत्र गर्ते अस्मिन्नधोमुखाः

chetsyate'lpāvaśiṣṭatvādetadapyacirādivatataḥ stha patitāro'tra garte asminnadhomukhāḥ

ततो मे दुःखमुत्पन्नं दृष्ट्वा युष्मानधोमुखान्कृच्छ्रामापदमापन्नान्प्रियं किं करवाणि वः

tato me duḥkhamutpannaṃ dṛṣṭvā yuṣmānadhomukhānkṛcchrāmāpadamāpannānpriyaṃ kiṃ karavāṇi vaḥ

तपसोऽस्य चतुर्थेन तृतीयेनापि वा पुनःअर्धेन वापि निस्तर्तुमापदं ब्रूत माचिरम्

tapaso'sya caturthena tṛtīyenāpi vā punaḥardhena vāpi nistartumāpadaṃ brūta māciram

अथ वापि समग्रेण तरन्तु तपसा ममभवन्तः सर्व एवास्मात्काममेवं विधीयताम्

atha vāpi samagreṇa tarantu tapasā mamabhavantaḥ sarva evāsmātkāmamevaṃ vidhīyatām

पितर ऊचुःऋद्धो भवान्ब्रह्मचारी यो नस्त्रातुमिहेच्छतिन तु विप्राग्र्य तपसा शक्यमेतद्व्यपोहितुम्

pitara ūcuḥṛddho bhavānbrahmacārī yo nastrātumihecchatina tu viprāgrya tapasā śakyametadvyapohitum

अस्ति नस्तात तपसः फलं प्रवदतां वरसंतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्पतामो निरयेऽशुचौ

asti nastāta tapasaḥ phalaṃ pravadatāṃ varasaṃtānaprakṣayādbrahmanpatāmo niraye'śucau

लम्बतामिह नस्तात न ज्ञानं प्रतिभाति वैयेन त्वां नाभिजानीमो लोके विख्यातपौरुषम्

lambatāmiha nastāta na jñānaṃ pratibhāti vaiyena tvāṃ nābhijānīmo loke vikhyātapauruṣam

ऋद्धो भवान्महाभागो यो नः शोच्यान्सुदुःखितान्शोचस्युपेत्य कारुण्याच्छृणु ये वै वयं द्विज

ṛddho bhavānmahābhāgo yo naḥ śocyānsuduḥkhitānśocasyupetya kāruṇyācchṛṇu ye vai vayaṃ dvija

यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताःलोकात्पुण्यादिह भ्रष्टाः संतानप्रक्षयाद्विभो

yāyāvarā nāma vayamṛṣayaḥ saṃśitavratāḥlokātpuṇyādiha bhraṣṭāḥ saṃtānaprakṣayādvibho

प्रनष्टं नस्तपः पुण्यं न हि नस्तन्तुरस्ति वैअस्ति त्वेकोऽद्य नस्तन्तुः सोऽपि नास्ति यथा तथा

pranaṣṭaṃ nastapaḥ puṇyaṃ na hi nastanturasti vaiasti tveko'dya nastantuḥ so'pi nāsti yathā tathā

मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां बन्धुः स किल नः कुलेजरत्कारुरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगःनियतात्मा महात्मा च सुव्रतः सुमहातपाः

mandabhāgyo'lpabhāgyānāṃ bandhuḥ sa kila naḥ kulejaratkāruriti khyāto vedavedāṅgapāragaḥniyatātmā mahātmā ca suvrataḥ sumahātapāḥ

तेन स्म तपसो लोभात्कृच्छ्रमापादिता वयम्न तस्य भार्या पुत्रो वा बान्धवो वास्ति कश्चन

tena sma tapaso lobhātkṛcchramāpāditā vayamna tasya bhāryā putro vā bāndhavo vāsti kaścana

तस्माल्लम्बामहे गर्ते नष्टसंज्ञा ह्यनाथवत्स वक्तव्यस्त्वया दृष्ट्वा अस्माकं नाथवत्तया

tasmāllambāmahe garte naṣṭasaṃjñā hyanāthavatsa vaktavyastvayā dṛṣṭvā asmākaṃ nāthavattayā

पितरस्तेऽवलम्बन्ते गर्ते दीना अधोमुखाःसाधु दारान्कुरुष्वेति प्रजायस्वेति चाभिभोकुलतन्तुर्हि नः शिष्टस्त्वमेवैकस्तपोधन

pitaraste'valambante garte dīnā adhomukhāḥsādhu dārānkuruṣveti prajāyasveti cābhibhokulatanturhi naḥ śiṣṭastvamevaikastapodhana

यं तु पश्यसि नो ब्रह्मन्वीरणस्तम्बमाश्रितान्एषोऽस्माकं कुलस्तम्ब आसीत्स्वकुलवर्धनः

yaṃ tu paśyasi no brahmanvīraṇastambamāśritāneṣo'smākaṃ kulastamba āsītsvakulavardhanaḥ

यानि पश्यसि वै ब्रह्मन्मूलानीहास्य वीरुधःएते नस्तन्तवस्तात कालेन परिभक्षिताः

yāni paśyasi vai brahmanmūlānīhāsya vīrudhaḥete nastantavastāta kālena paribhakṣitāḥ

यत्त्वेतत्पश्यसि ब्रह्मन्मूलमस्यार्धभक्षितम्तत्र लम्बामहे सर्वे सोऽप्येकस्तप आस्थितः

yattvetatpaśyasi brahmanmūlamasyārdhabhakṣitamtatra lambāmahe sarve so'pyekastapa āsthitaḥ

यमाखुं पश्यसि ब्रह्मन्काल एष महाबलःस तं तपोरतं मन्दं शनैः क्षपयते तुदन्जरत्कारुं तपोलुब्धं मन्दात्मानमचेतसम्

yamākhuṃ paśyasi brahmankāla eṣa mahābalaḥsa taṃ taporataṃ mandaṃ śanaiḥ kṣapayate tudanjaratkāruṃ tapolubdhaṃ mandātmānamacetasam

न हि नस्तत्तपस्तस्य तारयिष्यति सत्तमछिन्नमूलान्परिभ्रष्टान्कालोपहतचेतसःनरकप्रतिष्ठान्पश्यास्मान्यथा दुष्कृतिनस्तथा

na hi nastattapastasya tārayiṣyati sattamachinnamūlānparibhraṣṭānkālopahatacetasaḥnarakapratiṣṭhānpaśyāsmānyathā duṣkṛtinastathā

अस्मासु पतितेष्वत्र सह पूर्वैः पितामहैःछिन्नः कालेन सोऽप्यत्र गन्ता वै नरकं ततः

asmāsu patiteṣvatra saha pūrvaiḥ pitāmahaiḥchinnaḥ kālena so'pyatra gantā vai narakaṃ tataḥ

तपो वाप्यथ वा यज्ञो यच्चान्यत्पावनं महत्तत्सर्वं न समं तात संतत्येति सतां मतम्

tapo vāpyatha vā yajño yaccānyatpāvanaṃ mahattatsarvaṃ na samaṃ tāta saṃtatyeti satāṃ matam

स तात दृष्ट्वा ब्रूयास्त्वं जरत्कारुं तपस्विनम्यथादृष्टमिदं चास्मै त्वयाख्येयमशेषतः

sa tāta dṛṣṭvā brūyāstvaṃ jaratkāruṃ tapasvinamyathādṛṣṭamidaṃ cāsmai tvayākhyeyamaśeṣataḥ

यथा दारान्प्रकुर्यात्स पुत्रांश्चोत्पादयेद्यथातथा ब्रह्मंस्त्वया वाच्यः सोऽस्माकं नाथवत्तया

yathā dārānprakuryātsa putrāṃścotpādayedyathātathā brahmaṃstvayā vācyaḥ so'smākaṃ nāthavattayā