Parva.Adhyaya 1.59

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अथ नारायणेनेन्द्रश्चकार सह संविदम्अवतर्तुं महीं स्वर्गादंशतः सहितः सुरैः

atha nārāyaṇenendraścakāra saha saṃvidamavatartuṃ mahīṃ svargādaṃśataḥ sahitaḥ suraiḥ

आदिश्य च स्वयं शक्रः सर्वानेव दिवौकसःनिर्जगाम पुनस्तस्मात्क्षयान्नारायणस्य ह

ādiśya ca svayaṃ śakraḥ sarvāneva divaukasaḥnirjagāma punastasmātkṣayānnārāyaṇasya ha

तेऽमरारिविनाशाय सर्वलोकहिताय चअवतेरुः क्रमेणेमां महीं स्वर्गाद्दिवौकसः

te'marārivināśāya sarvalokahitāya caavateruḥ krameṇemāṃ mahīṃ svargāddivaukasaḥ

ततो ब्रह्मर्षिवंशेषु पार्थिवर्षिकुलेषु चजज्ञिरे राजशार्दूल यथाकामं दिवौकसः

tato brahmarṣivaṃśeṣu pārthivarṣikuleṣu cajajñire rājaśārdūla yathākāmaṃ divaukasaḥ

दानवान्राक्षसांश्चैव गन्धर्वान्पन्नगांस्तथापुरुषादानि चान्यानि जघ्नुः सत्त्वान्यनेकशः

dānavānrākṣasāṃścaiva gandharvānpannagāṃstathāpuruṣādāni cānyāni jaghnuḥ sattvānyanekaśaḥ

दानवा राक्षसाश्चैव गन्धर्वाः पन्नगास्तथान तान्बलस्थान्बाल्येऽपि जघ्नुर्भरतसत्तम

dānavā rākṣasāścaiva gandharvāḥ pannagāstathāna tānbalasthānbālye'pi jaghnurbharatasattama

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

देवदानवसंघानां गन्धर्वाप्सरसां तथामानवानां च सर्वेषां तथा वै यक्षरक्षसाम्

devadānavasaṃghānāṃ gandharvāpsarasāṃ tathāmānavānāṃ ca sarveṣāṃ tathā vai yakṣarakṣasām

श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन संभवं कृत्स्नमादितःप्राणिनां चैव सर्वेषां सर्वशः सर्वविद्ध्यसि

śrotumicchāmi tattvena saṃbhavaṃ kṛtsnamāditaḥprāṇināṃ caiva sarveṣāṃ sarvaśaḥ sarvaviddhyasi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवेसुरादीनामहं सम्यग्लोकानां प्रभवाप्ययम्

hanta te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayaṃbhuvesurādīnāmahaṃ samyaglokānāṃ prabhavāpyayam

ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयःमरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

brahmaṇo mānasāḥ putrā viditāḥ ṣaṇmaharṣayaḥmarīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ

मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपात्तु इमाः प्रजाःप्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश

marīceḥ kaśyapaḥ putraḥ kaśyapāttu imāḥ prajāḥprajajñire mahābhāgā dakṣakanyāstrayodaśa

अदितिर्दितिर्दनुः काला अनायुः सिंहिका मुनिःक्रोधा प्रावा अरिष्टा च विनता कपिला तथा

aditirditirdanuḥ kālā anāyuḥ siṃhikā muniḥkrodhā prāvā ariṣṭā ca vinatā kapilā tathā

कद्रूश्च मनुजव्याघ्र दक्षकन्यैव भारतएतासां वीर्यसंपन्नं पुत्रपौत्रमनन्तकम्

kadrūśca manujavyāghra dakṣakanyaiva bhārataetāsāṃ vīryasaṃpannaṃ putrapautramanantakam

अदित्यां द्वादशादित्याः संभूता भुवनेश्वराःये राजन्नामतस्तांस्ते कीर्तयिष्यामि भारत

adityāṃ dvādaśādityāḥ saṃbhūtā bhuvaneśvarāḥye rājannāmatastāṃste kīrtayiṣyāmi bhārata

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणश्चांश एव चभगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा

dhātā mitro'ryamā śakro varuṇaścāṃśa eva cabhago vivasvānpūṣā ca savitā daśamastathā

एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यतेजघन्यजः स सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः

ekādaśastathā tvaṣṭā viṣṇurdvādaśa ucyatejaghanyajaḥ sa sarveṣāmādityānāṃ guṇādhikaḥ

एक एव दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुः स्मृतःनाम्ना ख्यातास्तु तस्येमे पुत्राः पञ्च महात्मनः

eka eva diteḥ putro hiraṇyakaśipuḥ smṛtaḥnāmnā khyātāstu tasyeme putrāḥ pañca mahātmanaḥ

प्रह्रादः पूर्वजस्तेषां संह्रादस्तदनन्तरम्अनुह्रादस्तृतीयोऽभूत्तस्माच्च शिबिबाष्कलौ

prahrādaḥ pūrvajasteṣāṃ saṃhrādastadanantaramanuhrādastṛtīyo'bhūttasmācca śibibāṣkalau

प्रह्रादस्य त्रयः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारतविरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति विश्रुताः

prahrādasya trayaḥ putrāḥ khyātāḥ sarvatra bhāratavirocanaśca kumbhaśca nikumbhaśceti viśrutāḥ

विरोचनस्य पुत्रोऽभूद्बलिरेकः प्रतापवान्बलेश्च प्रथितः पुत्रो बाणो नाम महासुरः

virocanasya putro'bhūdbalirekaḥ pratāpavānbaleśca prathitaḥ putro bāṇo nāma mahāsuraḥ

चत्वारिंशद्दनोः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारततेषां प्रथमजो राजा विप्रचित्तिर्महायशाः

catvāriṃśaddanoḥ putrāḥ khyātāḥ sarvatra bhāratateṣāṃ prathamajo rājā vipracittirmahāyaśāḥ

शम्बरो नमुचिश्चैव पुलोमा चेति विश्रुतःअसिलोमा च केशी च दुर्जयश्चैव दानवः

śambaro namuciścaiva pulomā ceti viśrutaḥasilomā ca keśī ca durjayaścaiva dānavaḥ

अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान्तथा गगनमूर्धा च वेगवान्केतुमांश्च यः

ayaḥśirā aśvaśirā ayaḥśaṅkuśca vīryavāntathā gaganamūrdhā ca vegavānketumāṃśca yaḥ

स्वर्भानुरश्वोऽश्वपतिर्वृषपर्वाजकस्तथाअश्वग्रीवश्च सूक्ष्मश्च तुहुण्डश्च महासुरः

svarbhānuraśvo'śvapatirvṛṣaparvājakastathāaśvagrīvaśca sūkṣmaśca tuhuṇḍaśca mahāsuraḥ

इसृपा एकचक्रश्च विरूपाक्षो हराहरौनिचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपथः कापथस्तथा

isṛpā ekacakraśca virūpākṣo harāharaunicandraśca nikumbhaśca kupathaḥ kāpathastathā

शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसौ तथाइति ख्याता दनोर्वंशे दानवाः परिकीर्तिताःअन्यौ तु खलु देवानां सूर्याचन्द्रमसौ स्मृतौ

śarabhaḥ śalabhaścaiva sūryācandramasau tathāiti khyātā danorvaṃśe dānavāḥ parikīrtitāḥanyau tu khalu devānāṃ sūryācandramasau smṛtau

इमे च वंशे प्रथिताः सत्त्ववन्तो महाबलाःदनुपुत्रा महाराज दश दानवपुङ्गवाः

ime ca vaṃśe prathitāḥ sattvavanto mahābalāḥdanuputrā mahārāja daśa dānavapuṅgavāḥ

एकाक्षो मृतपा वीरः प्रलम्बनरकावपिवातापिः शत्रुतपनः शठश्चैव महासुरः

ekākṣo mṛtapā vīraḥ pralambanarakāvapivātāpiḥ śatrutapanaḥ śaṭhaścaiva mahāsuraḥ

गविष्ठश्च दनायुश्च दीर्घजिह्वश्च दानवःअसंख्येयाः स्मृतास्तेषां पुत्राः पौत्राश्च भारत

gaviṣṭhaśca danāyuśca dīrghajihvaśca dānavaḥasaṃkhyeyāḥ smṛtāsteṣāṃ putrāḥ pautrāśca bhārata

सिंहिका सुषुवे पुत्रं राहुं चन्द्रार्कमर्दनम्सुचन्द्रं चन्द्रहन्तारं तथा चन्द्रविमर्दनम्

siṃhikā suṣuve putraṃ rāhuṃ candrārkamardanamsucandraṃ candrahantāraṃ tathā candravimardanam

क्रूरस्वभावं क्रूरायाः पुत्रपौत्रमनन्तकम्गणः क्रोधवशो नाम क्रूरकर्मारिमर्दनः

krūrasvabhāvaṃ krūrāyāḥ putrapautramanantakamgaṇaḥ krodhavaśo nāma krūrakarmārimardanaḥ

अनायुषः पुनः पुत्राश्चत्वारोऽसुरपुंगवाःविक्षरो बलवीरौ च वृत्रश्चैव महासुरः

anāyuṣaḥ punaḥ putrāścatvāro'surapuṃgavāḥvikṣaro balavīrau ca vṛtraścaiva mahāsuraḥ

कालायाः प्रथिताः पुत्राः कालकल्पाः प्रहारिणःभुवि ख्याता महावीर्या दानवेषु परंतपाः

kālāyāḥ prathitāḥ putrāḥ kālakalpāḥ prahāriṇaḥbhuvi khyātā mahāvīryā dānaveṣu paraṃtapāḥ

विनाशनश्च क्रोधश्च हन्ता क्रोधस्य चापरःक्रोधशत्रुस्तथैवान्यः कालेया इति विश्रुताः

vināśanaśca krodhaśca hantā krodhasya cāparaḥkrodhaśatrustathaivānyaḥ kāleyā iti viśrutāḥ

असुराणामुपाध्यायः शुक्रस्त्वृषिसुतोऽभवत्ख्याताश्चोशनसः पुत्राश्चत्वारोऽसुरयाजकाः

asurāṇāmupādhyāyaḥ śukrastvṛṣisuto'bhavatkhyātāścośanasaḥ putrāścatvāro'surayājakāḥ

त्वष्टावरस्तथात्रिश्च द्वावन्यौ मन्त्रकर्मिणौतेजसा सूर्यसंकाशा ब्रह्मलोकप्रभावनाः

tvaṣṭāvarastathātriśca dvāvanyau mantrakarmiṇautejasā sūryasaṃkāśā brahmalokaprabhāvanāḥ

इत्येष वंशप्रभवः कथितस्ते तरस्विनाम्असुराणां सुराणां च पुराणे संश्रुतो मया

ityeṣa vaṃśaprabhavaḥ kathitaste tarasvināmasurāṇāṃ surāṇāṃ ca purāṇe saṃśruto mayā

एतेषां यदपत्यं तु न शक्यं तदशेषतःप्रसंख्यातुं महीपाल गुणभूतमनन्तकम्

eteṣāṃ yadapatyaṃ tu na śakyaṃ tadaśeṣataḥprasaṃkhyātuṃ mahīpāla guṇabhūtamanantakam

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च तथैव गरुडारुणौआरुणिर्वारुणिश्चैव वैनतेया इति स्मृताः

tārkṣyaścāriṣṭanemiśca tathaiva garuḍāruṇauāruṇirvāruṇiścaiva vainateyā iti smṛtāḥ

शेषोऽनन्तो वासुकिश्च तक्षकश्च भुजंगमःकूर्मश्च कुलिकश्चैव काद्रवेया महाबलाः

śeṣo'nanto vāsukiśca takṣakaśca bhujaṃgamaḥkūrmaśca kulikaścaiva kādraveyā mahābalāḥ

भीमसेनोग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथागोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च सप्तमः

bhīmasenograsenau ca suparṇo varuṇastathāgopatirdhṛtarāṣṭraśca sūryavarcāśca saptamaḥ

पत्रवानर्कपर्णश्च प्रयुतश्चैव विश्रुतःभीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वविद्वशी

patravānarkaparṇaśca prayutaścaiva viśrutaḥbhīmaścitrarathaścaiva vikhyātaḥ sarvavidvaśī

तथा शालिशिरा राजन्प्रद्युम्नश्च चतुर्दशःकलिः पञ्चदशश्चैव नारदश्चैव षोडशःइत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्तिताः

tathā śāliśirā rājanpradyumnaśca caturdaśaḥkaliḥ pañcadaśaścaiva nāradaścaiva ṣoḍaśaḥityete devagandharvā mauneyāḥ parikīrtitāḥ

अतस्तु भूतान्यन्यानि कीर्तयिष्यामि भारतअनवद्यामनुवशामनूनामरुणां प्रियाम्अनूपां सुभगां भासीमिति प्रावा व्यजायत

atastu bhūtānyanyāni kīrtayiṣyāmi bhārataanavadyāmanuvaśāmanūnāmaruṇāṃ priyāmanūpāṃ subhagāṃ bhāsīmiti prāvā vyajāyata

सिद्धः पूर्णश्च बर्ही च पूर्णाशश्च महायशाःब्रह्मचारी रतिगुणः सुपर्णश्चैव सप्तमः

siddhaḥ pūrṇaśca barhī ca pūrṇāśaśca mahāyaśāḥbrahmacārī ratiguṇaḥ suparṇaścaiva saptamaḥ

विश्वावसुश्च भानुश्च सुचन्द्रो दशमस्तथाइत्येते देवगन्धर्वाः प्रावेयाः परिकीर्तिताः

viśvāvasuśca bhānuśca sucandro daśamastathāityete devagandharvāḥ prāveyāḥ parikīrtitāḥ

इमं त्वप्सरसां वंशं विदितं पुण्यलक्षणम्प्रावासूत महाभागा देवी देवर्षितः पुरा

imaṃ tvapsarasāṃ vaṃśaṃ viditaṃ puṇyalakṣaṇamprāvāsūta mahābhāgā devī devarṣitaḥ purā

अलम्बुसा मिश्रकेषी विद्युत्पर्णा तुलानघाअरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्वन्मनोरमा

alambusā miśrakeṣī vidyutparṇā tulānaghāaruṇā rakṣitā caiva rambhā tadvanmanoramā

असिता च सुबाहुश्च सुव्रता सुभुजा तथासुप्रिया चातिबाहुश्च विख्यातौ च हहाहुहूतुम्बुरुश्चेति चत्वारः स्मृता गन्धर्वसत्तमाः

asitā ca subāhuśca suvratā subhujā tathāsupriyā cātibāhuśca vikhyātau ca hahāhuhūtumburuśceti catvāraḥ smṛtā gandharvasattamāḥ

अमृतं ब्राह्मणा गावो गन्धर्वाप्सरसस्तथाअपत्यं कपिलायास्तु पुराणे परिकीर्तितम्

amṛtaṃ brāhmaṇā gāvo gandharvāpsarasastathāapatyaṃ kapilāyāstu purāṇe parikīrtitam

इति ते सर्वभूतानां संभवः कथितो मयायथावत्परिसंख्यातो गन्धर्वाप्सरसां तथा

iti te sarvabhūtānāṃ saṃbhavaḥ kathito mayāyathāvatparisaṃkhyāto gandharvāpsarasāṃ tathā

भुजगानां सुपर्णानां रुद्राणां मरुतां तथागवां च ब्राह्मणानां च श्रीमतां पुण्यकर्मणाम्

bhujagānāṃ suparṇānāṃ rudrāṇāṃ marutāṃ tathāgavāṃ ca brāhmaṇānāṃ ca śrīmatāṃ puṇyakarmaṇām

आयुष्यश्चैव पुण्यश्च धन्यः श्रुतिसुखावहःश्रोतव्यश्चैव सततं श्राव्यश्चैवानसूयता

āyuṣyaścaiva puṇyaśca dhanyaḥ śrutisukhāvahaḥśrotavyaścaiva satataṃ śrāvyaścaivānasūyatā

इमं तु वंशं नियमेन यः पठे;न्महात्मनां ब्राह्मणदेवसंनिधौअपत्यलाभं लभते स पुष्कलं; श्रियं यशः प्रेत्य च शोभनां गतिम्

imaṃ tu vaṃśaṃ niyamena yaḥ paṭhe;nmahātmanāṃ brāhmaṇadevasaṃnidhauapatyalābhaṃ labhate sa puṣkalaṃ; śriyaṃ yaśaḥ pretya ca śobhanāṃ gatim