Parva.Adhyaya 1.88

वसुमना उवाच · vasumanā uvāca

पृच्छामि त्वां वसुमना रौशदश्वि;र्यद्यस्ति लोको दिवि मह्यं नरेन्द्रयद्यन्तरिक्षे प्रथितो महात्म;न्क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये

pṛcchāmi tvāṃ vasumanā rauśadaśvi;ryadyasti loko divi mahyaṃ narendrayadyantarikṣe prathito mahātma;nkṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye

ययातिरुवाचयदन्तरिक्षं पृथिवी दिशश्च; यत्तेजसा तपते भानुमांश्चलोकास्तावन्तो दिवि संस्थिता वै; ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति

yayātiruvācayadantarikṣaṃ pṛthivī diśaśca; yattejasā tapate bhānumāṃścalokāstāvanto divi saṃsthitā vai; te nāntavantaḥ pratipālayanti

वसुमना उवाच · vasumanā uvāca

तांस्ते ददामि पत मा प्रपातं; ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तुक्रीणीष्वैनांस्तृणकेनापि राज;न्प्रतिग्रहस्ते यदि सम्यक्प्रदुष्टः

tāṃste dadāmi pata mā prapātaṃ; ye me lokāstava te vai bhavantukrīṇīṣvaināṃstṛṇakenāpi rāja;npratigrahaste yadi samyakpraduṣṭaḥ

ययातिरुवाचन मिथ्याहं विक्रयं वै स्मरामि; वृथा गृहीतं शिशुकाच्छङ्कमानःकुर्यां न चैवाकृतपूर्वमन्यै;र्विवित्समानः किमु तत्र साधु

yayātiruvācana mithyāhaṃ vikrayaṃ vai smarāmi; vṛthā gṛhītaṃ śiśukācchaṅkamānaḥkuryāṃ na caivākṛtapūrvamanyai;rvivitsamānaḥ kimu tatra sādhu

वसुमना उवाच · vasumanā uvāca

तांस्त्वं लोकान्प्रतिपद्यस्व राज;न्मया दत्तान्यदि नेष्टः क्रयस्तेअहं न तान्वै प्रतिगन्ता नरेन्द्र; सर्वे लोकास्तव ते वै भवन्तु

tāṃstvaṃ lokānpratipadyasva rāja;nmayā dattānyadi neṣṭaḥ krayasteahaṃ na tānvai pratigantā narendra; sarve lokāstava te vai bhavantu

शिबिरुवाचपृच्छामि त्वां शिबिरौशीनरोऽहं; ममापि लोका यदि सन्तीह तातयद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः; क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये

śibiruvācapṛcchāmi tvāṃ śibirauśīnaro'haṃ; mamāpi lokā yadi santīha tātayadyantarikṣe yadi vā divi śritāḥ; kṣetrajñaṃ tvāṃ tasya dharmasya manye

ययातिरुवाचन त्वं वाचा हृदयेनापि विद्व;न्परीप्समानान्नावमंस्था नरेन्द्रतेनानन्ता दिवि लोकाः श्रितास्ते; विद्युद्रूपाः स्वनवन्तो महान्तः

yayātiruvācana tvaṃ vācā hṛdayenāpi vidva;nparīpsamānānnāvamaṃsthā narendratenānantā divi lokāḥ śritāste; vidyudrūpāḥ svanavanto mahāntaḥ

शिबिरुवाचतांस्त्वं लोकान्प्रतिपद्यस्व राज;न्मया दत्तान्यदि नेष्टः क्रयस्तेन चाहं तान्प्रतिपत्स्येह दत्त्वा; यत्र गत्वा त्वमुपास्से ह लोकान्

śibiruvācatāṃstvaṃ lokānpratipadyasva rāja;nmayā dattānyadi neṣṭaḥ krayastena cāhaṃ tānpratipatsyeha dattvā; yatra gatvā tvamupāsse ha lokān

ययातिरुवाचयथा त्वमिन्द्रप्रतिमप्रभाव;स्ते चाप्यनन्ता नरदेव लोकाःतथाद्य लोके न रमेऽन्यदत्ते; तस्माच्छिबे नाभिनन्दामि दायम्

yayātiruvācayathā tvamindrapratimaprabhāva;ste cāpyanantā naradeva lokāḥtathādya loke na rame'nyadatte; tasmācchibe nābhinandāmi dāyam

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

न चेदेकैकशो राजँल्लोकान्नः प्रतिनन्दसिसर्वे प्रदाय भवते गन्तारो नरकं वयम्

na cedekaikaśo rājam̐llokānnaḥ pratinandasisarve pradāya bhavate gantāro narakaṃ vayam

ययातिरुवाचयदर्हाय ददध्वं तत्सन्तः सत्यानृशंस्यतःअहं तु नाभिधृष्णोमि यत्कृतं न मया पुरा

yayātiruvācayadarhāya dadadhvaṃ tatsantaḥ satyānṛśaṃsyataḥahaṃ tu nābhidhṛṣṇomi yatkṛtaṃ na mayā purā

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

कस्यैते प्रतिदृश्यन्ते रथाः पञ्च हिरण्मयाःउच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तोऽग्निशिखा इव

kasyaite pratidṛśyante rathāḥ pañca hiraṇmayāḥuccaiḥ santaḥ prakāśante jvalanto'gniśikhā iva

ययातिरुवाचयुष्मानेते हि वक्ष्यन्ति रथाः पञ्च हिरण्मयाःउच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तोऽग्निशिखा इव

yayātiruvācayuṣmānete hi vakṣyanti rathāḥ pañca hiraṇmayāḥuccaiḥ santaḥ prakāśante jvalanto'gniśikhā iva

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

आतिष्ठस्व रथं राजन्विक्रमस्व विहायसावयमप्यनुयास्यामो यदा कालो भविष्यति

ātiṣṭhasva rathaṃ rājanvikramasva vihāyasāvayamapyanuyāsyāmo yadā kālo bhaviṣyati

ययातिरुवाचसर्वैरिदानीं गन्तव्यं सहस्वर्गजितो वयम्एष नो विरजाः पन्था दृश्यते देवसद्मनः

yayātiruvācasarvairidānīṃ gantavyaṃ sahasvargajito vayameṣa no virajāḥ panthā dṛśyate devasadmanaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तेऽधिरुह्य रथान्सर्वे प्रयाता नृपसत्तमाःआक्रमन्तो दिवं भाभिर्धर्मेणावृत्य रोदसी

te'dhiruhya rathānsarve prayātā nṛpasattamāḥākramanto divaṃ bhābhirdharmeṇāvṛtya rodasī

अष्टक उवाच · aṣṭaka uvāca

अहं मन्ये पूर्वमेकोऽस्मि गन्ता; सखा चेन्द्रः सर्वथा मे महात्माकस्मादेवं शिबिरौशीनरोऽय;मेकोऽत्यगात्सर्ववेगेन वाहान्

ahaṃ manye pūrvameko'smi gantā; sakhā cendraḥ sarvathā me mahātmākasmādevaṃ śibirauśīnaro'ya;meko'tyagātsarvavegena vāhān

ययातिरुवाचअददाद्देवयानाय यावद्वित्तमविन्दतउशीनरस्य पुत्रोऽयं तस्माच्छ्रेष्ठो हि नः शिबिः

yayātiruvācaadadāddevayānāya yāvadvittamavindatauśīnarasya putro'yaṃ tasmācchreṣṭho hi naḥ śibiḥ

दानं तपः सत्यमथापि धर्मो; ह्रीः श्रीः क्षमा सौम्य तथा तितिक्षाराजन्नेतान्यप्रतिमस्य राज्ञः; शिबेः स्थितान्यनृशंसस्य बुद्ध्याएवंवृत्तो ह्रीनिषेधश्च यस्मा;त्तस्माच्छिबिरत्यगाद्वै रथेन

dānaṃ tapaḥ satyamathāpi dharmo; hrīḥ śrīḥ kṣamā saumya tathā titikṣārājannetānyapratimasya rājñaḥ; śibeḥ sthitānyanṛśaṃsasya buddhyāevaṃvṛtto hrīniṣedhaśca yasmā;ttasmācchibiratyagādvai rathena

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अथाष्टकः पुनरेवान्वपृच्छ;न्मातामहं कौतुकादिन्द्रकल्पम्पृच्छामि त्वां नृपते ब्रूहि सत्यं; कुतश्च कस्यासि सुतश्च कस्यकृतं त्वया यद्धि न तस्य कर्ता; लोके त्वदन्यः क्षत्रियो ब्राह्मणो वा

athāṣṭakaḥ punarevānvapṛccha;nmātāmahaṃ kautukādindrakalpampṛcchāmi tvāṃ nṛpate brūhi satyaṃ; kutaśca kasyāsi sutaśca kasyakṛtaṃ tvayā yaddhi na tasya kartā; loke tvadanyaḥ kṣatriyo brāhmaṇo vā

ययातिरुवाचययातिरस्मि नहुषस्य पुत्रः; पूरोः पिता सार्वभौमस्त्विहासम्गुह्यमर्थं मामकेभ्यो ब्रवीमि; मातामहोऽहं भवतां प्रकाशः

yayātiruvācayayātirasmi nahuṣasya putraḥ; pūroḥ pitā sārvabhaumastvihāsamguhyamarthaṃ māmakebhyo bravīmi; mātāmaho'haṃ bhavatāṃ prakāśaḥ

सर्वामिमां पृथिवीं निर्जिगाय; प्रस्थे बद्ध्वा ह्यददं ब्राह्मणेभ्यःमेध्यानश्वानेकशफान्सुरूपां;स्तदा देवाः पुण्यभाजो भवन्ति

sarvāmimāṃ pṛthivīṃ nirjigāya; prasthe baddhvā hyadadaṃ brāhmaṇebhyaḥmedhyānaśvānekaśaphānsurūpāṃ;stadā devāḥ puṇyabhājo bhavanti

अदामहं पृथिवीं ब्राह्मणेभ्यः; पूर्णामिमामखिलां वाहनस्यगोभिः सुवर्णेन धनैश्च मुख्यै;स्तत्रासन्गाः शतमर्बुदानि

adāmahaṃ pṛthivīṃ brāhmaṇebhyaḥ; pūrṇāmimāmakhilāṃ vāhanasyagobhiḥ suvarṇena dhanaiśca mukhyai;statrāsangāḥ śatamarbudāni

सत्येन मे द्यौश्च वसुंधरा च; तथैवाग्निर्ज्वलते मानुषेषुन मे वृथा व्याहृतमेव वाक्यं; सत्यं हि सन्तः प्रतिपूजयन्तिसर्वे च देवा मुनयश्च लोकाः; सत्येन पूज्या इति मे मनोगतम्

satyena me dyauśca vasuṃdharā ca; tathaivāgnirjvalate mānuṣeṣuna me vṛthā vyāhṛtameva vākyaṃ; satyaṃ hi santaḥ pratipūjayantisarve ca devā munayaśca lokāḥ; satyena pūjyā iti me manogatam

यो नः स्वर्गजितः सर्वान्यथावृत्तं निवेदयेत्अनसूयुर्द्विजाग्रेभ्यः स लभेन्नः सलोकताम्

yo naḥ svargajitaḥ sarvānyathāvṛttaṃ nivedayetanasūyurdvijāgrebhyaḥ sa labhennaḥ salokatām

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवं राजा स महात्मा ह्यतीव; स्वैर्दौहित्रैस्तारितोऽमित्रसाहःत्यक्त्वा महीं परमोदारकर्मा; स्वर्गं गतः कर्मभिर्व्याप्य पृथ्वीम्

evaṃ rājā sa mahātmā hyatīva; svairdauhitraistārito'mitrasāhaḥtyaktvā mahīṃ paramodārakarmā; svargaṃ gataḥ karmabhirvyāpya pṛthvīm