Parva.Adhyaya 10.10

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां धृष्टद्युम्नस्य सारथिःशशंस धर्मराजाय सौप्तिके कदनं कृतम्

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ dhṛṣṭadyumnasya sārathiḥśaśaṃsa dharmarājāya sauptike kadanaṃ kṛtam

द्रौपदेया महाराज द्रुपदस्यात्मजैः सहप्रमत्ता निशि विश्वस्ताः स्वपन्तः शिबिरे स्वके

draupadeyā mahārāja drupadasyātmajaiḥ sahapramattā niśi viśvastāḥ svapantaḥ śibire svake

कृतवर्मणा नृशंसेन गौतमेन कृपेण चअश्वत्थाम्ना च पापेन हतं वः शिबिरं निशि

kṛtavarmaṇā nṛśaṃsena gautamena kṛpeṇa caaśvatthāmnā ca pāpena hataṃ vaḥ śibiraṃ niśi

एतैर्नरगजाश्वानां प्रासशक्तिपरश्वधैःसहस्राणि निकृन्तद्भिर्निःशेषं ते बलं कृतम्

etairnaragajāśvānāṃ prāsaśaktiparaśvadhaiḥsahasrāṇi nikṛntadbhirniḥśeṣaṃ te balaṃ kṛtam

छिद्यमानस्य महतो वनस्येव परश्वधैःशुश्रुवे सुमहाञ्शब्दो बलस्य तव भारत

chidyamānasya mahato vanasyeva paraśvadhaiḥśuśruve sumahāñśabdo balasya tava bhārata

अहमेकोऽवशिष्टस्तु तस्मात्सैन्यान्महीपतेमुक्तः कथंचिद्धर्मात्मन्व्यग्रस्य कृतवर्मणः

ahameko'vaśiṣṭastu tasmātsainyānmahīpatemuktaḥ kathaṃciddharmātmanvyagrasya kṛtavarmaṇaḥ

तच्छ्रुत्वा वाक्यमशिवं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःपपात मह्यां दुर्धर्षः पुत्रशोकसमन्वितः

tacchrutvā vākyamaśivaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥpapāta mahyāṃ durdharṣaḥ putraśokasamanvitaḥ

तं पतन्तमभिक्रम्य परिजग्राह सात्यकिःभीमसेनोऽर्जुनश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ

taṃ patantamabhikramya parijagrāha sātyakiḥbhīmaseno'rjunaścaiva mādrīputrau ca pāṇḍavau

लब्धचेतास्तु कौन्तेयः शोकविह्वलया गिराजित्वा शत्रूञ्जितः पश्चात्पर्यदेवयदातुरः

labdhacetāstu kaunteyaḥ śokavihvalayā girājitvā śatrūñjitaḥ paścātparyadevayadāturaḥ

दुर्विदा गतिरर्थानामपि ये दिव्यचक्षुषःजीयमाना जयन्त्यन्ये जयमाना वयं जिताः

durvidā gatirarthānāmapi ye divyacakṣuṣaḥjīyamānā jayantyanye jayamānā vayaṃ jitāḥ

हत्वा भ्रातॄन्वयस्यांश्च पितॄन्पुत्रान्सुहृद्गणान्बन्धूनमात्यान्पौत्रांश्च जित्वा सर्वाञ्जिता वयम्

hatvā bhrātṝnvayasyāṃśca pitṝnputrānsuhṛdgaṇānbandhūnamātyānpautrāṃśca jitvā sarvāñjitā vayam

अनर्थो ह्यर्थसंकाशस्तथार्थोऽनर्थदर्शनःजयोऽयमजयाकारो जयस्तस्मात्पराजयः

anartho hyarthasaṃkāśastathārtho'narthadarśanaḥjayo'yamajayākāro jayastasmātparājayaḥ

यं जित्वा तप्यते पश्चादापन्न इव दुर्मतिःकथं मन्येत विजयं ततो जिततरः परैः

yaṃ jitvā tapyate paścādāpanna iva durmatiḥkathaṃ manyeta vijayaṃ tato jitataraḥ paraiḥ

येषामर्थाय पापस्य धिग्जयस्य सुहृद्वधेनिर्जितैरप्रमत्तैर्हि विजिता जितकाशिनः

yeṣāmarthāya pāpasya dhigjayasya suhṛdvadhenirjitairapramattairhi vijitā jitakāśinaḥ

कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य खड्गजिह्वस्य संयुगेचापव्यात्तस्य रौद्रस्य ज्यातलस्वननादिनः

karṇinālīkadaṃṣṭrasya khaḍgajihvasya saṃyugecāpavyāttasya raudrasya jyātalasvananādinaḥ

क्रुद्धस्य नरसिंहस्य संग्रामेष्वपलायिनःये व्यमुच्यन्त कर्णस्य प्रमादात्त इमे हताः

kruddhasya narasiṃhasya saṃgrāmeṣvapalāyinaḥye vyamucyanta karṇasya pramādātta ime hatāḥ

रथह्रदं शरवर्षोर्मिमन्तं; रत्नाचितं वाहनराजियुक्तम्शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं; शरासनावर्तमहेषुफेनम्

rathahradaṃ śaravarṣormimantaṃ; ratnācitaṃ vāhanarājiyuktamśaktyṛṣṭimīnadhvajanāganakraṃ; śarāsanāvartamaheṣuphenam

संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं; द्रोणार्णवं ज्यातलनेमिघोषम्ये तेरुरुच्चावचशस्त्रनौभि;स्ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात्

saṃgrāmacandrodayavegavelaṃ; droṇārṇavaṃ jyātalanemighoṣamye teruruccāvacaśastranaubhi;ste rājaputrā nihatāḥ pramādāt

न हि प्रमादात्परमोऽस्ति कश्चि;द्वधो नराणामिह जीवलोकेप्रमत्तमर्था हि नरं समन्ता;त्त्यजन्त्यनर्थाश्च समाविशन्ति

na hi pramādātparamo'sti kaści;dvadho narāṇāmiha jīvalokepramattamarthā hi naraṃ samantā;ttyajantyanarthāśca samāviśanti

ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं; शरार्चिषं कोपमहासमीरम्महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं; तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम्

dhvajottamāgrocchritadhūmaketuṃ; śarārciṣaṃ kopamahāsamīrammahādhanurjyātalanemighoṣaṃ; tanutranānāvidhaśastrahomam

महाचमूकक्षवराभिपन्नं; महाहवे भीष्ममहादवाग्निम्ये सेहुरात्तायतशस्त्रवेगं; ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात्

mahācamūkakṣavarābhipannaṃ; mahāhave bhīṣmamahādavāgnimye sehurāttāyataśastravegaṃ; te rājaputrā nihatāḥ pramādāt

न हि प्रमत्तेन नरेण लभ्या; विद्या तपः श्रीर्विपुलं यशो वापश्याप्रमादेन निहत्य शत्रू;न्सर्वान्महेन्द्रं सुखमेधमानम्

na hi pramattena nareṇa labhyā; vidyā tapaḥ śrīrvipulaṃ yaśo vāpaśyāpramādena nihatya śatrū;nsarvānmahendraṃ sukhamedhamānam

इन्द्रोपमान्पार्थिवपुत्रपौत्रा;न्पश्याविशेषेण हतान्प्रमादात्तीर्त्वा समुद्रं वणिजः समृद्धाः; सन्नाः कुनद्यामिव हेलमानाःअमर्षितैर्ये निहताः शयाना; निःसंशयं ते त्रिदिवं प्रपन्नाः

indropamānpārthivaputrapautrā;npaśyāviśeṣeṇa hatānpramādāttīrtvā samudraṃ vaṇijaḥ samṛddhāḥ; sannāḥ kunadyāmiva helamānāḥamarṣitairye nihatāḥ śayānā; niḥsaṃśayaṃ te tridivaṃ prapannāḥ

कृष्णां नु शोचामि कथं न साध्वीं; शोकार्णवे साद्य विनङ्क्ष्यतीतिभ्रातॄंश्च पुत्रांश्च हतान्निशम्य; पाञ्चालराजं पितरं च वृद्धम्ध्रुवं विसंज्ञा पतिता पृथिव्यां; सा शेष्यते शोककृशाङ्गयष्टिः

kṛṣṇāṃ nu śocāmi kathaṃ na sādhvīṃ; śokārṇave sādya vinaṅkṣyatītibhrātṝṃśca putrāṃśca hatānniśamya; pāñcālarājaṃ pitaraṃ ca vṛddhamdhruvaṃ visaṃjñā patitā pṛthivyāṃ; sā śeṣyate śokakṛśāṅgayaṣṭiḥ

तच्छोकजं दुःखमपारयन्ती; कथं भविष्यत्युचिता सुखानाम्पुत्रक्षयभ्रातृवधप्रणुन्ना; प्रदह्यमानेव हुताशनेन

tacchokajaṃ duḥkhamapārayantī; kathaṃ bhaviṣyatyucitā sukhānāmputrakṣayabhrātṛvadhapraṇunnā; pradahyamāneva hutāśanena

इत्येवमार्तः परिदेवयन्स; राजा कुरूणां नकुलं बभाषेगच्छानयैनामिह मन्दभाग्यां; समातृपक्षामिति राजपुत्रीम्

ityevamārtaḥ paridevayansa; rājā kurūṇāṃ nakulaṃ babhāṣegacchānayaināmiha mandabhāgyāṃ; samātṛpakṣāmiti rājaputrīm

माद्रीसुतस्तत्परिगृह्य वाक्यं; धर्मेण धर्मप्रतिमस्य राज्ञःययौ रथेनालयमाशु देव्याः; पाञ्चालराजस्य च यत्र दाराः

mādrīsutastatparigṛhya vākyaṃ; dharmeṇa dharmapratimasya rājñaḥyayau rathenālayamāśu devyāḥ; pāñcālarājasya ca yatra dārāḥ

प्रस्थाप्य माद्रीसुतमाजमीढः; शोकार्दितस्तैः सहितः सुहृद्भिःरोरूयमाणः प्रययौ सुताना;मायोधनं भूतगणानुकीर्णम्

prasthāpya mādrīsutamājamīḍhaḥ; śokārditastaiḥ sahitaḥ suhṛdbhiḥrorūyamāṇaḥ prayayau sutānā;māyodhanaṃ bhūtagaṇānukīrṇam

स तत्प्रविश्याशिवमुग्ररूपं; ददर्श पुत्रान्सुहृदः सखींश्चभूमौ शयानान्रुधिरार्द्रगात्रा;न्विभिन्नभग्नापहृतोत्तमाङ्गान्

sa tatpraviśyāśivamugrarūpaṃ; dadarśa putrānsuhṛdaḥ sakhīṃścabhūmau śayānānrudhirārdragātrā;nvibhinnabhagnāpahṛtottamāṅgān

स तांस्तु दृष्ट्वा भृशमार्तरूपो; युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठःउच्चैः प्रचुक्रोश च कौरवाग्र्यः; पपात चोर्व्यां सगणो विसंज्ञः

sa tāṃstu dṛṣṭvā bhṛśamārtarūpo; yudhiṣṭhiro dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥuccaiḥ pracukrośa ca kauravāgryaḥ; papāta corvyāṃ sagaṇo visaṃjñaḥ