Parva.Adhyaya 10.12

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे यदूनामृषभस्ततःअब्रवीत्पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्

tasminprayāte durdharṣe yadūnāmṛṣabhastataḥabravītpuṇḍarīkākṣaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram

एष पाण्डव ते भ्राता पुत्रशोकमपारयन्जिघांसुर्द्रौणिमाक्रन्दे याति भारत भारतः

eṣa pāṇḍava te bhrātā putraśokamapārayanjighāṃsurdrauṇimākrande yāti bhārata bhārataḥ

भीमः प्रियस्ते सर्वेभ्यो भ्रातृभ्यो भरतर्षभतं कृच्छ्रगतमद्य त्वं कस्मान्नाभ्यवपद्यसे

bhīmaḥ priyaste sarvebhyo bhrātṛbhyo bharatarṣabhataṃ kṛcchragatamadya tvaṃ kasmānnābhyavapadyase

यत्तदाचष्ट पुत्राय द्रोणः परपुरंजयःअस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम दहेद्यत्पृथिवीमपि

yattadācaṣṭa putrāya droṇaḥ parapuraṃjayaḥastraṃ brahmaśiro nāma dahedyatpṛthivīmapi

तन्महात्मा महाभागः केतुः सर्वधनुष्मताम्प्रत्यपादयदाचार्यः प्रीयमाणो धनंजयम्

tanmahātmā mahābhāgaḥ ketuḥ sarvadhanuṣmatāmpratyapādayadācāryaḥ prīyamāṇo dhanaṃjayam

तत्पुत्रोऽस्यैवमेवैनमन्वयाचदमर्षणःततः प्रोवाच पुत्राय नातिहृष्टमना इव

tatputro'syaivamevainamanvayācadamarṣaṇaḥtataḥ provāca putrāya nātihṛṣṭamanā iva

विदितं चापलं ह्यासीदात्मजस्य महात्मनःसर्वधर्मविदाचार्यो नान्विषत्सततं सुतम्

viditaṃ cāpalaṃ hyāsīdātmajasya mahātmanaḥsarvadharmavidācāryo nānviṣatsatataṃ sutam

परमापद्गतेनापि न स्म तात त्वया रणेइदमस्त्रं प्रयोक्तव्यं मानुषेषु विशेषतः

paramāpadgatenāpi na sma tāta tvayā raṇeidamastraṃ prayoktavyaṃ mānuṣeṣu viśeṣataḥ

इत्युक्तवान्गुरुः पुत्रं द्रोणः पश्चादथोक्तवान्न त्वं जातु सतां मार्गे स्थातेति पुरुषर्षभ

ityuktavānguruḥ putraṃ droṇaḥ paścādathoktavānna tvaṃ jātu satāṃ mārge sthāteti puruṣarṣabha

स तदाज्ञाय दुष्टात्मा पितुर्वचनमप्रियम्निराशः सर्वकल्याणैः शोचन्पर्यपतन्महीम्

sa tadājñāya duṣṭātmā piturvacanamapriyamnirāśaḥ sarvakalyāṇaiḥ śocanparyapatanmahīm

ततस्तदा कुरुश्रेष्ठ वनस्थे त्वयि भारतअवसद्द्वारकामेत्य वृष्णिभिः परमार्चितः

tatastadā kuruśreṣṭha vanasthe tvayi bhārataavasaddvārakāmetya vṛṣṇibhiḥ paramārcitaḥ

स कदाचित्समुद्रान्ते वसन्द्रारवतीमनुएक एकं समागम्य मामुवाच हसन्निव

sa kadācitsamudrānte vasandrāravatīmanueka ekaṃ samāgamya māmuvāca hasanniva

यत्तदुग्रं तपः कृष्ण चरन्सत्यपराक्रमःअगस्त्याद्भारताचार्यः प्रत्यपद्यत मे पिता

yattadugraṃ tapaḥ kṛṣṇa caransatyaparākramaḥagastyādbhāratācāryaḥ pratyapadyata me pitā

अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम देवगन्धर्वपूजितम्तदद्य मयि दाशार्ह यथा पितरि मे तथा

astraṃ brahmaśiro nāma devagandharvapūjitamtadadya mayi dāśārha yathā pitari me tathā

अस्मत्तस्तदुपादाय दिव्यमस्त्रं यदूत्तमममाप्यस्त्रं प्रयच्छ त्वं चक्रं रिपुहरं रणे

asmattastadupādāya divyamastraṃ yadūttamamamāpyastraṃ prayaccha tvaṃ cakraṃ ripuharaṃ raṇe

स राजन्प्रीयमाणेन मयाप्युक्तः कृताञ्जलिःयाचमानः प्रयत्नेन मत्तोऽस्त्रं भरतर्षभ

sa rājanprīyamāṇena mayāpyuktaḥ kṛtāñjaliḥyācamānaḥ prayatnena matto'straṃ bharatarṣabha

देवदानवगन्धर्वमनुष्यपतगोरगाःन समा मम वीर्यस्य शतांशेनापि पिण्डिताः

devadānavagandharvamanuṣyapatagoragāḥna samā mama vīryasya śatāṃśenāpi piṇḍitāḥ

इदं धनुरियं शक्तिरिदं चक्रमियं गदायद्यदिच्छसि चेदस्त्रं मत्तस्तत्तद्ददानि ते

idaṃ dhanuriyaṃ śaktiridaṃ cakramiyaṃ gadāyadyadicchasi cedastraṃ mattastattaddadāni te

यच्छक्नोषि समुद्यन्तुं प्रयोक्तुमपि वा रणेतद्गृहाण विनास्त्रेण यन्मे दातुमभीप्ससि

yacchaknoṣi samudyantuṃ prayoktumapi vā raṇetadgṛhāṇa vināstreṇa yanme dātumabhīpsasi

स सुनाभं सहस्रारं वज्रनाभमयस्मयम्वव्रे चक्रं महाबाहो स्पर्धमानो मया सह

sa sunābhaṃ sahasrāraṃ vajranābhamayasmayamvavre cakraṃ mahābāho spardhamāno mayā saha

गृहाण चक्रमित्युक्तो मया तु तदनन्तरम्जग्राहोपेत्य सहसा चक्रं सव्येन पाणिनान चैतदशकत्स्थानात्संचालयितुमच्युत

gṛhāṇa cakramityukto mayā tu tadanantaramjagrāhopetya sahasā cakraṃ savyena pāṇināna caitadaśakatsthānātsaṃcālayitumacyuta

अथ तद्दक्षिणेनापि ग्रहीतुमुपचक्रमेसर्वयत्नेन तेनापि गृह्णन्नेतदकल्पयत्

atha taddakṣiṇenāpi grahītumupacakramesarvayatnena tenāpi gṛhṇannetadakalpayat

ततः सर्वबलेनापि यच्चैतन्न शशाक सःउद्धर्तुं वा चालयितुं द्रौणिः परमदुर्मनाःकृत्वा यत्नं परं श्रान्तः स न्यवर्तत भारत

tataḥ sarvabalenāpi yaccaitanna śaśāka saḥuddhartuṃ vā cālayituṃ drauṇiḥ paramadurmanāḥkṛtvā yatnaṃ paraṃ śrāntaḥ sa nyavartata bhārata

निवृत्तमथ तं तस्मादभिप्रायाद्विचेतसम्अहमामन्त्र्य सुस्निग्धमश्वत्थामानमब्रुवम्

nivṛttamatha taṃ tasmādabhiprāyādvicetasamahamāmantrya susnigdhamaśvatthāmānamabruvam

यः स देवमनुष्येषु प्रमाणं परमं गतःगाण्डीवधन्वा श्वेताश्वः कपिप्रवरकेतनः

yaḥ sa devamanuṣyeṣu pramāṇaṃ paramaṃ gataḥgāṇḍīvadhanvā śvetāśvaḥ kapipravaraketanaḥ

यः साक्षाद्देवदेवेशं शितिकण्ठमुमापतिम्द्वंद्वयुद्धे पराजिष्णुस्तोषयामास शंकरम्

yaḥ sākṣāddevadeveśaṃ śitikaṇṭhamumāpatimdvaṃdvayuddhe parājiṣṇustoṣayāmāsa śaṃkaram

यस्मात्प्रियतरो नास्ति ममान्यः पुरुषो भुविनादेयं यस्य मे किंचिदपि दाराः सुतास्तथा

yasmātpriyataro nāsti mamānyaḥ puruṣo bhuvinādeyaṃ yasya me kiṃcidapi dārāḥ sutāstathā

तेनापि सुहृदा ब्रह्मन्पार्थेनाक्लिष्टकर्मणानोक्तपूर्वमिदं वाक्यं यत्त्वं मामभिभाषसे

tenāpi suhṛdā brahmanpārthenākliṣṭakarmaṇānoktapūrvamidaṃ vākyaṃ yattvaṃ māmabhibhāṣase

ब्रह्मचर्यं महद्घोरं चीर्त्वा द्वादशवार्षिकम्हिमवत्पार्श्वमभ्येत्य यो मया तपसार्चितः

brahmacaryaṃ mahadghoraṃ cīrtvā dvādaśavārṣikamhimavatpārśvamabhyetya yo mayā tapasārcitaḥ

समानव्रतचारिण्यां रुक्मिण्यां योऽन्वजायतसनत्कुमारस्तेजस्वी प्रद्युम्नो नाम मे सुतः

samānavratacāriṇyāṃ rukmiṇyāṃ yo'nvajāyatasanatkumārastejasvī pradyumno nāma me sutaḥ

तेनाप्येतन्महद्दिव्यं चक्रमप्रतिमं ममन प्रार्थितमभून्मूढ यदिदं प्रार्थितं त्वया

tenāpyetanmahaddivyaṃ cakramapratimaṃ mamana prārthitamabhūnmūḍha yadidaṃ prārthitaṃ tvayā

रामेणातिबलेनैतन्नोक्तपूर्वं कदाचनन गदेन न साम्बेन यदिदं प्रार्थितं त्वया

rāmeṇātibalenaitannoktapūrvaṃ kadācanana gadena na sāmbena yadidaṃ prārthitaṃ tvayā

द्वारकावासिभिश्चान्यैर्वृष्ण्यन्धकमहारथैःनोक्तपूर्वमिदं जातु यदिदं प्रार्थितं त्वया

dvārakāvāsibhiścānyairvṛṣṇyandhakamahārathaiḥnoktapūrvamidaṃ jātu yadidaṃ prārthitaṃ tvayā

भारताचार्यपुत्रः सन्मानितः सर्वयादवैःचक्रेण रथिनां श्रेष्ठ किं नु तात युयुत्ससे

bhāratācāryaputraḥ sanmānitaḥ sarvayādavaiḥcakreṇa rathināṃ śreṣṭha kiṃ nu tāta yuyutsase

एवमुक्तो मया द्रौणिर्मामिदं प्रत्युवाच हप्रयुज्य भवते पूजां योत्स्ये कृष्ण त्वयेत्युत

evamukto mayā drauṇirmāmidaṃ pratyuvāca haprayujya bhavate pūjāṃ yotsye kṛṣṇa tvayetyuta

ततस्ते प्रार्थितं चक्रं देवदानवपूजितम्अजेयः स्यामिति विभो सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

tataste prārthitaṃ cakraṃ devadānavapūjitamajeyaḥ syāmiti vibho satyametadbravīmi te

त्वत्तोऽहं दुर्लभं काममनवाप्यैव केशवप्रतियास्यामि गोविन्द शिवेनाभिवदस्व माम्

tvatto'haṃ durlabhaṃ kāmamanavāpyaiva keśavapratiyāsyāmi govinda śivenābhivadasva mām

एतत्सुनाभं वृष्णीनामृषभेण त्वया धृतम्चक्रमप्रतिचक्रेण भुवि नान्योऽभिपद्यते

etatsunābhaṃ vṛṣṇīnāmṛṣabheṇa tvayā dhṛtamcakramapraticakreṇa bhuvi nānyo'bhipadyate

एतावदुक्त्वा द्रौणिर्मां युग्यमश्वान्धनानि चआदायोपययौ बालो रत्नानि विविधानि च

etāvaduktvā drauṇirmāṃ yugyamaśvāndhanāni caādāyopayayau bālo ratnāni vividhāni ca

स संरम्भी दुरात्मा च चपलः क्रूर एव चवेद चास्त्रं ब्रह्मशिरस्तस्माद्रक्ष्यो वृकोदरः

sa saṃrambhī durātmā ca capalaḥ krūra eva caveda cāstraṃ brahmaśirastasmādrakṣyo vṛkodaraḥ