Parva.Adhyaya 11.3

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

सुभाषितैर्महाप्राज्ञ शोकोऽयं विगतो ममभुय एव तु वाक्यानि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

subhāṣitairmahāprājña śoko'yaṃ vigato mamabhuya eva tu vākyāni śrotumicchāmi tattvataḥ

अनिष्टानां च संसर्गादिष्टानां च विवर्जनात्कथं हि मानसैर्दुःखैः प्रमुच्यन्तेऽत्र पण्डिताः

aniṣṭānāṃ ca saṃsargādiṣṭānāṃ ca vivarjanātkathaṃ hi mānasairduḥkhaiḥ pramucyante'tra paṇḍitāḥ

विदुर उवाच · vidura uvāca

यतो यतो मनो दुःखात्सुखाद्वापि प्रमुच्यतेततस्ततः शमं लब्ध्वा सुगतिं विन्दते बुधः

yato yato mano duḥkhātsukhādvāpi pramucyatetatastataḥ śamaṃ labdhvā sugatiṃ vindate budhaḥ

अशाश्वतमिदं सर्वं चिन्त्यमानं नरर्षभकदलीसंनिभो लोकः सारो ह्यस्य न विद्यते

aśāśvatamidaṃ sarvaṃ cintyamānaṃ nararṣabhakadalīsaṃnibho lokaḥ sāro hyasya na vidyate

गृहाण्येव हि मर्त्यानामाहुर्देहानि पण्डिताःकालेन विनियुज्यन्ते सत्त्वमेकं तु शोभनम्

gṛhāṇyeva hi martyānāmāhurdehāni paṇḍitāḥkālena viniyujyante sattvamekaṃ tu śobhanam

यथा जीर्णमजीर्णं वा वस्त्रं त्यक्त्वा तु वै नरःअन्यद्रोचयते वस्त्रमेवं देहाः शरीरिणाम्

yathā jīrṇamajīrṇaṃ vā vastraṃ tyaktvā tu vai naraḥanyadrocayate vastramevaṃ dehāḥ śarīriṇām

वैचित्रवीर्य वासं हि दुःखं वा यदि वा सुखम्प्राप्नुवन्तीह भूतानि स्वकृतेनैव कर्मणा

vaicitravīrya vāsaṃ hi duḥkhaṃ vā yadi vā sukhamprāpnuvantīha bhūtāni svakṛtenaiva karmaṇā

कर्मणा प्राप्यते स्वर्गं सुखं दुःखं च भारतततो वहति तं भारमवशः स्ववशोऽपि वा

karmaṇā prāpyate svargaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ ca bhāratatato vahati taṃ bhāramavaśaḥ svavaśo'pi vā

यथा च मृन्मयं भाण्डं चक्रारूढं विपद्यतेकिंचित्प्रक्रियमाणं वा कृतमात्रमथापि वा

yathā ca mṛnmayaṃ bhāṇḍaṃ cakrārūḍhaṃ vipadyatekiṃcitprakriyamāṇaṃ vā kṛtamātramathāpi vā

छिन्नं वाप्यवरोप्यन्तमवतीर्णमथापि वाआर्द्रं वाप्यथ वा शुष्कं पच्यमानमथापि वा

chinnaṃ vāpyavaropyantamavatīrṇamathāpi vāārdraṃ vāpyatha vā śuṣkaṃ pacyamānamathāpi vā

अवतार्यमाणमापाकादुद्धृतं वापि भारतअथ वा परिभुज्यन्तमेवं देहाः शरीरिणाम्

avatāryamāṇamāpākāduddhṛtaṃ vāpi bhārataatha vā paribhujyantamevaṃ dehāḥ śarīriṇām

गर्भस्थो वा प्रसूतो वाप्यथ वा दिवसान्तरःअर्धमासगतो वापि मासमात्रगतोऽपि वा

garbhastho vā prasūto vāpyatha vā divasāntaraḥardhamāsagato vāpi māsamātragato'pi vā

संवत्सरगतो वापि द्विसंवत्सर एव वायौवनस्थोऽपि मध्यस्थो वृद्धो वापि विपद्यते

saṃvatsaragato vāpi dvisaṃvatsara eva vāyauvanastho'pi madhyastho vṛddho vāpi vipadyate

प्राक्कर्मभिस्तु भूतानि भवन्ति न भवन्ति चएवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुतप्यसे

prākkarmabhistu bhūtāni bhavanti na bhavanti caevaṃ sāṃsiddhike loke kimarthamanutapyase

यथा च सलिले राजन्क्रीडार्थमनुसंचरन्उन्मज्जेच्च निमज्जेच्च किंचित्सत्त्वं नराधिप

yathā ca salile rājankrīḍārthamanusaṃcaranunmajjecca nimajjecca kiṃcitsattvaṃ narādhipa

एवं संसारगहनादुन्मज्जननिमज्जनात्कर्मभोगेन बध्यन्तः क्लिश्यन्ते येऽल्पबुद्धयः

evaṃ saṃsāragahanādunmajjananimajjanātkarmabhogena badhyantaḥ kliśyante ye'lpabuddhayaḥ

ये तु प्राज्ञाः स्थिताः सत्ये संसारान्तगवेषिणःसमागमज्ञा भूतानां ते यान्ति परमां गतिम्

ye tu prājñāḥ sthitāḥ satye saṃsārāntagaveṣiṇaḥsamāgamajñā bhūtānāṃ te yānti paramāṃ gatim