Parva.Adhyaya 10.16

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तदाज्ञाय हृषीकेशो विसृष्टं पापकर्मणाहृष्यमाण इदं वाक्यं द्रौणिं प्रत्यब्रवीत्तदा

tadājñāya hṛṣīkeśo visṛṣṭaṃ pāpakarmaṇāhṛṣyamāṇa idaṃ vākyaṃ drauṇiṃ pratyabravīttadā

विराटस्य सुतां पूर्वं स्नुषां गाण्डीवधन्वनःउपप्लव्यगतां दृष्ट्वा व्रतवान्ब्राह्मणोऽब्रवीत्

virāṭasya sutāṃ pūrvaṃ snuṣāṃ gāṇḍīvadhanvanaḥupaplavyagatāṃ dṛṣṭvā vratavānbrāhmaṇo'bravīt

परिक्षीणेषु कुरुषु पुत्रस्तव जनिष्यतिएतदस्य परिक्षित्त्वं गर्भस्थस्य भविष्यति

parikṣīṇeṣu kuruṣu putrastava janiṣyatietadasya parikṣittvaṃ garbhasthasya bhaviṣyati

तस्य तद्वचनं साधोः सत्यमेव भविष्यतिपरिक्षिद्भविता ह्येषां पुनर्वंशकरः सुतः

tasya tadvacanaṃ sādhoḥ satyameva bhaviṣyatiparikṣidbhavitā hyeṣāṃ punarvaṃśakaraḥ sutaḥ

एवं ब्रुवाणं गोविन्दं सात्वतप्रवरं तदाद्रौणिः परमसंरब्धः प्रत्युवाचेदमुत्तरम्

evaṃ bruvāṇaṃ govindaṃ sātvatapravaraṃ tadādrauṇiḥ paramasaṃrabdhaḥ pratyuvācedamuttaram

नैतदेवं यथात्थ त्वं पक्षपातेन केशववचनं पुण्डरीकाक्ष न च मद्वाक्यमन्यथा

naitadevaṃ yathāttha tvaṃ pakṣapātena keśavavacanaṃ puṇḍarīkākṣa na ca madvākyamanyathā

पतिष्यत्येतदस्त्रं हि गर्भे तस्या मयोद्यतम्विराटदुहितुः कृष्ण यां त्वं रक्षितुमिच्छसि

patiṣyatyetadastraṃ hi garbhe tasyā mayodyatamvirāṭaduhituḥ kṛṣṇa yāṃ tvaṃ rakṣitumicchasi

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

अमोघः परमास्त्रस्य पातस्तस्य भविष्यतिस तु गर्भो मृतो जातो दीर्घमायुरवाप्स्यति

amoghaḥ paramāstrasya pātastasya bhaviṣyatisa tu garbho mṛto jāto dīrghamāyuravāpsyati

त्वां तु कापुरुषं पापं विदुः सर्वे मनीषिणःअसकृत्पापकर्माणं बालजीवितघातकम्

tvāṃ tu kāpuruṣaṃ pāpaṃ viduḥ sarve manīṣiṇaḥasakṛtpāpakarmāṇaṃ bālajīvitaghātakam

तस्मात्त्वमस्य पापस्य कर्मणः फलमाप्नुहित्रीणि वर्षसहस्राणि चरिष्यसि महीमिमाम्अप्राप्नुवन्क्वचित्कांचित्संविदं जातु केनचित्

tasmāttvamasya pāpasya karmaṇaḥ phalamāpnuhitrīṇi varṣasahasrāṇi cariṣyasi mahīmimāmaprāpnuvankvacitkāṃcitsaṃvidaṃ jātu kenacit

निर्जनानसहायस्त्वं देशान्प्रविचरिष्यसिभवित्री न हि ते क्षुद्र जनमध्येषु संस्थितिः

nirjanānasahāyastvaṃ deśānpravicariṣyasibhavitrī na hi te kṣudra janamadhyeṣu saṃsthitiḥ

पूयशोणितगन्धी च दुर्गकान्तारसंश्रयःविचरिष्यसि पापात्मन्सर्वव्याधिसमन्वितः

pūyaśoṇitagandhī ca durgakāntārasaṃśrayaḥvicariṣyasi pāpātmansarvavyādhisamanvitaḥ

वयः प्राप्य परिक्षित्तु वेदव्रतमवाप्य चकृपाच्छारद्वताद्वीरः सर्वास्त्राण्युपलप्स्यते

vayaḥ prāpya parikṣittu vedavratamavāpya cakṛpācchāradvatādvīraḥ sarvāstrāṇyupalapsyate

विदित्वा परमास्त्राणि क्षत्रधर्मव्रते स्थितःषष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा वसुधां पालयिष्यति

viditvā paramāstrāṇi kṣatradharmavrate sthitaḥṣaṣṭiṃ varṣāṇi dharmātmā vasudhāṃ pālayiṣyati

इतश्चोर्ध्वं महाबाहुः कुरुराजो भविष्यतिपरिक्षिन्नाम नृपतिर्मिषतस्ते सुदुर्मतेपश्य मे तपसो वीर्यं सत्यस्य च नराधम

itaścordhvaṃ mahābāhuḥ kururājo bhaviṣyatiparikṣinnāma nṛpatirmiṣataste sudurmatepaśya me tapaso vīryaṃ satyasya ca narādhama

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

यस्मादनादृत्य कृतं त्वयास्मान्कर्म दारुणम्ब्राह्मणस्य सतश्चैव यस्मात्ते वृत्तमीदृशम्

yasmādanādṛtya kṛtaṃ tvayāsmānkarma dāruṇambrāhmaṇasya sataścaiva yasmātte vṛttamīdṛśam

तस्माद्यद्देवकीपुत्र उक्तवानुत्तमं वचःअसंशयं ते तद्भावि क्षुद्रकर्मन्व्रजाश्वितः

tasmādyaddevakīputra uktavānuttamaṃ vacaḥasaṃśayaṃ te tadbhāvi kṣudrakarmanvrajāśvitaḥ

अश्वत्थामोवाचसहैव भवता ब्रह्मन्स्थास्यामि पुरुषेष्वहम्सत्यवागस्तु भगवानयं च पुरुषोत्तमः

aśvatthāmovācasahaiva bhavatā brahmansthāsyāmi puruṣeṣvahamsatyavāgastu bhagavānayaṃ ca puruṣottamaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

प्रदायाथ मणिं द्रौणिः पाण्डवानां महात्मनाम्जगाम विमनास्तेषां सर्वेषां पश्यतां वनम्

pradāyātha maṇiṃ drauṇiḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanāmjagāma vimanāsteṣāṃ sarveṣāṃ paśyatāṃ vanam

पाण्डवाश्चापि गोविन्दं पुरस्कृत्य हतद्विषःकृष्णद्वैपायनं चैव नारदं च महामुनिम्

pāṇḍavāścāpi govindaṃ puraskṛtya hatadviṣaḥkṛṣṇadvaipāyanaṃ caiva nāradaṃ ca mahāmunim

द्रोणपुत्रस्य सहजं मणिमादाय सत्वराःद्रौपदीमभ्यधावन्त प्रायोपेतां मनस्विनीम्

droṇaputrasya sahajaṃ maṇimādāya satvarāḥdraupadīmabhyadhāvanta prāyopetāṃ manasvinīm

ततस्ते पुरुषव्याघ्राः सदश्वैरनिलोपमैःअभ्ययुः सहदाशार्हाः शिबिरं पुनरेव ह

tataste puruṣavyāghrāḥ sadaśvairanilopamaiḥabhyayuḥ sahadāśārhāḥ śibiraṃ punareva ha

अवतीर्य रथाभ्यां तु त्वरमाणा महारथाःददृशुर्द्रौपदीं कृष्णामार्तामार्ततराः स्वयम्

avatīrya rathābhyāṃ tu tvaramāṇā mahārathāḥdadṛśurdraupadīṃ kṛṣṇāmārtāmārtatarāḥ svayam

तामुपेत्य निरानन्दां दुःखशोकसमन्विताम्परिवार्य व्यतिष्ठन्त पाण्डवाः सहकेशवाः

tāmupetya nirānandāṃ duḥkhaśokasamanvitāmparivārya vyatiṣṭhanta pāṇḍavāḥ sahakeśavāḥ

ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो भीमसेनो महाबलःप्रददौ तु मणिं दिव्यं वचनं चेदमब्रवीत्

tato rājñābhyanujñāto bhīmaseno mahābalaḥpradadau tu maṇiṃ divyaṃ vacanaṃ cedamabravīt

अयं भद्रे तव मणिः पुत्रहन्ता जितः स तेउत्तिष्ठ शोकमुत्सृज्य क्षत्रधर्ममनुस्मर

ayaṃ bhadre tava maṇiḥ putrahantā jitaḥ sa teuttiṣṭha śokamutsṛjya kṣatradharmamanusmara

प्रयाणे वासुदेवस्य शमार्थमसितेक्षणेयान्युक्तानि त्वया भीरु वाक्यानि मधुघातिनः

prayāṇe vāsudevasya śamārthamasitekṣaṇeyānyuktāni tvayā bhīru vākyāni madhughātinaḥ

नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा भ्रातरो न चनैव त्वमपि गोविन्द शममिच्छति राजनि

naiva me patayaḥ santi na putrā bhrātaro na canaiva tvamapi govinda śamamicchati rājani

उक्तवत्यसि धीराणि वाक्यानि पुरुषोत्तमम्क्षत्रधर्मानुरूपाणि तानि संस्मर्तुमर्हसि

uktavatyasi dhīrāṇi vākyāni puruṣottamamkṣatradharmānurūpāṇi tāni saṃsmartumarhasi

हतो दुर्योधनः पापो राज्यस्य परिपन्थकःदुःशासनस्य रुधिरं पीतं विस्फुरतो मया

hato duryodhanaḥ pāpo rājyasya paripanthakaḥduḥśāsanasya rudhiraṃ pītaṃ visphurato mayā

वैरस्य गतमानृण्यं न स्म वाच्या विवक्षताम्जित्वा मुक्तो द्रोणपुत्रो ब्राह्मण्याद्गौरवेण च

vairasya gatamānṛṇyaṃ na sma vācyā vivakṣatāmjitvā mukto droṇaputro brāhmaṇyādgauraveṇa ca

यशोऽस्य पातितं देवि शरीरं त्ववशेषितम्वियोजितश्च मणिना न्यासितश्चायुधं भुवि

yaśo'sya pātitaṃ devi śarīraṃ tvavaśeṣitamviyojitaśca maṇinā nyāsitaścāyudhaṃ bhuvi

द्रौपद्युवाचकेवलानृण्यमाप्तास्मि गुरुपुत्रो गुरुर्ममशिरस्येतं मणिं राजा प्रतिबध्नातु भारत

draupadyuvācakevalānṛṇyamāptāsmi guruputro gururmamaśirasyetaṃ maṇiṃ rājā pratibadhnātu bhārata

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तं गृहीत्वा ततो राजा शिरस्येवाकरोत्तदागुरोरुच्छिष्टमित्येव द्रौपद्या वचनादपि

taṃ gṛhītvā tato rājā śirasyevākarottadāgurorucchiṣṭamityeva draupadyā vacanādapi

ततो दिव्यं मणिवरं शिरसा धारयन्प्रभुःशुशुभे स महाराजः सचन्द्र इव पर्वतः

tato divyaṃ maṇivaraṃ śirasā dhārayanprabhuḥśuśubhe sa mahārājaḥ sacandra iva parvataḥ

उत्तस्थौ पुत्रशोकार्ता ततः कृष्णा मनस्विनीकृष्णं चापि महाबाहुं पर्यपृच्छत धर्मराट्

uttasthau putraśokārtā tataḥ kṛṣṇā manasvinīkṛṣṇaṃ cāpi mahābāhuṃ paryapṛcchata dharmarāṭ