Parva.Adhyaya 1.89

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

भगवञ्श्रोतुमिच्छामि पूरोर्वंशकरान्नृपान्यद्वीर्या यादृशाश्चैव यावन्तो यत्पराक्रमाः

bhagavañśrotumicchāmi pūrorvaṃśakarānnṛpānyadvīryā yādṛśāścaiva yāvanto yatparākramāḥ

न ह्यस्मिञ्शीलहीनो वा निर्वीर्यो वा नराधिपःप्रजाविरहितो वापि भूतपूर्वः कदाचन

na hyasmiñśīlahīno vā nirvīryo vā narādhipaḥprajāvirahito vāpi bhūtapūrvaḥ kadācana

तेषां प्रथितवृत्तानां राज्ञां विज्ञानशालिनाम्चरितं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण तपोधन

teṣāṃ prathitavṛttānāṃ rājñāṃ vijñānaśālināmcaritaṃ śrotumicchāmi vistareṇa tapodhana

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

हन्त ते कथयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसिपूरोर्वंशधरान्वीराञ्शक्रप्रतिमतेजसः

hanta te kathayiṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasipūrorvaṃśadharānvīrāñśakrapratimatejasaḥ

प्रवीरेश्वररौद्राश्वास्त्रयः पुत्रा महारथाःपूरोः पौष्ट्यामजायन्त प्रवीरस्तत्र वंशकृत्

pravīreśvararaudrāśvāstrayaḥ putrā mahārathāḥpūroḥ pauṣṭyāmajāyanta pravīrastatra vaṃśakṛt

मनस्युरभवत्तस्माच्छूरः श्येनीसुतः प्रभुःपृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता राजीवलोचनः

manasyurabhavattasmācchūraḥ śyenīsutaḥ prabhuḥpṛthivyāścaturantāyā goptā rājīvalocanaḥ

सुभ्रूः संहननो वाग्मी सौवीरीतनयास्त्रयःमनस्योरभवन्पुत्राः शूराः सर्वे महारथाः

subhrūḥ saṃhanano vāgmī sauvīrītanayāstrayaḥmanasyorabhavanputrāḥ śūrāḥ sarve mahārathāḥ

रौद्राश्वस्य महेष्वासा दशाप्सरसि सूनवःयज्वानो जज्ञिरे शूराः प्रजावन्तो बहुश्रुताःसर्वे सर्वास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः

raudrāśvasya maheṣvāsā daśāpsarasi sūnavaḥyajvāno jajñire śūrāḥ prajāvanto bahuśrutāḥsarve sarvāstravidvāṃsaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ

ऋचेपुरथ कक्षेपुः कृकणेपुश्च वीर्यवान्स्थण्डिलेपुर्वनेपुश्च स्थलेपुश्च महारथः

ṛcepuratha kakṣepuḥ kṛkaṇepuśca vīryavānsthaṇḍilepurvanepuśca sthalepuśca mahārathaḥ

तेजेपुर्बलवान्धीमान्सत्येपुश्चेन्द्रविक्रमःधर्मेपुः संनतेपुश्च दशमो देवविक्रमःअनाधृष्टिसुतास्तात राजसूयाश्वमेधिनः

tejepurbalavāndhīmānsatyepuścendravikramaḥdharmepuḥ saṃnatepuśca daśamo devavikramaḥanādhṛṣṭisutāstāta rājasūyāśvamedhinaḥ

मतिनारस्ततो राजा विद्वांश्चर्चेपुतोऽभवत्मतिनारसुता राजंश्चत्वारोऽमितविक्रमाःतंसुर्महानतिरथो द्रुह्युश्चाप्रतिमद्युतिः

matinārastato rājā vidvāṃścarceputo'bhavatmatinārasutā rājaṃścatvāro'mitavikramāḥtaṃsurmahānatiratho druhyuścāpratimadyutiḥ

तेषां तंसुर्महावीर्यः पौरवं वंशमुद्वहन्आजहार यशो दीप्तं जिगाय च वसुंधराम्

teṣāṃ taṃsurmahāvīryaḥ pauravaṃ vaṃśamudvahanājahāra yaśo dīptaṃ jigāya ca vasuṃdharām

इलिनं तु सुतं तंसुर्जनयामास वीर्यवान्सोऽपि कृत्स्नामिमां भूमिं विजिग्ये जयतां वरः

ilinaṃ tu sutaṃ taṃsurjanayāmāsa vīryavānso'pi kṛtsnāmimāṃ bhūmiṃ vijigye jayatāṃ varaḥ

रथंतर्यां सुतान्पञ्च पञ्चभूतोपमांस्ततःइलिनो जनयामास दुःषन्तप्रभृतीन्नृप

rathaṃtaryāṃ sutānpañca pañcabhūtopamāṃstataḥilino janayāmāsa duḥṣantaprabhṛtīnnṛpa

दुःषन्तं शूरभीमौ च प्रपूर्वं वसुमेव चतेषां ज्येष्ठोऽभवद्राजा दुःषन्तो जनमेजय

duḥṣantaṃ śūrabhīmau ca prapūrvaṃ vasumeva cateṣāṃ jyeṣṭho'bhavadrājā duḥṣanto janamejaya

दुःषन्ताद्भरतो जज्ञे विद्वाञ्शाकुन्तलो नृपःतस्माद्भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद्यशः

duḥṣantādbharato jajñe vidvāñśākuntalo nṛpaḥtasmādbharatavaṃśasya vipratasthe mahadyaśaḥ

भरतस्तिसृषु स्त्रीषु नव पुत्रानजीजनत्नाभ्यनन्दन्त तान्राजा नानुरूपा ममेत्युत

bharatastisṛṣu strīṣu nava putrānajījanatnābhyanandanta tānrājā nānurūpā mametyuta

ततो महद्भिः क्रतुभिरीजानो भरतस्तदालेभे पुत्रं भरद्वाजाद्भुमन्युं नाम भारत

tato mahadbhiḥ kratubhirījāno bharatastadālebhe putraṃ bharadvājādbhumanyuṃ nāma bhārata

ततः पुत्रिणमात्मानं ज्ञात्वा पौरवनन्दनःभुमन्युं भरतश्रेष्ठ यौवराज्येऽभ्यषेचयत्

tataḥ putriṇamātmānaṃ jñātvā pauravanandanaḥbhumanyuṃ bharataśreṣṭha yauvarājye'bhyaṣecayat

ततस्तस्य महीन्द्रस्य वितथः पुत्रकोऽभवत्ततः स वितथो नाम भुमन्योरभवत्सुतः

tatastasya mahīndrasya vitathaḥ putrako'bhavattataḥ sa vitatho nāma bhumanyorabhavatsutaḥ

सुहोत्रश्च सुहोता च सुहविः सुयजुस्तथापुष्करिण्यामृचीकस्य भुमन्योरभवन्सुताः

suhotraśca suhotā ca suhaviḥ suyajustathāpuṣkariṇyāmṛcīkasya bhumanyorabhavansutāḥ

तेषां ज्येष्ठः सुहोत्रस्तु राज्यमाप महीक्षिताम्राजसूयाश्वमेधाद्यैः सोऽयजद्बहुभिः सवैः

teṣāṃ jyeṣṭhaḥ suhotrastu rājyamāpa mahīkṣitāmrājasūyāśvamedhādyaiḥ so'yajadbahubhiḥ savaiḥ

सुहोत्रः पृथिवीं सर्वां बुभुजे सागराम्बराम्पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य बहुरत्नसमाकुलाम्

suhotraḥ pṛthivīṃ sarvāṃ bubhuje sāgarāmbarāmpūrṇāṃ hastigavāśvasya bahuratnasamākulām

ममज्जेव मही तस्य भूरिभारावपीडिताहस्त्यश्वरथसंपूर्णा मनुष्यकलिला भृशम्

mamajjeva mahī tasya bhūribhārāvapīḍitāhastyaśvarathasaṃpūrṇā manuṣyakalilā bhṛśam

सुहोत्रे राजनि तदा धर्मतः शासति प्रजाःचैत्ययूपाङ्किता चासीद्भूमिः शतसहस्रशःप्रवृद्धजनसस्या च सहदेवा व्यरोचत

suhotre rājani tadā dharmataḥ śāsati prajāḥcaityayūpāṅkitā cāsīdbhūmiḥ śatasahasraśaḥpravṛddhajanasasyā ca sahadevā vyarocata

ऐक्ष्वाकी जनयामास सुहोत्रात्पृथिवीपतेःअजमीढं सुमीढं च पुरुमीढं च भारत

aikṣvākī janayāmāsa suhotrātpṛthivīpateḥajamīḍhaṃ sumīḍhaṃ ca purumīḍhaṃ ca bhārata

अजमीढो वरस्तेषां तस्मिन्वंशः प्रतिष्ठितःषट्पुत्रान्सोऽप्यजनयत्तिसृषु स्त्रीषु भारत

ajamīḍho varasteṣāṃ tasminvaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥṣaṭputrānso'pyajanayattisṛṣu strīṣu bhārata

ऋक्षं धूमिन्यथो नीली दुःषन्तपरमेष्ठिनौकेशिन्यजनयज्जह्नुमुभौ च जनरूपिणौ

ṛkṣaṃ dhūminyatho nīlī duḥṣantaparameṣṭhinaukeśinyajanayajjahnumubhau ca janarūpiṇau

तथेमे सर्वपाञ्चाला दुःषन्तपरमेष्ठिनोःअन्वयाः कुशिका राजञ्जह्नोरमिततेजसः

tatheme sarvapāñcālā duḥṣantaparameṣṭhinoḥanvayāḥ kuśikā rājañjahnoramitatejasaḥ

जनरूपिणयोर्ज्येष्ठमृक्षमाहुर्जनाधिपम्ऋक्षात्संवरणो जज्ञे राजन्वंशकरस्तव

janarūpiṇayorjyeṣṭhamṛkṣamāhurjanādhipamṛkṣātsaṃvaraṇo jajñe rājanvaṃśakarastava

आर्क्षे संवरणे राजन्प्रशासति वसुंधराम्संक्षयः सुमहानासीत्प्रजानामिति शुश्रुमः

ārkṣe saṃvaraṇe rājanpraśāsati vasuṃdharāmsaṃkṣayaḥ sumahānāsītprajānāmiti śuśrumaḥ

व्यशीर्यत ततो राष्ट्रं क्षयैर्नानाविधैस्तथाक्षुन्मृत्युभ्यामनावृष्ट्या व्याधिभिश्च समाहतम्अभ्यघ्नन्भारतांश्चैव सपत्नानां बलानि च

vyaśīryata tato rāṣṭraṃ kṣayairnānāvidhaistathākṣunmṛtyubhyāmanāvṛṣṭyā vyādhibhiśca samāhatamabhyaghnanbhāratāṃścaiva sapatnānāṃ balāni ca

चालयन्वसुधां चैव बलेन चतुरङ्गिणाअभ्ययात्तं च पाञ्चाल्यो विजित्य तरसा महीम्अक्षौहिणीभिर्दशभिः स एनं समरेऽजयत्

cālayanvasudhāṃ caiva balena caturaṅgiṇāabhyayāttaṃ ca pāñcālyo vijitya tarasā mahīmakṣauhiṇībhirdaśabhiḥ sa enaṃ samare'jayat

ततः सदारः सामात्यः सपुत्रः ससुहृज्जनःराजा संवरणस्तस्मात्पलायत महाभयात्

tataḥ sadāraḥ sāmātyaḥ saputraḥ sasuhṛjjanaḥrājā saṃvaraṇastasmātpalāyata mahābhayāt

सिन्धोर्नदस्य महतो निकुञ्जे न्यवसत्तदानदीविषयपर्यन्ते पर्वतस्य समीपतःतत्रावसन्बहून्कालान्भारता दुर्गमाश्रिताः

sindhornadasya mahato nikuñje nyavasattadānadīviṣayaparyante parvatasya samīpataḥtatrāvasanbahūnkālānbhāratā durgamāśritāḥ

तेषां निवसतां तत्र सहस्रं परिवत्सरान्अथाभ्यगच्छद्भरतान्वसिष्ठो भगवानृषिः

teṣāṃ nivasatāṃ tatra sahasraṃ parivatsarānathābhyagacchadbharatānvasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

तमागतं प्रयत्नेन प्रत्युद्गम्याभिवाद्य चअर्घ्यमभ्याहरंस्तस्मै ते सर्वे भारतास्तदानिवेद्य सर्वमृषये सत्कारेण सुवर्चसे

tamāgataṃ prayatnena pratyudgamyābhivādya caarghyamabhyāharaṃstasmai te sarve bhāratāstadānivedya sarvamṛṣaye satkāreṇa suvarcase

तं समामष्टमीमुष्टं राजा वव्रे स्वयं तदापुरोहितो भवान्नोऽस्तु राज्याय प्रयतामहेओमित्येवं वसिष्ठोऽपि भारतान्प्रत्यपद्यत

taṃ samāmaṣṭamīmuṣṭaṃ rājā vavre svayaṃ tadāpurohito bhavānno'stu rājyāya prayatāmaheomityevaṃ vasiṣṭho'pi bhāratānpratyapadyata

अथाभ्यषिञ्चत्साम्राज्ये सर्वक्षत्रस्य पौरवम्विषाणभूतं सर्वस्यां पृथिव्यामिति नः श्रुतम्

athābhyaṣiñcatsāmrājye sarvakṣatrasya pauravamviṣāṇabhūtaṃ sarvasyāṃ pṛthivyāmiti naḥ śrutam

भरताध्युषितं पूर्वं सोऽध्यतिष्ठत्पुरोत्तमम्पुनर्बलिभृतश्चैव चक्रे सर्वमहीक्षितः

bharatādhyuṣitaṃ pūrvaṃ so'dhyatiṣṭhatpurottamampunarbalibhṛtaścaiva cakre sarvamahīkṣitaḥ

ततः स पृथिवीं प्राप्य पुनरीजे महाबलःआजमीढो महायज्ञैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणैः

tataḥ sa pṛthivīṃ prāpya punarīje mahābalaḥājamīḍho mahāyajñairbahubhirbhūridakṣiṇaiḥ

ततः संवरणात्सौरी सुषुवे तपती कुरुम्राजत्वे तं प्रजाः सर्वा धर्मज्ञ इति वव्रिरे

tataḥ saṃvaraṇātsaurī suṣuve tapatī kurumrājatve taṃ prajāḥ sarvā dharmajña iti vavrire

तस्य नाम्नाभिविख्यातं पृथिव्यां कुरुजाङ्गलम्कुरुक्षेत्रं स तपसा पुण्यं चक्रे महातपाः

tasya nāmnābhivikhyātaṃ pṛthivyāṃ kurujāṅgalamkurukṣetraṃ sa tapasā puṇyaṃ cakre mahātapāḥ

अश्ववन्तमभिष्वन्तं तथा चित्ररथं मुनिम्जनमेजयं च विख्यातं पुत्रांश्चास्यानुशुश्रुमःपञ्चैतान्वाहिनी पुत्रान्व्यजायत मनस्विनी

aśvavantamabhiṣvantaṃ tathā citrarathaṃ munimjanamejayaṃ ca vikhyātaṃ putrāṃścāsyānuśuśrumaḥpañcaitānvāhinī putrānvyajāyata manasvinī

अभिष्वतः परिक्षित्तु शबलाश्वश्च वीर्यवान्अभिराजो विराजश्च शल्मलश्च महाबलः

abhiṣvataḥ parikṣittu śabalāśvaśca vīryavānabhirājo virājaśca śalmalaśca mahābalaḥ

उच्चैःश्रवा भद्रकारो जितारिश्चाष्टमः स्मृतःएतेषामन्ववाये तु ख्यातास्ते कर्मजैर्गुणैः

uccaiḥśravā bhadrakāro jitāriścāṣṭamaḥ smṛtaḥeteṣāmanvavāye tu khyātāste karmajairguṇaiḥ

जनमेजयादयः सप्त तथैवान्ये महाबलाःपरिक्षितोऽभवन्पुत्राः सर्वे धर्मार्थकोविदाः

janamejayādayaḥ sapta tathaivānye mahābalāḥparikṣito'bhavanputrāḥ sarve dharmārthakovidāḥ

कक्षसेनोग्रसेनौ च चित्रसेनश्च वीर्यवान्इन्द्रसेनः सुषेणश्च भीमसेनश्च नामतः

kakṣasenograsenau ca citrasenaśca vīryavānindrasenaḥ suṣeṇaśca bhīmasenaśca nāmataḥ

जनमेजयस्य तनया भुवि ख्याता महाबलाःधृतराष्ट्रः प्रथमजः पाण्डुर्बाह्लीक एव च

janamejayasya tanayā bhuvi khyātā mahābalāḥdhṛtarāṣṭraḥ prathamajaḥ pāṇḍurbāhlīka eva ca

निषधश्च महातेजास्तथा जाम्बूनदो बलीकुण्डोदरः पदातिश्च वसातिश्चाष्टमः स्मृतःसर्वे धर्मार्थकुशलाः सर्वे भूतहिते रताः

niṣadhaśca mahātejāstathā jāmbūnado balīkuṇḍodaraḥ padātiśca vasātiścāṣṭamaḥ smṛtaḥsarve dharmārthakuśalāḥ sarve bhūtahite ratāḥ

धृतराष्ट्रोऽथ राजासीत्तस्य पुत्रोऽथ कुण्डिकःहस्ती वितर्कः क्राथश्च कुण्डलश्चापि पञ्चमःहविःश्रवास्तथेन्द्राभः सुमन्युश्चापराजितः

dhṛtarāṣṭro'tha rājāsīttasya putro'tha kuṇḍikaḥhastī vitarkaḥ krāthaśca kuṇḍalaścāpi pañcamaḥhaviḥśravāstathendrābhaḥ sumanyuścāparājitaḥ

प्रतीपस्य त्रयः पुत्रा जज्ञिरे भरतर्षभदेवापिः शंतनुश्चैव बाह्लीकश्च महारथः

pratīpasya trayaḥ putrā jajñire bharatarṣabhadevāpiḥ śaṃtanuścaiva bāhlīkaśca mahārathaḥ

देवापिस्तु प्रवव्राज तेषां धर्मपरीप्सयाशंतनुश्च महीं लेभे बाह्लीकश्च महारथः

devāpistu pravavrāja teṣāṃ dharmaparīpsayāśaṃtanuśca mahīṃ lebhe bāhlīkaśca mahārathaḥ

भरतस्यान्वये जाताः सत्त्ववन्तो महारथाःदेवर्षिकल्पा नृपते बहवो राजसत्तमाः

bharatasyānvaye jātāḥ sattvavanto mahārathāḥdevarṣikalpā nṛpate bahavo rājasattamāḥ

एवंविधाश्चाप्यपरे देवकल्पा महारथाःजाता मनोरन्ववाये ऐलवंशविवर्धनाः

evaṃvidhāścāpyapare devakalpā mahārathāḥjātā manoranvavāye ailavaṃśavivardhanāḥ