Parva.Adhyaya 10.7

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

स एवं चिन्तयित्वा तु द्रोणपुत्रो विशां पतेअवतीर्य रथोपस्थाद्दध्यौ संप्रयतः स्थितः

sa evaṃ cintayitvā tu droṇaputro viśāṃ pateavatīrya rathopasthāddadhyau saṃprayataḥ sthitaḥ

द्रौणिरुवाचउग्रं स्थाणुं शिवं रुद्रं शर्वमीशानमीश्वरम्गिरिशं वरदं देवं भवं भावनमव्ययम्

drauṇiruvācaugraṃ sthāṇuṃ śivaṃ rudraṃ śarvamīśānamīśvaramgiriśaṃ varadaṃ devaṃ bhavaṃ bhāvanamavyayam

शितिकण्ठमजं शक्रं क्रथं क्रतुहरं हरम्विश्वरूपं विरूपाक्षं बहुरूपमुमापतिम्

śitikaṇṭhamajaṃ śakraṃ krathaṃ kratuharaṃ haramviśvarūpaṃ virūpākṣaṃ bahurūpamumāpatim

श्मशानवासिनं दृप्तं महागणपतिं प्रभुम्खट्वाङ्गधारिणं मुण्डं जटिलं ब्रह्मचारिणम्

śmaśānavāsinaṃ dṛptaṃ mahāgaṇapatiṃ prabhumkhaṭvāṅgadhāriṇaṃ muṇḍaṃ jaṭilaṃ brahmacāriṇam

मनसाप्यसुचिन्त्येन दुष्करेणाल्पचेतसासोऽहमात्मोपहारेण यक्ष्ये त्रिपुरघातिनम्

manasāpyasucintyena duṣkareṇālpacetasāso'hamātmopahāreṇa yakṣye tripuraghātinam

स्तुतं स्तुत्यं स्तूयमानममोघं चर्मवाससम्विलोहितं नीलकण्ठमपृक्तं दुर्निवारणम्

stutaṃ stutyaṃ stūyamānamamoghaṃ carmavāsasamvilohitaṃ nīlakaṇṭhamapṛktaṃ durnivāraṇam

शुक्रं विश्वसृजं ब्रह्म ब्रह्मचारिणमेव चव्रतवन्तं तपोनित्यमनन्तं तपतां गतिम्

śukraṃ viśvasṛjaṃ brahma brahmacāriṇameva cavratavantaṃ taponityamanantaṃ tapatāṃ gatim

बहुरूपं गणाध्यक्षं त्र्यक्षं पारिषदप्रियम्गणाध्यक्षेक्षितमुखं गौरीहृदयवल्लभम्

bahurūpaṃ gaṇādhyakṣaṃ tryakṣaṃ pāriṣadapriyamgaṇādhyakṣekṣitamukhaṃ gaurīhṛdayavallabham

कुमारपितरं पिङ्गं गोवृषोत्तमवाहनम्तनुवाससमत्युग्रमुमाभूषणतत्परम्

kumārapitaraṃ piṅgaṃ govṛṣottamavāhanamtanuvāsasamatyugramumābhūṣaṇatatparam

परं परेभ्यः परमं परं यस्मान्न विद्यतेइष्वस्त्रोत्तमभर्तारं दिगन्तं चैव दक्षिणम्

paraṃ parebhyaḥ paramaṃ paraṃ yasmānna vidyateiṣvastrottamabhartāraṃ digantaṃ caiva dakṣiṇam

हिरण्यकवचं देवं चन्द्रमौलिविभूषितम्प्रपद्ये शरणं देवं परमेण समाधिना

hiraṇyakavacaṃ devaṃ candramaulivibhūṣitamprapadye śaraṇaṃ devaṃ parameṇa samādhinā

इमां चाप्यापदं घोरां तराम्यद्य सुदुस्तराम्सर्वभूतोपहारेण यक्ष्येऽहं शुचिना शुचिम्

imāṃ cāpyāpadaṃ ghorāṃ tarāmyadya sudustarāmsarvabhūtopahāreṇa yakṣye'haṃ śucinā śucim

इति तस्य व्यवसितं ज्ञात्वा त्यागात्मकं मनःपुरस्तात्काञ्चनी वेदिः प्रादुरासीन्महात्मनः

iti tasya vyavasitaṃ jñātvā tyāgātmakaṃ manaḥpurastātkāñcanī vediḥ prādurāsīnmahātmanaḥ

तस्यां वेद्यां तदा राजंश्चित्रभानुरजायतद्यां दिशो विदिशः खं च ज्वालाभिरभिपूरयन्

tasyāṃ vedyāṃ tadā rājaṃścitrabhānurajāyatadyāṃ diśo vidiśaḥ khaṃ ca jvālābhirabhipūrayan

दीप्तास्यनयनाश्चात्र नैकपादशिरोभुजाःद्विपशैलप्रतीकाशाः प्रादुरासन्महाननाः

dīptāsyanayanāścātra naikapādaśirobhujāḥdvipaśailapratīkāśāḥ prādurāsanmahānanāḥ

श्ववराहोष्ट्ररूपाश्च हयगोमायुगोमुखाःऋक्षमार्जारवदना व्याघ्रद्वीपिमुखास्तथा

śvavarāhoṣṭrarūpāśca hayagomāyugomukhāḥṛkṣamārjāravadanā vyāghradvīpimukhāstathā

काकवक्त्राः प्लवमुखाः शुकवक्त्रास्तथैव चमहाजगरवक्त्राश्च हंसवक्त्राः सितप्रभाः

kākavaktrāḥ plavamukhāḥ śukavaktrāstathaiva camahājagaravaktrāśca haṃsavaktrāḥ sitaprabhāḥ

दार्वाघाटमुखाश्चैव चाषवक्त्राश्च भारतकूर्मनक्रमुखाश्चैव शिशुमारमुखास्तथा

dārvāghāṭamukhāścaiva cāṣavaktrāśca bhāratakūrmanakramukhāścaiva śiśumāramukhāstathā

महामकरवक्त्राश्च तिमिवक्त्रास्तथैव चहरिवक्त्राः क्रौञ्चमुखाः कपोतेभमुखास्तथा

mahāmakaravaktrāśca timivaktrāstathaiva caharivaktrāḥ krauñcamukhāḥ kapotebhamukhāstathā

पारावतमुखाश्चैव मद्गुवक्त्रास्तथैव चपाणिकर्णाः सहस्राक्षास्तथैव च शतोदराः

pārāvatamukhāścaiva madguvaktrāstathaiva capāṇikarṇāḥ sahasrākṣāstathaiva ca śatodarāḥ

निर्मांसाः कोकवक्त्राश्च श्येनवक्त्राश्च भारततथैवाशिरसो राजन्नृक्षवक्त्राश्च भीषणाः

nirmāṃsāḥ kokavaktrāśca śyenavaktrāśca bhāratatathaivāśiraso rājannṛkṣavaktrāśca bhīṣaṇāḥ

प्रदीप्तनेत्रजिह्वाश्च ज्वालावक्त्रास्तथैव चमेषवक्त्रास्तथैवान्ये तथा छागमुखा नृप

pradīptanetrajihvāśca jvālāvaktrāstathaiva cameṣavaktrāstathaivānye tathā chāgamukhā nṛpa

शङ्खाभाः शङ्खवक्त्राश्च शङ्खकर्णास्तथैव चशङ्खमालापरिकराः शङ्खध्वनिसमस्वनाः

śaṅkhābhāḥ śaṅkhavaktrāśca śaṅkhakarṇāstathaiva caśaṅkhamālāparikarāḥ śaṅkhadhvanisamasvanāḥ

जटाधराः पञ्चशिखास्तथा मुण्डाः कृशोदराःचतुर्दंष्ट्राश्चतुर्जिह्वाः शङ्कुकर्णाः किरीटिनः

jaṭādharāḥ pañcaśikhāstathā muṇḍāḥ kṛśodarāḥcaturdaṃṣṭrāścaturjihvāḥ śaṅkukarṇāḥ kirīṭinaḥ

मौलीधराश्च राजेन्द्र तथाकुञ्चितमूर्धजाःउष्णीषिणो मुकुटिनश्चारुवक्त्राः स्वलंकृताः

maulīdharāśca rājendra tathākuñcitamūrdhajāḥuṣṇīṣiṇo mukuṭinaścāruvaktrāḥ svalaṃkṛtāḥ

पद्मोत्पलापीडधरास्तथा कुमुदधारिणःमाहात्म्येन च संयुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः

padmotpalāpīḍadharāstathā kumudadhāriṇaḥmāhātmyena ca saṃyuktāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

शतघ्नीचक्रहस्ताश्च तथा मुसलपाणयःभुशुण्डीपाशहस्ताश्च गदाहस्ताश्च भारत

śataghnīcakrahastāśca tathā musalapāṇayaḥbhuśuṇḍīpāśahastāśca gadāhastāśca bhārata

पृष्ठेषु बद्धेषुधयश्चित्रबाणा रणोत्कटाःसध्वजाः सपताकाश्च सघण्टाः सपरश्वधाः

pṛṣṭheṣu baddheṣudhayaścitrabāṇā raṇotkaṭāḥsadhvajāḥ sapatākāśca saghaṇṭāḥ saparaśvadhāḥ

महापाशोद्यतकरास्तथा लगुडपाणयःस्थूणाहस्ताः खड्गहस्ताः सर्पोच्छ्रितकिरीटिनःमहासर्पाङ्गदधराश्चित्राभरणधारिणः

mahāpāśodyatakarāstathā laguḍapāṇayaḥsthūṇāhastāḥ khaḍgahastāḥ sarpocchritakirīṭinaḥmahāsarpāṅgadadharāścitrābharaṇadhāriṇaḥ

रजोध्वस्ताः पङ्कदिग्धाः सर्वे शुक्लाम्बरस्रजःनीलाङ्गाः कमलाङ्गाश्च मुण्डवक्त्रास्तथैव च

rajodhvastāḥ paṅkadigdhāḥ sarve śuklāmbarasrajaḥnīlāṅgāḥ kamalāṅgāśca muṇḍavaktrāstathaiva ca

भेरीशङ्खमृदङ्गांस्ते झर्झरानकगोमुखान्अवादयन्पारिषदाः प्रहृष्टाः कनकप्रभाः

bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃste jharjharānakagomukhānavādayanpāriṣadāḥ prahṛṣṭāḥ kanakaprabhāḥ

गायमानास्तथैवान्ये नृत्यमानास्तथापरेलङ्घयन्तः प्लवन्तश्च वल्गन्तश्च महाबलाः

gāyamānāstathaivānye nṛtyamānāstathāparelaṅghayantaḥ plavantaśca valgantaśca mahābalāḥ

धावन्तो जवनाश्चण्डाः पवनोद्धूतमूर्धजाःमत्ता इव महानागा विनदन्तो मुहुर्मुहुः

dhāvanto javanāścaṇḍāḥ pavanoddhūtamūrdhajāḥmattā iva mahānāgā vinadanto muhurmuhuḥ

सुभीमा घोररूपाश्च शूलपट्टिशपाणयःनानाविरागवसनाश्चित्रमाल्यानुलेपनाः

subhīmā ghorarūpāśca śūlapaṭṭiśapāṇayaḥnānāvirāgavasanāścitramālyānulepanāḥ

रत्नचित्राङ्गदधराः समुद्यतकरास्तथाहन्तारो द्विषतां शूराः प्रसह्यासह्यविक्रमाः

ratnacitrāṅgadadharāḥ samudyatakarāstathāhantāro dviṣatāṃ śūrāḥ prasahyāsahyavikramāḥ

पातारोऽसृग्वसाद्यानां मांसान्त्रकृतभोजनाःचूडालाः कर्णिकालाश्च प्रकृशाः पिठरोदराः

pātāro'sṛgvasādyānāṃ māṃsāntrakṛtabhojanāḥcūḍālāḥ karṇikālāśca prakṛśāḥ piṭharodarāḥ

अतिह्रस्वातिदीर्घाश्च प्रबलाश्चातिभैरवाःविकटाः काललम्बोष्ठा बृहच्छेफास्थिपिण्डिकाः

atihrasvātidīrghāśca prabalāścātibhairavāḥvikaṭāḥ kālalamboṣṭhā bṛhacchephāsthipiṇḍikāḥ

महार्हनानामुकुटा मुण्डाश्च जटिलाः परेसार्केन्दुग्रहनक्षत्रां द्यां कुर्युर्ये महीतले

mahārhanānāmukuṭā muṇḍāśca jaṭilāḥ paresārkendugrahanakṣatrāṃ dyāṃ kuryurye mahītale

उत्सहेरंश्च ये हन्तुं भूतग्रामं चतुर्विधम्ये च वीतभया नित्यं हरस्य भ्रुकुटीभटाः

utsaheraṃśca ye hantuṃ bhūtagrāmaṃ caturvidhamye ca vītabhayā nityaṃ harasya bhrukuṭībhaṭāḥ

कामकारकराः सिद्धास्त्रैलोक्यस्येश्वरेश्वराःनित्यानन्दप्रमुदिता वागीशा वीतमत्सराः

kāmakārakarāḥ siddhāstrailokyasyeśvareśvarāḥnityānandapramuditā vāgīśā vītamatsarāḥ

प्राप्याष्टगुणमैश्वर्यं ये न यान्ति च विस्मयम्येषां विस्मयते नित्यं भगवान्कर्मभिर्हरः

prāpyāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ ye na yānti ca vismayamyeṣāṃ vismayate nityaṃ bhagavānkarmabhirharaḥ

मनोवाक्कर्मभिर्भक्तैर्नित्यमाराधितश्च यैःमनोवाक्कर्मभिर्भक्तान्पाति पुत्रानिवौरसान्

manovākkarmabhirbhaktairnityamārādhitaśca yaiḥmanovākkarmabhirbhaktānpāti putrānivaurasān

पिबन्तोऽसृग्वसास्त्वन्ये क्रुद्धा ब्रह्मद्विषां सदाचतुर्विंशात्मकं सोमं ये पिबन्ति च नित्यदा

pibanto'sṛgvasāstvanye kruddhā brahmadviṣāṃ sadācaturviṃśātmakaṃ somaṃ ye pibanti ca nityadā

श्रुतेन ब्रह्मचर्येण तपसा च दमेन चये समाराध्य शूलाङ्कं भवसायुज्यमागताः

śrutena brahmacaryeṇa tapasā ca damena caye samārādhya śūlāṅkaṃ bhavasāyujyamāgatāḥ

यैरात्मभूतैर्भगवान्पार्वत्या च महेश्वरःसह भूतगणान्भुङ्क्ते भूतभव्यभवत्प्रभुः

yairātmabhūtairbhagavānpārvatyā ca maheśvaraḥsaha bhūtagaṇānbhuṅkte bhūtabhavyabhavatprabhuḥ

नानाविचित्रहसितक्ष्वेडितोत्क्रुष्टगर्जितैःसंनादयन्तस्ते विश्वमश्वत्थामानमभ्ययुः

nānāvicitrahasitakṣveḍitotkruṣṭagarjitaiḥsaṃnādayantaste viśvamaśvatthāmānamabhyayuḥ

संस्तुवन्तो महादेवं भाः कुर्वाणाः सुवर्चसःविवर्धयिषवो द्रौणेर्महिमानं महात्मनः

saṃstuvanto mahādevaṃ bhāḥ kurvāṇāḥ suvarcasaḥvivardhayiṣavo drauṇermahimānaṃ mahātmanaḥ

जिज्ञासमानास्तत्तेजः सौप्तिकं च दिदृक्षवःभीमोग्रपरिघालातशूलपट्टिशपाणयःघोररूपाः समाजग्मुर्भूतसंघाः समन्ततः

jijñāsamānāstattejaḥ sauptikaṃ ca didṛkṣavaḥbhīmograparighālātaśūlapaṭṭiśapāṇayaḥghorarūpāḥ samājagmurbhūtasaṃghāḥ samantataḥ

जनयेयुर्भयं ये स्म त्रैलोक्यस्यापि दर्शनात्तान्प्रेक्षमाणोऽपि व्यथां न चकार महाबलः

janayeyurbhayaṃ ye sma trailokyasyāpi darśanāttānprekṣamāṇo'pi vyathāṃ na cakāra mahābalaḥ

अथ द्रौणिर्धनुष्पाणिर्बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्स्वयमेवात्मनात्मानमुपहारमुपाहरत्

atha drauṇirdhanuṣpāṇirbaddhagodhāṅgulitravānsvayamevātmanātmānamupahāramupāharat

धनूंषि समिधस्तत्र पवित्राणि शिताः शराःहविरात्मवतश्चात्मा तस्मिन्भारत कर्मणि

dhanūṃṣi samidhastatra pavitrāṇi śitāḥ śarāḥhavirātmavataścātmā tasminbhārata karmaṇi

ततः सौम्येन मन्त्रेण द्रोणपुत्रः प्रतापवान्उपहारं महामन्युरथात्मानमुपाहरत्

tataḥ saumyena mantreṇa droṇaputraḥ pratāpavānupahāraṃ mahāmanyurathātmānamupāharat

तं रुद्रं रौद्रकर्माणं रौद्रैः कर्मभिरच्युतम्अभिष्टुत्य महात्मानमित्युवाच कृताञ्जलिः

taṃ rudraṃ raudrakarmāṇaṃ raudraiḥ karmabhiracyutamabhiṣṭutya mahātmānamityuvāca kṛtāñjaliḥ

इममात्मानमद्याहं जातमाङ्गिरसे कुलेअग्नौ जुहोमि भगवन्प्रतिगृह्णीष्व मां बलिम्

imamātmānamadyāhaṃ jātamāṅgirase kuleagnau juhomi bhagavanpratigṛhṇīṣva māṃ balim

भवद्भक्त्या महादेव परमेण समाधिनाअस्यामापदि विश्वात्मन्नुपाकुर्मि तवाग्रतः

bhavadbhaktyā mahādeva parameṇa samādhināasyāmāpadi viśvātmannupākurmi tavāgrataḥ

त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतेषु चासि वैगुणानां हि प्रधानानामेकत्वं त्वयि तिष्ठति

tvayi sarvāṇi bhūtāni sarvabhūteṣu cāsi vaiguṇānāṃ hi pradhānānāmekatvaṃ tvayi tiṣṭhati

सर्वभूताशय विभो हविर्भूतमुपस्थितम्प्रतिगृहाण मां देव यद्यशक्याः परे मया

sarvabhūtāśaya vibho havirbhūtamupasthitampratigṛhāṇa māṃ deva yadyaśakyāḥ pare mayā

इत्युक्त्वा द्रौणिरास्थाय तां वेदीं दीप्तपावकाम्संत्यक्तात्मा समारुह्य कृष्णवर्त्मन्युपाविशत्

ityuktvā drauṇirāsthāya tāṃ vedīṃ dīptapāvakāmsaṃtyaktātmā samāruhya kṛṣṇavartmanyupāviśat

तमूर्ध्वबाहुं निश्चेष्टं दृष्ट्वा हविरुपस्थितम्अब्रवीद्भगवान्साक्षान्महादेवो हसन्निव

tamūrdhvabāhuṃ niśceṣṭaṃ dṛṣṭvā havirupasthitamabravīdbhagavānsākṣānmahādevo hasanniva

सत्यशौचार्जवत्यागैस्तपसा नियमेन चक्षान्त्या भक्त्या च धृत्या च बुद्ध्या च वचसा तथा

satyaśaucārjavatyāgaistapasā niyamena cakṣāntyā bhaktyā ca dhṛtyā ca buddhyā ca vacasā tathā

यथावदहमाराद्धः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणातस्मादिष्टतमः कृष्णादन्यो मम न विद्यते

yathāvadahamārāddhaḥ kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇātasmādiṣṭatamaḥ kṛṣṇādanyo mama na vidyate

कुर्वता तस्य संमानं त्वां च जिज्ञासता मयापाञ्चालाः सहसा गुप्ता मायाश्च बहुशः कृताः

kurvatā tasya saṃmānaṃ tvāṃ ca jijñāsatā mayāpāñcālāḥ sahasā guptā māyāśca bahuśaḥ kṛtāḥ

कृतस्तस्यैष संमानः पाञ्चालान्रक्षता मयाअभिभूतास्तु कालेन नैषामद्यास्ति जीवितम्

kṛtastasyaiṣa saṃmānaḥ pāñcālānrakṣatā mayāabhibhūtāstu kālena naiṣāmadyāsti jīvitam

एवमुक्त्वा महेष्वासं भगवानात्मनस्तनुम्आविवेश ददौ चास्मै विमलं खड्गमुत्तमम्

evamuktvā maheṣvāsaṃ bhagavānātmanastanumāviveśa dadau cāsmai vimalaṃ khaḍgamuttamam

अथाविष्टो भगवता भूयो जज्वाल तेजसावर्ष्मवांश्चाभवद्युद्धे देवसृष्टेन तेजसा

athāviṣṭo bhagavatā bhūyo jajvāla tejasāvarṣmavāṃścābhavadyuddhe devasṛṣṭena tejasā

तमदृश्यानि भूतानि रक्षांसि च समाद्रवन्अभितः शत्रुशिबिरं यान्तं साक्षादिवेश्वरम्

tamadṛśyāni bhūtāni rakṣāṃsi ca samādravanabhitaḥ śatruśibiraṃ yāntaṃ sākṣādiveśvaram