Parva.Adhyaya 1.64

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो मृगसहस्राणि हत्वा विपुलवाहनःराजा मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश ह

tato mṛgasahasrāṇi hatvā vipulavāhanaḥrājā mṛgaprasaṅgena vanamanyadviveśa ha

एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासासमन्वितःस वनस्यान्तमासाद्य महदीरिणमासदत्

eka evottamabalaḥ kṣutpipāsāsamanvitaḥsa vanasyāntamāsādya mahadīriṇamāsadat

तच्चाप्यतीत्य नृपतिरुत्तमाश्रमसंयुतम्मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकान्तमतीव चशीतमारुतसंयुक्तं जगामान्यन्महद्वनम्

taccāpyatītya nṛpatiruttamāśramasaṃyutammanaḥprahlādajananaṃ dṛṣṭikāntamatīva caśītamārutasaṃyuktaṃ jagāmānyanmahadvanam

पुष्पितैः पादपैः कीर्णमतीव सुखशाद्वलम्विपुलं मधुरारावैर्नादितं विहगैस्तथा

puṣpitaiḥ pādapaiḥ kīrṇamatīva sukhaśādvalamvipulaṃ madhurārāvairnāditaṃ vihagaistathā

प्रवृद्धविटपैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्षट्पदाघूर्णितलतं लक्ष्म्या परमया युतम्

pravṛddhaviṭapairvṛkṣaiḥ sukhacchāyaiḥ samāvṛtamṣaṭpadāghūrṇitalataṃ lakṣmyā paramayā yutam

नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकीषट्पदैर्वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन्वै काननेऽभवत्

nāpuṣpaḥ pādapaḥ kaścinnāphalo nāpi kaṇṭakīṣaṭpadairvāpyanākīrṇastasminvai kānane'bhavat

विहगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव चसर्वर्तुकुसुमैर्वृक्षैरतीव सुखशाद्वलम्मनोरमं महेष्वासो विवेश वनमुत्तमम्

vihagairnāditaṃ puṣpairalaṃkṛtamatīva casarvartukusumairvṛkṣairatīva sukhaśādvalammanoramaṃ maheṣvāso viveśa vanamuttamam

मारुतागलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशालिनःपुष्पवृष्टिं विचित्रां स्म व्यसृजंस्ते पुनः पुनः

mārutāgalitāstatra drumāḥ kusumaśālinaḥpuṣpavṛṣṭiṃ vicitrāṃ sma vyasṛjaṃste punaḥ punaḥ

दिवस्पृशोऽथ संघुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वरैःविरेजुः पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बराः

divaspṛśo'tha saṃghuṣṭāḥ pakṣibhirmadhurasvaraiḥvirejuḥ pādapāstatra vicitrakusumāmbarāḥ

तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषुरुवन्ति रावं विहगाः षट्पदैः सहिता मृदु

teṣāṃ tatra pravāleṣu puṣpabhārāvanāmiṣuruvanti rāvaṃ vihagāḥ ṣaṭpadaiḥ sahitā mṛdu

तत्र प्रदेशांश्च बहून्कुसुमोत्करमण्डितान्लतागृहपरिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्धनान्संपश्यन्स महातेजा बभूव मुदितस्तदा

tatra pradeśāṃśca bahūnkusumotkaramaṇḍitānlatāgṛhaparikṣiptānmanasaḥ prītivardhanānsaṃpaśyansa mahātejā babhūva muditastadā

परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसुमाचितैःअशोभत वनं तत्तैर्महेन्द्रध्वजसंनिभैः

parasparāśliṣṭaśākhaiḥ pādapaiḥ kusumācitaiḥaśobhata vanaṃ tattairmahendradhvajasaṃnibhaiḥ

सुखशीतः सुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलःपरिक्रामन्वने वृक्षानुपैतीव रिरंसया

sukhaśītaḥ sugandhī ca puṣpareṇuvaho'nilaḥparikrāmanvane vṛkṣānupaitīva riraṃsayā

एवंगुणसमायुक्तं ददर्श स वनं नृपःनदीकच्छोद्भवं कान्तमुच्छ्रितध्वजसंनिभम्

evaṃguṇasamāyuktaṃ dadarśa sa vanaṃ nṛpaḥnadīkacchodbhavaṃ kāntamucchritadhvajasaṃnibham

प्रेक्षमाणो वनं तत्तु सुप्रहृष्टविहंगमम्आश्रमप्रवरं रम्यं ददर्श च मनोरमम्

prekṣamāṇo vanaṃ tattu suprahṛṣṭavihaṃgamamāśramapravaraṃ ramyaṃ dadarśa ca manoramam

नानावृक्षसमाकीर्णं संप्रज्वलितपावकम्यतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणान्वितम्

nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ saṃprajvalitapāvakamyatibhirvālakhilyaiśca vṛtaṃ munigaṇānvitam

अग्न्यागारैश्च बहुभिः पुष्पसंस्तरसंस्तृतम्महाकच्छैर्बृहद्भिश्च विभ्राजितमतीव च

agnyāgāraiśca bahubhiḥ puṣpasaṃstarasaṃstṛtammahākacchairbṛhadbhiśca vibhrājitamatīva ca

मालिनीमभितो राजन्नदीं पुण्यां सुखोदकाम्नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमाम्तत्र व्यालमृगान्सौम्यान्पश्यन्प्रीतिमवाप सः

mālinīmabhito rājannadīṃ puṇyāṃ sukhodakāmnaikapakṣigaṇākīrṇāṃ tapovanamanoramāmtatra vyālamṛgānsaumyānpaśyanprītimavāpa saḥ

तं चाप्यतिरथः श्रीमानाश्रमं प्रत्यपद्यतदेवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरम्

taṃ cāpyatirathaḥ śrīmānāśramaṃ pratyapadyatadevalokapratīkāśaṃ sarvataḥ sumanoharam

नदीमाश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां ददर्श सःसर्वप्राणभृतां तत्र जननीमिव विष्ठिताम्

nadīmāśramasaṃśliṣṭāṃ puṇyatoyāṃ dadarśa saḥsarvaprāṇabhṛtāṃ tatra jananīmiva viṣṭhitām

सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम्सकिंनरगणावासां वानरर्क्षनिषेविताम्

sacakravākapulināṃ puṣpaphenapravāhinīmsakiṃnaragaṇāvāsāṃ vānararkṣaniṣevitām

पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां पुलिनैरुपशोभिताम्मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्

puṇyasvādhyāyasaṃghuṣṭāṃ pulinairupaśobhitāmmattavāraṇaśārdūlabhujagendraniṣevitām

नदीमाश्रमसंबद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथाचकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस्तदा

nadīmāśramasaṃbaddhāṃ dṛṣṭvāśramapadaṃ tathācakārābhipraveśāya matiṃ sa nṛpatistadā

अलंकृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरयानरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम्मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद्वनम्

alaṃkṛtaṃ dvīpavatyā mālinyā ramyatīrayānaranārāyaṇasthānaṃ gaṅgayevopaśobhitammattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ praviveśa mahadvanam

तत्स चैत्ररथप्रख्यं समुपेत्य नरेश्वरःअतीव गुणसंपन्नमनिर्देश्यं च वर्चसामहर्षिं काश्यपं द्रष्टुमथ कण्वं तपोधनम्

tatsa caitrarathaprakhyaṃ samupetya nareśvaraḥatīva guṇasaṃpannamanirdeśyaṃ ca varcasāmaharṣiṃ kāśyapaṃ draṣṭumatha kaṇvaṃ tapodhanam

रथिनीमश्वसंबाधां पदातिगणसंकुलाम्अवस्थाप्य वनद्वारि सेनामिदमुवाच सः

rathinīmaśvasaṃbādhāṃ padātigaṇasaṃkulāmavasthāpya vanadvāri senāmidamuvāca saḥ

मुनिं विरजसं द्रष्टुं गमिष्यामि तपोधनम्काश्यपं स्थीयतामत्र यावदागमनं मम

muniṃ virajasaṃ draṣṭuṃ gamiṣyāmi tapodhanamkāśyapaṃ sthīyatāmatra yāvadāgamanaṃ mama

तद्वनं नन्दनप्रख्यमासाद्य मनुजेश्वरःक्षुत्पिपासे जहौ राजा हर्षं चावाप पुष्कलम्

tadvanaṃ nandanaprakhyamāsādya manujeśvaraḥkṣutpipāse jahau rājā harṣaṃ cāvāpa puṣkalam

सामात्यो राजलिङ्गानि सोऽपनीय नराधिपःपुरोहितसहायश्च जगामाश्रममुत्तमम्दिदृक्षुस्तत्र तमृषिं तपोराशिमथाव्ययम्

sāmātyo rājaliṅgāni so'panīya narādhipaḥpurohitasahāyaśca jagāmāśramamuttamamdidṛkṣustatra tamṛṣiṃ taporāśimathāvyayam

ब्रह्मलोकप्रतीकाशमाश्रमं सोऽभिवीक्ष्य चषट्पदोद्गीतसंघुष्टं नानाद्विजगणायुतम्

brahmalokapratīkāśamāśramaṃ so'bhivīkṣya caṣaṭpadodgītasaṃghuṣṭaṃ nānādvijagaṇāyutam

ऋचो बह्वृचमुख्यैश्च प्रेर्यमाणाः पदक्रमैःशुश्राव मनुजव्याघ्रो विततेष्विह कर्मसु

ṛco bahvṛcamukhyaiśca preryamāṇāḥ padakramaiḥśuśrāva manujavyāghro vitateṣviha karmasu

यज्ञविद्याङ्गविद्भिश्च क्रमद्भिश्च क्रमानपिअमितात्मभिः सुनियतैः शुशुभे स तदाश्रमः

yajñavidyāṅgavidbhiśca kramadbhiśca kramānapiamitātmabhiḥ suniyataiḥ śuśubhe sa tadāśramaḥ

अथर्ववेदप्रवराः पूगयाज्ञिक संमताःसंहितामीरयन्ति स्म पदक्रमयुतां तु ते

atharvavedapravarāḥ pūgayājñika saṃmatāḥsaṃhitāmīrayanti sma padakramayutāṃ tu te

शब्दसंस्कारसंयुक्तं ब्रुवद्भिश्चापरैर्द्विजैःनादितः स बभौ श्रीमान्ब्रह्मलोक इवाश्रमः

śabdasaṃskārasaṃyuktaṃ bruvadbhiścāparairdvijaiḥnāditaḥ sa babhau śrīmānbrahmaloka ivāśramaḥ

यज्ञसंस्कारविद्भिश्च क्रमशिक्षा विशारदैःन्यायतत्त्वार्थविज्ञानसंपन्नैर्वेदपारगैः

yajñasaṃskāravidbhiśca kramaśikṣā viśāradaiḥnyāyatattvārthavijñānasaṃpannairvedapāragaiḥ

नानावाक्यसमाहारसमवायविशारदैःविशेषकार्यविद्भिश्च मोक्षधर्मपरायणैः

nānāvākyasamāhārasamavāyaviśāradaiḥviśeṣakāryavidbhiśca mokṣadharmaparāyaṇaiḥ

स्थापनाक्षेपसिद्धान्तपरमार्थज्ञतां गतैःलोकायतिकमुख्यैश्च समन्तादनुनादितम्

sthāpanākṣepasiddhāntaparamārthajñatāṃ gataiḥlokāyatikamukhyaiśca samantādanunāditam

तत्र तत्र च विप्रेन्द्रान्नियतान्संशितव्रतान्जपहोमपरान्सिद्धान्ददर्श परवीरहा

tatra tatra ca viprendrānniyatānsaṃśitavratānjapahomaparānsiddhāndadarśa paravīrahā

आसनानि विचित्राणि पुष्पवन्ति महीपतिःप्रयत्नोपहितानि स्म दृष्ट्वा विस्मयमागमत्

āsanāni vicitrāṇi puṣpavanti mahīpatiḥprayatnopahitāni sma dṛṣṭvā vismayamāgamat

देवतायतनानां च पूजां प्रेक्ष्य कृतां द्विजैःब्रह्मलोकस्थमात्मानं मेने स नृपसत्तमः

devatāyatanānāṃ ca pūjāṃ prekṣya kṛtāṃ dvijaiḥbrahmalokasthamātmānaṃ mene sa nṛpasattamaḥ

स काश्यपतपोगुप्तमाश्रमप्रवरं शुभम्नातृप्यत्प्रेक्षमाणो वै तपोधनगणैर्युतम्

sa kāśyapatapoguptamāśramapravaraṃ śubhamnātṛpyatprekṣamāṇo vai tapodhanagaṇairyutam

स काश्यपस्यायतनं महाव्रतै;र्वृतं समन्तादृषिभिस्तपोधनैःविवेश सामात्यपुरोहितोऽरिहा; विविक्तमत्यर्थमनोहरं शिवम्

sa kāśyapasyāyatanaṃ mahāvratai;rvṛtaṃ samantādṛṣibhistapodhanaiḥviveśa sāmātyapurohito'rihā; viviktamatyarthamanoharaṃ śivam