Parva.Adhyaya 1.65

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो गच्छन्महाबाहुरेकोऽमात्यान्विसृज्य तान्नापश्यदाश्रमे तस्मिंस्तमृषिं संशितव्रतम्

tato gacchanmahābāhureko'mātyānvisṛjya tānnāpaśyadāśrame tasmiṃstamṛṣiṃ saṃśitavratam

सोऽपश्यमानस्तमृषिं शून्यं दृष्ट्वा तमाश्रमम्उवाच क इहेत्युच्चैर्वनं संनादयन्निव

so'paśyamānastamṛṣiṃ śūnyaṃ dṛṣṭvā tamāśramamuvāca ka ihetyuccairvanaṃ saṃnādayanniva

श्रुत्वाथ तस्य तं शब्दं कन्या श्रीरिव रूपिणीनिश्चक्रामाश्रमात्तस्मात्तापसीवेषधारिणी

śrutvātha tasya taṃ śabdaṃ kanyā śrīriva rūpiṇīniścakrāmāśramāttasmāttāpasīveṣadhāriṇī

सा तं दृष्ट्वैव राजानं दुःषन्तमसितेक्षणास्वागतं त इति क्षिप्रमुवाच प्रतिपूज्य च

sā taṃ dṛṣṭvaiva rājānaṃ duḥṣantamasitekṣaṇāsvāgataṃ ta iti kṣipramuvāca pratipūjya ca

आसनेनार्चयित्वा च पाद्येनार्घ्येण चैव हिपप्रच्छानामयं राजन्कुशलं च नराधिपम्

āsanenārcayitvā ca pādyenārghyeṇa caiva hipapracchānāmayaṃ rājankuśalaṃ ca narādhipam

यथावदर्चयित्वा सा पृष्ट्वा चानामयं तदाउवाच स्मयमानेव किं कार्यं क्रियतामिति

yathāvadarcayitvā sā pṛṣṭvā cānāmayaṃ tadāuvāca smayamāneva kiṃ kāryaṃ kriyatāmiti

तामब्रवीत्ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम्दृष्ट्वा सर्वानवद्याङ्गीं यथावत्प्रतिपूजितः

tāmabravīttato rājā kanyāṃ madhurabhāṣiṇīmdṛṣṭvā sarvānavadyāṅgīṃ yathāvatpratipūjitaḥ

आगतोऽहं महाभागमृषिं कण्वमुपासितुम्क्व गतो भगवान्भद्रे तन्ममाचक्ष्व शोभने

āgato'haṃ mahābhāgamṛṣiṃ kaṇvamupāsitumkva gato bhagavānbhadre tanmamācakṣva śobhane

शकुन्तलोवाचगतः पिता मे भगवान्फलान्याहर्तुमाश्रमात्मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व द्रक्ष्यस्येनमिहागतम्

śakuntalovācagataḥ pitā me bhagavānphalānyāhartumāśramātmuhūrtaṃ saṃpratīkṣasva drakṣyasyenamihāgatam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अपश्यमानस्तमृषिं तया चोक्तस्तथा नृपःतां च दृष्ट्वा वरारोहां श्रीमतीं चारुहासिनीम्

apaśyamānastamṛṣiṃ tayā coktastathā nṛpaḥtāṃ ca dṛṣṭvā varārohāṃ śrīmatīṃ cāruhāsinīm

विभ्राजमानां वपुषा तपसा च दमेन चरूपयौवनसंपन्नामित्युवाच महीपतिः

vibhrājamānāṃ vapuṣā tapasā ca damena carūpayauvanasaṃpannāmityuvāca mahīpatiḥ

कासि कस्यासि सुश्रोणि किमर्थं चागता वनम्एवंरूपगुणोपेता कुतस्त्वमसि शोभने

kāsi kasyāsi suśroṇi kimarthaṃ cāgatā vanamevaṃrūpaguṇopetā kutastvamasi śobhane

दर्शनादेव हि शुभे त्वया मेऽपहृतं मनःइच्छामि त्वामहं ज्ञातुं तन्ममाचक्ष्व शोभने

darśanādeva hi śubhe tvayā me'pahṛtaṃ manaḥicchāmi tvāmahaṃ jñātuṃ tanmamācakṣva śobhane

एवमुक्ता तदा कन्या तेन राज्ञा तदाश्रमेउवाच हसती वाक्यमिदं सुमधुराक्षरम्

evamuktā tadā kanyā tena rājñā tadāśrameuvāca hasatī vākyamidaṃ sumadhurākṣaram

कण्वष्याहं भगवतो दुःषन्त दुहिता मतातपस्विनो धृतिमतो धर्मज्ञस्य यशस्विनः

kaṇvaṣyāhaṃ bhagavato duḥṣanta duhitā matātapasvino dhṛtimato dharmajñasya yaśasvinaḥ

दुःषन्त उवाच · duḥṣanta uvāca

ऊर्ध्वरेता महाभागो भगवाँल्लोकपूजितःचलेद्धि वृत्ताद्धर्मोऽपि न चलेत्संशितव्रतः

ūrdhvaretā mahābhāgo bhagavām̐llokapūjitaḥcaleddhi vṛttāddharmo'pi na caletsaṃśitavrataḥ

कथं त्वं तस्य दुहिता संभूता वरवर्णिनीसंशयो मे महानत्र तं मे छेत्तुमिहार्हसि

kathaṃ tvaṃ tasya duhitā saṃbhūtā varavarṇinīsaṃśayo me mahānatra taṃ me chettumihārhasi

शकुन्तलोवाचयथायमागमो मह्यं यथा चेदमभूत्पुराशृणु राजन्यथातत्त्वं यथास्मि दुहिता मुनेः

śakuntalovācayathāyamāgamo mahyaṃ yathā cedamabhūtpurāśṛṇu rājanyathātattvaṃ yathāsmi duhitā muneḥ

ऋषिः कश्चिदिहागम्य मम जन्माभ्यचोदयत्तस्मै प्रोवाच भगवान्यथा तच्छृणु पार्थिव

ṛṣiḥ kaścidihāgamya mama janmābhyacodayattasmai provāca bhagavānyathā tacchṛṇu pārthiva

तप्यमानः किल पुरा विश्वामित्रो महत्तपःसुभृशं तापयामास शक्रं सुरगणेश्वरम्

tapyamānaḥ kila purā viśvāmitro mahattapaḥsubhṛśaṃ tāpayāmāsa śakraṃ suragaṇeśvaram

तपसा दीप्तवीर्योऽयं स्थानान्मां च्यावयेदितिभीतः पुरंदरस्तस्मान्मेनकामिदमब्रवीत्

tapasā dīptavīryo'yaṃ sthānānmāṃ cyāvayeditibhītaḥ puraṃdarastasmānmenakāmidamabravīt

गुणैर्दिव्यैरप्सरसां मेनके त्वं विशिष्यसेश्रेयो मे कुरु कल्याणि यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु

guṇairdivyairapsarasāṃ menake tvaṃ viśiṣyaseśreyo me kuru kalyāṇi yattvāṃ vakṣyāmi tacchṛṇu

असावादित्यसंकाशो विश्वामित्रो महातपाःतप्यमानस्तपो घोरं मम कम्पयते मनः

asāvādityasaṃkāśo viśvāmitro mahātapāḥtapyamānastapo ghoraṃ mama kampayate manaḥ

मेनके तव भारोऽयं विश्वामित्रः सुमध्यमेसंशितात्मा सुदुर्धर्ष उग्रे तपसि वर्तते

menake tava bhāro'yaṃ viśvāmitraḥ sumadhyamesaṃśitātmā sudurdharṣa ugre tapasi vartate

स मां न च्यावयेत्स्थानात्तं वै गत्वा प्रलोभयचर तस्य तपोविघ्नं कुरु मे प्रियमुत्तमम्

sa māṃ na cyāvayetsthānāttaṃ vai gatvā pralobhayacara tasya tapovighnaṃ kuru me priyamuttamam

रूपयौवनमाधुर्यचेष्टितस्मितभाषितैःलोभयित्वा वरारोहे तपसः संनिवर्तय

rūpayauvanamādhuryaceṣṭitasmitabhāṣitaiḥlobhayitvā varārohe tapasaḥ saṃnivartaya

मेनकोवाचमहातेजाः स भगवान्सदैव च महातपाःकोपनश्च तथा ह्येनं जानाति भगवानपि

menakovācamahātejāḥ sa bhagavānsadaiva ca mahātapāḥkopanaśca tathā hyenaṃ jānāti bhagavānapi

तेजसस्तपसश्चैव कोपस्य च महात्मनःत्वमप्युद्विजसे यस्य नोद्विजेयमहं कथम्

tejasastapasaścaiva kopasya ca mahātmanaḥtvamapyudvijase yasya nodvijeyamahaṃ katham

महाभागं वसिष्ठं यः पुत्रैरिष्टैर्व्ययोजयत्क्षत्रे जातश्च यः पूर्वमभवद्ब्राह्मणो बलात्

mahābhāgaṃ vasiṣṭhaṃ yaḥ putrairiṣṭairvyayojayatkṣatre jātaśca yaḥ pūrvamabhavadbrāhmaṇo balāt

शौचार्थं यो नदीं चक्रे दुर्गमां बहुभिर्जलैःयां तां पुण्यतमां लोके कौशिकीति विदुर्जनाः

śaucārthaṃ yo nadīṃ cakre durgamāṃ bahubhirjalaiḥyāṃ tāṃ puṇyatamāṃ loke kauśikīti vidurjanāḥ

बभार यत्रास्य पुरा काले दुर्गे महात्मनःदारान्मतङ्गो धर्मात्मा राजर्षिर्व्याधतां गतः

babhāra yatrāsya purā kāle durge mahātmanaḥdārānmataṅgo dharmātmā rājarṣirvyādhatāṃ gataḥ

अतीतकाले दुर्भिक्षे यत्रैत्य पुनराश्रमम्मुनिः पारेति नद्या वै नाम चक्रे तदा प्रभुः

atītakāle durbhikṣe yatraitya punarāśramammuniḥ pāreti nadyā vai nāma cakre tadā prabhuḥ

मतङ्गं याजयां चक्रे यत्र प्रीतमनाः स्वयम्त्वं च सोमं भयाद्यस्य गतः पातुं शुरेश्वर

mataṅgaṃ yājayāṃ cakre yatra prītamanāḥ svayamtvaṃ ca somaṃ bhayādyasya gataḥ pātuṃ śureśvara

अति नक्षत्रवंशांश्च क्रुद्धो नक्षत्रसंपदाप्रति श्रवणपूर्वाणि नक्षत्राणि ससर्ज यः

ati nakṣatravaṃśāṃśca kruddho nakṣatrasaṃpadāprati śravaṇapūrvāṇi nakṣatrāṇi sasarja yaḥ

एतानि यस्य कर्माणि तस्याहं भृशमुद्विजेयथा मां न दहेत्क्रुद्धस्तथाज्ञापय मां विभो

etāni yasya karmāṇi tasyāhaṃ bhṛśamudvijeyathā māṃ na dahetkruddhastathājñāpaya māṃ vibho

तेजसा निर्दहेल्लोकान्कम्पयेद्धरणीं पदासंक्षिपेच्च महामेरुं तूर्णमावर्तयेत्तथा

tejasā nirdahellokānkampayeddharaṇīṃ padāsaṃkṣipecca mahāmeruṃ tūrṇamāvartayettathā

तादृशं तपसा युक्तं प्रदीप्तमिव पावकम्कथमस्मद्विधा बाला जितेन्द्रियमभिस्पृशेत्

tādṛśaṃ tapasā yuktaṃ pradīptamiva pāvakamkathamasmadvidhā bālā jitendriyamabhispṛśet

हुताशनमुखं दीप्तं सूर्यचन्द्राक्षितारकम्कालजिह्वं सुरश्रेष्ठ कथमस्मद्विधा स्पृशेत्

hutāśanamukhaṃ dīptaṃ sūryacandrākṣitārakamkālajihvaṃ suraśreṣṭha kathamasmadvidhā spṛśet

यमश्च सोमश्च महर्षयश्च; साध्या विश्वे वालखिल्याश्च सर्वेएतेऽपि यस्योद्विजन्ते प्रभावा;त्कस्मात्तस्मान्मादृशी नोद्विजेत

yamaśca somaśca maharṣayaśca; sādhyā viśve vālakhilyāśca sarveete'pi yasyodvijante prabhāvā;tkasmāttasmānmādṛśī nodvijeta

त्वयैवमुक्ता च कथं समीप;मृषेर्न गच्छेयमहं सुरेन्द्ररक्षां तु मे चिन्तय देवराज; यथा त्वदर्थं रक्षिताहं चरेयम्

tvayaivamuktā ca kathaṃ samīpa;mṛṣerna gaccheyamahaṃ surendrarakṣāṃ tu me cintaya devarāja; yathā tvadarthaṃ rakṣitāhaṃ careyam

कामं तु मे मारुतस्तत्र वासः; प्रक्रीडिताया विवृणोतु देवभवेच्च मे मन्मथस्तत्र कार्ये; सहायभूतस्तव देवप्रसादात्

kāmaṃ tu me mārutastatra vāsaḥ; prakrīḍitāyā vivṛṇotu devabhavecca me manmathastatra kārye; sahāyabhūtastava devaprasādāt

वनाच्च वायुः सुरभिः प्रवाये;त्तस्मिन्काले तमृषिं लोभयन्त्याःतथेत्युक्त्वा विहिते चैव तस्मिं;स्ततो ययौ साश्रमं कौशिकस्य

vanācca vāyuḥ surabhiḥ pravāye;ttasminkāle tamṛṣiṃ lobhayantyāḥtathetyuktvā vihite caiva tasmiṃ;stato yayau sāśramaṃ kauśikasya