Parva.Adhyaya 1.45

शौनक उवाच · śaunaka uvāca

यदपृच्छत्तदा राजा मन्त्रिणो जनमेजयःपितुः स्वर्गगतिं तन्मे विस्तरेण पुनर्वद

yadapṛcchattadā rājā mantriṇo janamejayaḥpituḥ svargagatiṃ tanme vistareṇa punarvada

सूत उवाच · sūta uvāca

शृणु ब्रह्मन्यथा पृष्टा मन्त्रिणो नृपतेस्तदाआख्यातवन्तस्ते सर्वे निधनं तत्परिक्षितः

śṛṇu brahmanyathā pṛṣṭā mantriṇo nṛpatestadāākhyātavantaste sarve nidhanaṃ tatparikṣitaḥ

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

जानन्ति तु भवन्तस्तद्यथावृत्तः पिता ममआसीद्यथा च निधनं गतः काले महायशाः

jānanti tu bhavantastadyathāvṛttaḥ pitā mamaāsīdyathā ca nidhanaṃ gataḥ kāle mahāyaśāḥ

श्रुत्वा भवत्सकाशाद्धि पितुर्वृत्तमशेषतःकल्याणं प्रतिपत्स्यामि विपरीतं न जातु चित्

śrutvā bhavatsakāśāddhi piturvṛttamaśeṣataḥkalyāṇaṃ pratipatsyāmi viparītaṃ na jātu cit

सूत उवाच · sūta uvāca

मन्त्रिणोऽथाब्रुवन्वाक्यं पृष्टास्तेन महात्मनासर्वधर्मविदः प्राज्ञा राजानं जनमेजयम्

mantriṇo'thābruvanvākyaṃ pṛṣṭāstena mahātmanāsarvadharmavidaḥ prājñā rājānaṃ janamejayam

धर्मात्मा च महात्मा च प्रजापालः पिता तवआसीदिह यथावृत्तः स महात्मा शृणुष्व तत्

dharmātmā ca mahātmā ca prajāpālaḥ pitā tavaāsīdiha yathāvṛttaḥ sa mahātmā śṛṇuṣva tat

चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं स कृत्वा पर्यरक्षतधर्मतो धर्मविद्राजा धर्मो विग्रहवानिव

cāturvarṇyaṃ svadharmasthaṃ sa kṛtvā paryarakṣatadharmato dharmavidrājā dharmo vigrahavāniva

ररक्ष पृथिवीं देवीं श्रीमानतुलविक्रमःद्वेष्टारस्तस्य नैवासन्स च न द्वेष्टि कंचनसमः सर्वेषु भूतेषु प्रजापतिरिवाभवत्

rarakṣa pṛthivīṃ devīṃ śrīmānatulavikramaḥdveṣṭārastasya naivāsansa ca na dveṣṭi kaṃcanasamaḥ sarveṣu bhūteṣu prajāpatirivābhavat

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव स्वकर्मसुस्थिताः सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वनुष्ठिताः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva svakarmasusthitāḥ sumanaso rājaṃstena rājñā svanuṣṭhitāḥ

विधवानाथकृपणान्विकलांश्च बभार सःसुदर्शः सर्वभूतानामासीत्सोम इवापरः

vidhavānāthakṛpaṇānvikalāṃśca babhāra saḥsudarśaḥ sarvabhūtānāmāsītsoma ivāparaḥ

तुष्टपुष्टजनः श्रीमान्सत्यवाग्दृढविक्रमःधनुर्वेदे च शिष्योऽभून्नृपः शारद्वतस्य सः

tuṣṭapuṣṭajanaḥ śrīmānsatyavāgdṛḍhavikramaḥdhanurvede ca śiṣyo'bhūnnṛpaḥ śāradvatasya saḥ

गोविन्दस्य प्रियश्चासीत्पिता ते जनमेजयलोकस्य चैव सर्वस्य प्रिय आसीन्महायशाः

govindasya priyaścāsītpitā te janamejayalokasya caiva sarvasya priya āsīnmahāyaśāḥ

परिक्षीणेषु कुरुषु उत्तरायामजायतपरिक्षिदभवत्तेन सौभद्रस्यात्मजो बली

parikṣīṇeṣu kuruṣu uttarāyāmajāyataparikṣidabhavattena saubhadrasyātmajo balī

राजधर्मार्थकुशलो युक्तः सर्वगुणैर्नृपःजितेन्द्रियश्चात्मवांश्च मेधावी वृद्धसेवितः

rājadharmārthakuśalo yuktaḥ sarvaguṇairnṛpaḥjitendriyaścātmavāṃśca medhāvī vṛddhasevitaḥ

षड्वर्गविन्महाबुद्धिर्नीतिधर्मविदुत्तमःप्रजा इमास्तव पिता षष्टिं वर्षाण्यपालयत्ततो दिष्टान्तमापन्नः सर्पेणानतिवर्तितम्

ṣaḍvargavinmahābuddhirnītidharmaviduttamaḥprajā imāstava pitā ṣaṣṭiṃ varṣāṇyapālayattato diṣṭāntamāpannaḥ sarpeṇānativartitam

ततस्त्वं पुरुषश्रेष्ठ धर्मेण प्रतिपेदिवान्इदं वर्षसहस्राय राज्यं कुरुकुलागतम्बाल एवाभिजातोऽसि सर्वभूतानुपालकः

tatastvaṃ puruṣaśreṣṭha dharmeṇa pratipedivānidaṃ varṣasahasrāya rājyaṃ kurukulāgatambāla evābhijāto'si sarvabhūtānupālakaḥ

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

नास्मिन्कुले जातु बभूव राजा; यो न प्रजानां हितकृत्प्रियश्चविशेषतः प्रेक्ष्य पितामहानां; वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम्

nāsminkule jātu babhūva rājā; yo na prajānāṃ hitakṛtpriyaścaviśeṣataḥ prekṣya pitāmahānāṃ; vṛttaṃ mahadvṛttaparāyaṇānām

कथं निधनमापन्नः पिता मम तथाविधःआचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

kathaṃ nidhanamāpannaḥ pitā mama tathāvidhaḥācakṣadhvaṃ yathāvanme śrotumicchāmi tattvataḥ

सूत उवाच · sūta uvāca

एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम्ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञः प्रियहिते रताः

evaṃ saṃcoditā rājñā mantriṇaste narādhipamūcuḥ sarve yathāvṛttaṃ rājñaḥ priyahite ratāḥ

बभूव मृगयाशीलस्तव राजन्पिता सदायथा पाण्डुर्महाभागो धनुर्धरवरो युधिअस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषतः

babhūva mṛgayāśīlastava rājanpitā sadāyathā pāṇḍurmahābhāgo dhanurdharavaro yudhiasmāsvāsajya sarvāṇi rājakāryāṇyaśeṣataḥ

स कदाचिद्वनचरो मृगं विव्याध पत्रिणाविद्ध्वा चान्वसरत्तूर्णं तं मृगं गहने वने

sa kadācidvanacaro mṛgaṃ vivyādha patriṇāviddhvā cānvasarattūrṇaṃ taṃ mṛgaṃ gahane vane

पदातिर्बद्धनिस्त्रिंशस्ततायुधकलापवान्न चाससाद गहने मृगं नष्टं पिता तव

padātirbaddhanistriṃśastatāyudhakalāpavānna cāsasāda gahane mṛgaṃ naṣṭaṃ pitā tava

परिश्रान्तो वयःस्थश्च षष्टिवर्षो जरान्वितःक्षुधितः स महारण्ये ददर्श मुनिमन्तिके

pariśrānto vayaḥsthaśca ṣaṣṭivarṣo jarānvitaḥkṣudhitaḥ sa mahāraṇye dadarśa munimantike

स तं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रतान्वितम्न च किंचिदुवाचैनं स मुनिः पृच्छतोऽपि सन्

sa taṃ papraccha rājendro muniṃ maunavratānvitamna ca kiṃciduvācainaṃ sa muniḥ pṛcchato'pi san

ततो राजा क्षुच्छ्रमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत्स्थितम्मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं ययौ

tato rājā kṣucchramārtastaṃ muniṃ sthāṇuvatsthitammaunavratadharaṃ śāntaṃ sadyo manyuvaśaṃ yayau

न बुबोध हि तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम्स तं मन्युसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता

na bubodha hi taṃ rājā maunavratadharaṃ munimsa taṃ manyusamāviṣṭo dharṣayāmāsa te pitā

मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात्तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम

mṛtaṃ sarpaṃ dhanuṣkoṭyā samutkṣipya dharātalāttasya śuddhātmanaḥ prādātskandhe bharatasattama

न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वातस्थौ तथैव चाक्रुध्यन्सर्पं स्कन्धेन धारयन्

na covāca sa medhāvī tamatho sādhvasādhu vātasthau tathaiva cākrudhyansarpaṃ skandhena dhārayan