Parva.Adhyaya 11.17

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शितासहसा न्यपतद्भूमौ छिन्नेव कदली वने

tato duryodhanaṃ dṛṣṭvā gāndhārī śokakarśitāsahasā nyapatadbhūmau chinneva kadalī vane

सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च पुनः पुनःदुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम्

sā tu labdhvā punaḥ saṃjñāṃ vikruśya ca punaḥ punaḥduryodhanamabhiprekṣya śayānaṃ rudhirokṣitam

परिष्वज्य च गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत्हा हा पुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया

pariṣvajya ca gāndhārī kṛpaṇaṃ paryadevayathā hā putreti śokārtā vilalāpākulendriyā

सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कनिषेवितम्वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापितासमीपस्थं हृषीकेशमिदं वचनमब्रवीत्

sugūḍhajatru vipulaṃ hāraniṣkaniṣevitamvāriṇā netrajenoraḥ siñcantī śokatāpitāsamīpasthaṃ hṛṣīkeśamidaṃ vacanamabravīt

उपस्थितेऽस्मिन्संग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभोमामयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्जलिर्नृपसत्तमःअस्मिञ्ज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे

upasthite'sminsaṃgrāme jñātīnāṃ saṃkṣaye vibhomāmayaṃ prāha vārṣṇeya prāñjalirnṛpasattamaḥasmiñjñātisamuddharṣe jayamambā bravītu me

इत्युक्ते जानती सर्वमहं स्वं व्यसनागमम्अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः

ityukte jānatī sarvamahaṃ svaṃ vyasanāgamamabruvaṃ puruṣavyāghra yato dharmastato jayaḥ

यथा न युध्यमानस्त्वं संप्रमुह्यसि पुत्रकध्रुवं शस्त्रजिताँल्लोकान्प्राप्तास्यमरवद्विभो

yathā na yudhyamānastvaṃ saṃpramuhyasi putrakadhruvaṃ śastrajitām̐llokānprāptāsyamaravadvibho

इत्येवमब्रुवं पूर्वं नैनं शोचामि वै प्रभोधृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम्

ityevamabruvaṃ pūrvaṃ nainaṃ śocāmi vai prabhodhṛtarāṣṭraṃ tu śocāmi kṛpaṇaṃ hatabāndhavam

अमर्षणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम्शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम्

amarṣaṇaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ kṛtāstraṃ yuddhadurmadamśayānaṃ vīraśayane paśya mādhava me sutam

योऽयं मूर्धावसिक्तानामग्रे याति परंतपःसोऽयं पांसुषु शेतेऽद्य पश्य कालस्य पर्ययम्

yo'yaṃ mūrdhāvasiktānāmagre yāti paraṃtapaḥso'yaṃ pāṃsuṣu śete'dya paśya kālasya paryayam

ध्रुवं दुर्योधनो वीरो गतिं नसुलभां गतःतथा ह्यभिमुखः शेते शयने वीरसेविते

dhruvaṃ duryodhano vīro gatiṃ nasulabhāṃ gataḥtathā hyabhimukhaḥ śete śayane vīrasevite

यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितःमहीतलस्थं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते

yaṃ purā paryupāsīnā ramayanti mahīkṣitaḥmahītalasthaṃ nihataṃ gṛdhrāstaṃ paryupāsate

यं पुरा व्यजनैरग्र्यैरुपवीजन्ति योषितःतमद्य पक्षव्यजनैरुपवीजन्ति पक्षिणः

yaṃ purā vyajanairagryairupavījanti yoṣitaḥtamadya pakṣavyajanairupavījanti pakṣiṇaḥ

एष शेते महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमःसिंहेनेव द्विपः संख्ये भीमसेनेन पातितः

eṣa śete mahābāhurbalavānsatyavikramaḥsiṃheneva dvipaḥ saṃkhye bhīmasenena pātitaḥ

पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम्निहतं भीमसेनेन गदामुद्यम्य भारत

paśya duryodhanaṃ kṛṣṇa śayānaṃ rudhirokṣitamnihataṃ bhīmasenena gadāmudyamya bhārata

अक्षौहिणीर्महाबाहुर्दश चैकां च केशवअनयद्यः पुरा संख्ये सोऽनयान्निधनं गतः

akṣauhiṇīrmahābāhurdaśa caikāṃ ca keśavaanayadyaḥ purā saṃkhye so'nayānnidhanaṃ gataḥ

एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महारथःशार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः

eṣa duryodhanaḥ śete maheṣvāso mahārathaḥśārdūla iva siṃhena bhīmasenena pātitaḥ

विदुरं ह्यवमन्यैष पितरं चैव मन्दभाक्बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः

viduraṃ hyavamanyaiṣa pitaraṃ caiva mandabhākbālo vṛddhāvamānena mando mṛtyuvaśaṃ gataḥ

निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदश समाः स्थितास शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः

niḥsapatnā mahī yasya trayodaśa samāḥ sthitāsa śete nihato bhūmau putro me pṛthivīpatiḥ

अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासनात्पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य वार्ष्णेय न तु तच्चिरम्

apaśyaṃ kṛṣṇa pṛthivīṃ dhārtarāṣṭrānuśāsanātpūrṇāṃ hastigavāśvasya vārṣṇeya na tu tacciram

तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासनात्हीनां हस्तिगवाश्वेन किं नु जीवामि माधव

tāmevādya mahābāho paśyāmyanyānuśāsanāthīnāṃ hastigavāśvena kiṃ nu jīvāmi mādhava

इदं कृच्छ्रतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्ममयदिमाः पर्युपासन्ते हताञ्शूरान्रणे स्त्रियः

idaṃ kṛcchrataraṃ paśya putrasyāpi vadhānmamayadimāḥ paryupāsante hatāñśūrānraṇe striyaḥ

प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभुजाङ्कगाम्रुक्मवेदीनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम्

prakīrṇakeśāṃ suśroṇīṃ duryodhanabhujāṅkagāmrukmavedīnibhāṃ paśya kṛṣṇa lakṣmaṇamātaram

नूनमेषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजेभुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी

nūnameṣā purā bālā jīvamāne mahābhujebhujāvāśritya ramate subhujasya manasvinī

कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यतेपश्यन्त्या निहतं पुत्रं पुत्रेण सहितं रणे

kathaṃ tu śatadhā nedaṃ hṛdayaṃ mama dīryatepaśyantyā nihataṃ putraṃ putreṇa sahitaṃ raṇe

पुत्रं रुधिरसंसिक्तमुपजिघ्रत्यनिन्दितादुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जति

putraṃ rudhirasaṃsiktamupajighratyaninditāduryodhanaṃ tu vāmorūḥ pāṇinā parimārjati

किं नु शोचति भर्तारं पुत्रं चैषा मनस्विनीतथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा

kiṃ nu śocati bhartāraṃ putraṃ caiṣā manasvinītathā hyavasthitā bhāti putraṃ cāpyabhivīkṣya sā

स्वशिरः पञ्चशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणापतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव

svaśiraḥ pañcaśākhābhyāmabhihatyāyatekṣaṇāpatatyurasi vīrasya kururājasya mādhava

पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभामुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी

puṇḍarīkanibhā bhāti puṇḍarīkāntaraprabhāmukhaṃ vimṛjya putrasya bhartuścaiva tapasvinī

यदि चाप्यागमाः सन्ति यदि वा श्रुतयस्तथाध्रुवं लोकानवाप्तोऽयं नृपो बाहुबलार्जितान्

yadi cāpyāgamāḥ santi yadi vā śrutayastathādhruvaṃ lokānavāpto'yaṃ nṛpo bāhubalārjitān