Parva.Adhyaya 1.85

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

यदावसो नन्दने कामरूपी; संवत्सराणामयुतं शतानाम्किं कारणं कार्तयुगप्रधान; हित्वा तत्त्वं वसुधामन्वपद्यः

yadāvaso nandane kāmarūpī; saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānāmkiṃ kāraṇaṃ kārtayugapradhāna; hitvā tattvaṃ vasudhāmanvapadyaḥ

ययातिरुवाचज्ञातिः सुहृत्स्वजनो यो यथेह; क्षीणे वित्ते त्यज्यते मानवैर्हितथा तत्र क्षीणपुण्यं मनुष्यं; त्यजन्ति सद्यः सेश्वरा देवसंघाः

yayātiruvācajñātiḥ suhṛtsvajano yo yatheha; kṣīṇe vitte tyajyate mānavairhitathā tatra kṣīṇapuṇyaṃ manuṣyaṃ; tyajanti sadyaḥ seśvarā devasaṃghāḥ

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

कथं तस्मिन्क्षीणपुण्या भवन्ति; संमुह्यते मेऽत्र मनोऽतिमात्रम्किंविशिष्टाः कस्य धामोपयान्ति; तद्वै ब्रूहि क्षेत्रवित्त्वं मतो मे

kathaṃ tasminkṣīṇapuṇyā bhavanti; saṃmuhyate me'tra mano'timātramkiṃviśiṣṭāḥ kasya dhāmopayānti; tadvai brūhi kṣetravittvaṃ mato me

ययातिरुवाचइमं भौमं नरकं ते पतन्ति; लालप्यमाना नरदेव सर्वेते कङ्कगोमायुबलाशनार्थं; क्षीणा विवृद्धिं बहुधा व्रजन्ति

yayātiruvācaimaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti; lālapyamānā naradeva sarvete kaṅkagomāyubalāśanārthaṃ; kṣīṇā vivṛddhiṃ bahudhā vrajanti

तस्मादेतद्वर्जनीयं नरेण; दुष्टं लोके गर्हणीयं च कर्मआख्यातं ते पार्थिव सर्वमेत;द्भूयश्चेदानीं वद किं ते वदामि

tasmādetadvarjanīyaṃ nareṇa; duṣṭaṃ loke garhaṇīyaṃ ca karmaākhyātaṃ te pārthiva sarvameta;dbhūyaścedānīṃ vada kiṃ te vadāmi

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

यदा तु तान्वितुदन्ते वयांसि; तथा गृध्राः शितिकण्ठाः पतंगाःकथं भवन्ति कथमाभवन्ति; न भौममन्यं नरकं शृणोमि

yadā tu tānvitudante vayāṃsi; tathā gṛdhrāḥ śitikaṇṭhāḥ pataṃgāḥkathaṃ bhavanti kathamābhavanti; na bhaumamanyaṃ narakaṃ śṛṇomi

ययातिरुवाचऊर्ध्वं देहात्कर्मणो जृम्भमाणा;द्व्यक्तं पृथिव्यामनुसंचरन्तिइमं भौमं नरकं ते पतन्ति; नावेक्षन्ते वर्षपूगाननेकान्

yayātiruvācaūrdhvaṃ dehātkarmaṇo jṛmbhamāṇā;dvyaktaṃ pṛthivyāmanusaṃcarantiimaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti; nāvekṣante varṣapūgānanekān

षष्टिं सहस्राणि पतन्ति व्योम्नि; तथा अशीतिं परिवत्सराणितान्वै तुदन्ति प्रपततः प्रपातं; भीमा भौमा राक्षसास्तीक्ष्णदंष्ट्राः

ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi patanti vyomni; tathā aśītiṃ parivatsarāṇitānvai tudanti prapatataḥ prapātaṃ; bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

यदेनसस्ते पततस्तुदन्ति; भीमा भौमा राक्षसास्तीक्ष्णदंष्ट्राःकथं भवन्ति कथमाभवन्ति; कथंभूता गर्भभूता भवन्ति

yadenasaste patatastudanti; bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥkathaṃ bhavanti kathamābhavanti; kathaṃbhūtā garbhabhūtā bhavanti

ययातिरुवाचअस्रं रेतः पुष्पफलानुपृक्त;मन्वेति तद्वै पुरुषेण सृष्टम्स वै तस्या रज आपद्यते वै; स गर्भभूतः समुपैति तत्र

yayātiruvācaasraṃ retaḥ puṣpaphalānupṛkta;manveti tadvai puruṣeṇa sṛṣṭamsa vai tasyā raja āpadyate vai; sa garbhabhūtaḥ samupaiti tatra

वनस्पतींश्चौषधीश्चाविशन्ति; अपो वायुं पृथिवीं चान्तरिक्षम्चतुष्पदं द्विपदं चापि सर्व;मेवंभूता गर्भभूता भवन्ति

vanaspatīṃścauṣadhīścāviśanti; apo vāyuṃ pṛthivīṃ cāntarikṣamcatuṣpadaṃ dvipadaṃ cāpi sarva;mevaṃbhūtā garbhabhūtā bhavanti

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

अन्यद्वपुर्विदधातीह गर्भ; उताहोस्वित्स्वेन कामेन यातिआपद्यमानो नरयोनिमेता;माचक्ष्व मे संशयात्प्रब्रवीमि

anyadvapurvidadhātīha garbha; utāhosvitsvena kāmena yātiāpadyamāno narayonimetā;mācakṣva me saṃśayātprabravīmi

शरीरदेहादिसमुच्छ्रयं च; चक्षुःश्रोत्रे लभते केन संज्ञाम्एतत्तत्त्वं सर्वमाचक्ष्व पृष्टः; क्षेत्रज्ञं त्वां तात मन्याम सर्वे

śarīradehādisamucchrayaṃ ca; cakṣuḥśrotre labhate kena saṃjñāmetattattvaṃ sarvamācakṣva pṛṣṭaḥ; kṣetrajñaṃ tvāṃ tāta manyāma sarve

ययातिरुवाचवायुः समुत्कर्षति गर्भयोनि;मृतौ रेतः पुष्परसानुपृक्तम्स तत्र तन्मात्रकृताधिकारः; क्रमेण संवर्धयतीह गर्भम्

yayātiruvācavāyuḥ samutkarṣati garbhayoni;mṛtau retaḥ puṣparasānupṛktamsa tatra tanmātrakṛtādhikāraḥ; krameṇa saṃvardhayatīha garbham

स जायमानो विगृहीतगात्रः; षड्ज्ञाननिष्ठायतनो मनुष्यःस श्रोत्राभ्यां वेदयतीह शब्दं; सर्वं रूपं पश्यति चक्षुषा च

sa jāyamāno vigṛhītagātraḥ; ṣaḍjñānaniṣṭhāyatano manuṣyaḥsa śrotrābhyāṃ vedayatīha śabdaṃ; sarvaṃ rūpaṃ paśyati cakṣuṣā ca

घ्राणेन गन्धं जिह्वयाथो रसं च; त्वचा स्पर्शं मनसा वेद भावम्इत्यष्टकेहोपचितिं च विद्धि; महात्मनः प्राणभृतः शरीरे

ghrāṇena gandhaṃ jihvayātho rasaṃ ca; tvacā sparśaṃ manasā veda bhāvamityaṣṭakehopacitiṃ ca viddhi; mahātmanaḥ prāṇabhṛtaḥ śarīre

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

यः संस्थितः पुरुषो दह्यते वा; निखन्यते वापि निघृष्यते वाअभावभूतः स विनाशमेत्य; केनात्मानं चेतयते पुरस्तात्

yaḥ saṃsthitaḥ puruṣo dahyate vā; nikhanyate vāpi nighṛṣyate vāabhāvabhūtaḥ sa vināśametya; kenātmānaṃ cetayate purastāt

ययातिरुवाचहित्वा सोऽसून्सुप्तवन्निष्टनित्वा; पुरोधाय सुकृतं दुष्कृतं चअन्यां योनिं पवनाग्रानुसारी; हित्वा देहं भजते राजसिंह

yayātiruvācahitvā so'sūnsuptavanniṣṭanitvā; purodhāya sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ caanyāṃ yoniṃ pavanāgrānusārī; hitvā dehaṃ bhajate rājasiṃha

पुण्यां योनिं पुण्यकृतो व्रजन्ति; पापां योनिं पापकृतो व्रजन्तिकीटाः पतंगाश्च भवन्ति पापा; न मे विवक्षास्ति महानुभाव

puṇyāṃ yoniṃ puṇyakṛto vrajanti; pāpāṃ yoniṃ pāpakṛto vrajantikīṭāḥ pataṃgāśca bhavanti pāpā; na me vivakṣāsti mahānubhāva

चतुष्पदा द्विपदाः षट्पदाश्च; तथाभूता गर्भभूता भवन्तिआख्यातमेतन्निखिलेन सर्वं; भूयस्तु किं पृच्छसि राजसिंह

catuṣpadā dvipadāḥ ṣaṭpadāśca; tathābhūtā garbhabhūtā bhavantiākhyātametannikhilena sarvaṃ; bhūyastu kiṃ pṛcchasi rājasiṃha

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

किं स्वित्कृत्वा लभते तात लोका;न्मर्त्यः श्रेष्ठांस्तपसा विद्यया वातन्मे पृष्टः शंस सर्वं यथाव;च्छुभाँल्लोकान्येन गच्छेत्क्रमेण

kiṃ svitkṛtvā labhate tāta lokā;nmartyaḥ śreṣṭhāṃstapasā vidyayā vātanme pṛṣṭaḥ śaṃsa sarvaṃ yathāva;cchubhām̐llokānyena gacchetkrameṇa

ययातिरुवाचतपश्च दानं च शमो दमश्च; ह्रीरार्जवं सर्वभूतानुकम्पानश्यन्ति मानेन तमोऽभिभूताः; पुंसः सदैवेति वदन्ति सन्तः

yayātiruvācatapaśca dānaṃ ca śamo damaśca; hrīrārjavaṃ sarvabhūtānukampānaśyanti mānena tamo'bhibhūtāḥ; puṃsaḥ sadaiveti vadanti santaḥ

अधीयानः पण्डितं मन्यमानो; यो विद्यया हन्ति यशः परेषाम्तस्यान्तवन्तश्च भवन्ति लोका; न चास्य तद्ब्रह्म फलं ददाति

adhīyānaḥ paṇḍitaṃ manyamāno; yo vidyayā hanti yaśaḥ pareṣāmtasyāntavantaśca bhavanti lokā; na cāsya tadbrahma phalaṃ dadāti

चत्वारि कर्माण्यभयंकराणि; भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानिमानाग्निहोत्रमुत मानमौनं; मानेनाधीतमुत मानयज्ञः

catvāri karmāṇyabhayaṃkarāṇi; bhayaṃ prayacchantyayathākṛtānimānāgnihotramuta mānamaunaṃ; mānenādhītamuta mānayajñaḥ

न मान्यमानो मुदमाददीत; न संतापं प्राप्नुयाच्चावमानात्सन्तः सतः पूजयन्तीह लोके; नासाधवः साधुबुद्धिं लभन्ते

na mānyamāno mudamādadīta; na saṃtāpaṃ prāpnuyāccāvamānātsantaḥ sataḥ pūjayantīha loke; nāsādhavaḥ sādhubuddhiṃ labhante

इति दद्यादिति यजेदित्यधीयीत मे व्रतम्इत्यस्मिन्नभयान्याहुस्तानि वर्ज्यानि नित्यशः

iti dadyāditi yajedityadhīyīta me vratamityasminnabhayānyāhustāni varjyāni nityaśaḥ

येनाश्रयं वेदयन्ते पुराणं; मनीषिणो मानसमानभक्तम्तन्निःश्रेयस्तैजसं रूपमेत्य; परां शान्तिं प्राप्नुयुः प्रेत्य चेह

yenāśrayaṃ vedayante purāṇaṃ; manīṣiṇo mānasamānabhaktamtanniḥśreyastaijasaṃ rūpametya; parāṃ śāntiṃ prāpnuyuḥ pretya ceha