Parva.Adhyaya 1.84

ययातिरुवाचअहं ययातिर्नहुषस्य पुत्रः; पूरोः पिता सर्वभूतावमानात्प्रभ्रंशितः सुरसिद्धर्षिलोका;त्परिच्युतः प्रपताम्यल्पपुण्यः

yayātiruvācaahaṃ yayātirnahuṣasya putraḥ; pūroḥ pitā sarvabhūtāvamānātprabhraṃśitaḥ surasiddharṣilokā;tparicyutaḥ prapatāmyalpapuṇyaḥ

अहं हि पूर्वो वयसा भवद्भ्य;स्तेनाभिवादं भवतां न प्रयुञ्जेयो विद्यया तपसा जन्मना वा; वृद्धः स पूज्यो भवति द्विजानाम्

ahaṃ hi pūrvo vayasā bhavadbhya;stenābhivādaṃ bhavatāṃ na prayuñjeyo vidyayā tapasā janmanā vā; vṛddhaḥ sa pūjyo bhavati dvijānām

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

अवादीश्चेद्वयसा यः स वृद्ध; इति राजन्नाभ्यवदः कथंचित्यो वै विद्वान्वयसा सन्स्म वृद्धः; स एव पूज्यो भवति द्विजानाम्

avādīścedvayasā yaḥ sa vṛddha; iti rājannābhyavadaḥ kathaṃcityo vai vidvānvayasā sansma vṛddhaḥ; sa eva pūjyo bhavati dvijānām

ययातिरुवाचप्रतिकूलं कर्मणां पापमाहु;स्तद्वर्ततेऽप्रवणे पापलोक्यम्सन्तोऽसतां नानुवर्तन्ति चैत;द्यथा आत्मैषामनुकूलवादी

yayātiruvācapratikūlaṃ karmaṇāṃ pāpamāhu;stadvartate'pravaṇe pāpalokyamsanto'satāṃ nānuvartanti caita;dyathā ātmaiṣāmanukūlavādī

अभूद्धनं मे विपुलं महद्वै; विचेष्टमानो नाधिगन्ता तदस्मिएवं प्रधार्यात्महिते निविष्टो; यो वर्तते स विजानाति जीवन्

abhūddhanaṃ me vipulaṃ mahadvai; viceṣṭamāno nādhigantā tadasmievaṃ pradhāryātmahite niviṣṭo; yo vartate sa vijānāti jīvan

नानाभावा बहवो जीवलोके; दैवाधीना नष्टचेष्टाधिकाराःतत्तत्प्राप्य न विहन्येत धीरो; दिष्टं बलीय इति मत्वात्मबुद्ध्या

nānābhāvā bahavo jīvaloke; daivādhīnā naṣṭaceṣṭādhikārāḥtattatprāpya na vihanyeta dhīro; diṣṭaṃ balīya iti matvātmabuddhyā

सुखं हि जन्तुर्यदि वापि दुःखं; दैवाधीनं विन्दति नात्मशक्त्यातस्माद्दिष्टं बलवन्मन्यमानो; न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित्

sukhaṃ hi janturyadi vāpi duḥkhaṃ; daivādhīnaṃ vindati nātmaśaktyātasmāddiṣṭaṃ balavanmanyamāno; na saṃjvarennāpi hṛṣyetkadācit

दुःखे न तप्येन्न सुखेन हृष्ये;त्समेन वर्तेत सदैव धीरःदिष्टं बलीय इति मन्यमानो; न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित्

duḥkhe na tapyenna sukhena hṛṣye;tsamena varteta sadaiva dhīraḥdiṣṭaṃ balīya iti manyamāno; na saṃjvarennāpi hṛṣyetkadācit

भये न मुह्याम्यष्टकाहं कदाचि;त्संतापो मे मानसो नास्ति कश्चित्धाता यथा मां विदधाति लोके; ध्रुवं तथाहं भवितेति मत्वा

bhaye na muhyāmyaṣṭakāhaṃ kadāci;tsaṃtāpo me mānaso nāsti kaścitdhātā yathā māṃ vidadhāti loke; dhruvaṃ tathāhaṃ bhaviteti matvā

संस्वेदजा अण्डजा उद्भिदाश्च; सरीसृपाः कृमयोऽथाप्सु मत्स्याःतथाश्मानस्तृणकाष्ठं च सर्वं; दिष्टक्षये स्वां प्रकृतिं भजन्ते

saṃsvedajā aṇḍajā udbhidāśca; sarīsṛpāḥ kṛmayo'thāpsu matsyāḥtathāśmānastṛṇakāṣṭhaṃ ca sarvaṃ; diṣṭakṣaye svāṃ prakṛtiṃ bhajante

अनित्यतां सुखदुःखस्य बुद्ध्वा; कस्मात्संतापमष्टकाहं भजेयम्किं कुर्यां वै किं च कृत्वा न तप्ये; तस्मात्संतापं वर्जयाम्यप्रमत्तः

anityatāṃ sukhaduḥkhasya buddhvā; kasmātsaṃtāpamaṣṭakāhaṃ bhajeyamkiṃ kuryāṃ vai kiṃ ca kṛtvā na tapye; tasmātsaṃtāpaṃ varjayāmyapramattaḥ

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

ये ये लोकाः पार्थिवेन्द्र प्रधाना;स्त्वया भुक्ता यं च कालं यथा चतन्मे राजन्ब्रूहि सर्वं यथाव;त्क्षेत्रज्ञवद्भाषसे त्वं हि धर्मान्

ye ye lokāḥ pārthivendra pradhānā;stvayā bhuktā yaṃ ca kālaṃ yathā catanme rājanbrūhi sarvaṃ yathāva;tkṣetrajñavadbhāṣase tvaṃ hi dharmān

ययातिरुवाचराजाहमासमिह सार्वभौम;स्ततो लोकान्महतो अजयं वैतत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं; ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः

yayātiruvācarājāhamāsamiha sārvabhauma;stato lokānmahato ajayaṃ vaitatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ; tato lokaṃ paramasmyabhyupetaḥ

ततः पुरीं पुरुहूतस्य रम्यां; सहस्रद्वारां शतयोजनायताम्अध्यावसं वर्षसहस्रमात्रं; ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः

tataḥ purīṃ puruhūtasya ramyāṃ; sahasradvārāṃ śatayojanāyatāmadhyāvasaṃ varṣasahasramātraṃ; tato lokaṃ paramasmyabhyupetaḥ

ततो दिव्यमजरं प्राप्य लोकं; प्रजापतेर्लोकपतेर्दुरापम्तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं; ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः

tato divyamajaraṃ prāpya lokaṃ; prajāpaterlokapaterdurāpamtatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ; tato lokaṃ paramasmyabhyupetaḥ

देवस्य देवस्य निवेशने च; विजित्य लोकानवसं यथेष्टम्संपूज्यमानस्त्रिदशैः समस्तै;स्तुल्यप्रभावद्युतिरीश्वराणाम्

devasya devasya niveśane ca; vijitya lokānavasaṃ yatheṣṭamsaṃpūjyamānastridaśaiḥ samastai;stulyaprabhāvadyutirīśvarāṇām

तथावसं नन्दने कामरूपी; संवत्सराणामयुतं शतानाम्सहाप्सरोभिर्विहरन्पुण्यगन्धा;न्पश्यन्नगान्पुष्पितांश्चारुरूपान्

tathāvasaṃ nandane kāmarūpī; saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānāmsahāpsarobhirviharanpuṇyagandhā;npaśyannagānpuṣpitāṃścārurūpān

तत्रस्थं मां देवसुखेषु सक्तं; कालेऽतीते महति ततोऽतिमात्रम्दूतो देवानामब्रवीदुग्ररूपो; ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः प्लुतेन स्वरेण

tatrasthaṃ māṃ devasukheṣu saktaṃ; kāle'tīte mahati tato'timātramdūto devānāmabravīdugrarūpo; dhvaṃsetyuccaistriḥ plutena svareṇa

एतावन्मे विदितं राजसिंह; ततो भ्रष्टोऽहं नन्दनात्क्षीणपुण्यःवाचोऽश्रौषं चान्तरिक्षे सुराणा;मनुक्रोशाच्छोचतां मानवेन्द्र

etāvanme viditaṃ rājasiṃha; tato bhraṣṭo'haṃ nandanātkṣīṇapuṇyaḥvāco'śrauṣaṃ cāntarikṣe surāṇā;manukrośācchocatāṃ mānavendra

अहो कष्टं क्षीणपुण्यो ययातिः; पतत्यसौ पुण्यकृत्पुण्यकीर्तिःतानब्रुवं पतमानस्ततोऽहं; सतां मध्ये निपतेयं कथं नु

aho kaṣṭaṃ kṣīṇapuṇyo yayātiḥ; patatyasau puṇyakṛtpuṇyakīrtiḥtānabruvaṃ patamānastato'haṃ; satāṃ madhye nipateyaṃ kathaṃ nu

तैराख्याता भवतां यज्ञभूमिः; समीक्ष्य चैनां त्वरितमुपागतोऽस्मिहविर्गन्धं देशिकं यज्ञभूमे;र्धूमापाङ्गं प्रतिगृह्य प्रतीतः

tairākhyātā bhavatāṃ yajñabhūmiḥ; samīkṣya caināṃ tvaritamupāgato'smihavirgandhaṃ deśikaṃ yajñabhūme;rdhūmāpāṅgaṃ pratigṛhya pratītaḥ