Parva.Adhyaya 11.7

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

अहोऽभिहितमाख्यानं भवता तत्त्वदर्शिनाभूय एव तु मे हर्षः श्रोतुं वागमृतं तव

aho'bhihitamākhyānaṃ bhavatā tattvadarśinābhūya eva tu me harṣaḥ śrotuṃ vāgamṛtaṃ tava

विदुर उवाच · vidura uvāca

शृणु भूयः प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम्यच्छ्रुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसारेभ्यो विचक्षणाः

śṛṇu bhūyaḥ pravakṣyāmi mārgasyaitasya vistaramyacchrutvā vipramucyante saṃsārebhyo vicakṣaṇāḥ

यथा तु पुरुषो राजन्दीर्घमध्वानमास्थितःक्वचित्क्वचिच्छ्रमात्स्थाता कुरुते वासमेव वा

yathā tu puruṣo rājandīrghamadhvānamāsthitaḥkvacitkvacicchramātsthātā kurute vāsameva vā

एवं संसारपर्याये गर्भवासेषु भारतकुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिताः

evaṃ saṃsāraparyāye garbhavāseṣu bhāratakurvanti durbudhā vāsaṃ mucyante tatra paṇḍitāḥ

तस्मादध्वानमेवैतमाहुः शास्त्रविदो जनाःयत्तु संसारगहनं वनमाहुर्मनीषिणः

tasmādadhvānamevaitamāhuḥ śāstravido janāḥyattu saṃsāragahanaṃ vanamāhurmanīṣiṇaḥ

सोऽयं लोकसमावर्तो मर्त्यानां भरतर्षभचराणां स्थावराणां च गृध्येत्तत्र न पण्डितः

so'yaṃ lokasamāvarto martyānāṃ bharatarṣabhacarāṇāṃ sthāvarāṇāṃ ca gṛdhyettatra na paṇḍitaḥ

शारीरा मानसाश्चैव मर्त्यानां ये तु व्याधयःप्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च ते व्यालाः कथिता बुधैः

śārīrā mānasāścaiva martyānāṃ ye tu vyādhayaḥpratyakṣāśca parokṣāśca te vyālāḥ kathitā budhaiḥ

क्लिश्यमानाश्च तैर्नित्यं हन्यमानाश्च भारतस्वकर्मभिर्महाव्यालैर्नोद्विजन्त्यल्पबुद्धयः

kliśyamānāśca tairnityaṃ hanyamānāśca bhāratasvakarmabhirmahāvyālairnodvijantyalpabuddhayaḥ

अथापि तैर्विमुच्येत व्याधिभिः पुरुषो नृपआवृणोत्येव तं पश्चाज्जरा रूपविनाशिनी

athāpi tairvimucyeta vyādhibhiḥ puruṣo nṛpaāvṛṇotyeva taṃ paścājjarā rūpavināśinī

शब्दरूपरसस्पर्शैर्गन्धैश्च विविधैरपिमज्जमानं महापङ्के निरालम्बे समन्ततः

śabdarūparasasparśairgandhaiśca vividhairapimajjamānaṃ mahāpaṅke nirālambe samantataḥ

संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रसंधयःक्रमेणास्य प्रलुम्पन्ति रूपमायुस्तथैव च

saṃvatsarartavo māsāḥ pakṣāhorātrasaṃdhayaḥkrameṇāsya pralumpanti rūpamāyustathaiva ca

एते कालस्य निधयो नैताञ्जानन्ति दुर्बुधाःअत्राभिलिखितान्याहुः सर्वभूतानि कर्मणा

ete kālasya nidhayo naitāñjānanti durbudhāḥatrābhilikhitānyāhuḥ sarvabhūtāni karmaṇā

रथं शरीरं भूतानां सत्त्वमाहुस्तु सारथिम्इन्द्रियाणि हयानाहुः कर्म बुद्धिश्च रश्मयः

rathaṃ śarīraṃ bhūtānāṃ sattvamāhustu sārathimindriyāṇi hayānāhuḥ karma buddhiśca raśmayaḥ

तेषां हयानां यो वेगं धावतामनुधावतिस तु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते

teṣāṃ hayānāṃ yo vegaṃ dhāvatāmanudhāvatisa tu saṃsāracakre'smiṃścakravatparivartate

यस्तान्यमयते बुद्ध्या स यन्ता न निवर्ततेयाम्यमाहू रथं ह्येनं मुह्यन्ते येन दुर्बुधाः

yastānyamayate buddhyā sa yantā na nivartateyāmyamāhū rathaṃ hyenaṃ muhyante yena durbudhāḥ

स चैतत्प्राप्नुते राजन्यत्त्वं प्राप्तो नराधिपराज्यनाशं सुहृन्नाशं सुतनाशं च भारत

sa caitatprāpnute rājanyattvaṃ prāpto narādhiparājyanāśaṃ suhṛnnāśaṃ sutanāśaṃ ca bhārata

अनुतर्षुलमेवैतद्दुःखं भवति भारतसाधुः परमदुःखानां दुःखभैषज्यमाचरेत्

anutarṣulamevaitadduḥkhaṃ bhavati bhāratasādhuḥ paramaduḥkhānāṃ duḥkhabhaiṣajyamācaret

न विक्रमो न चाप्यर्थो न मित्रं न सुहृज्जनःतथोन्मोचयते दुःखाद्यथात्मा स्थिरसंयमः

na vikramo na cāpyartho na mitraṃ na suhṛjjanaḥtathonmocayate duḥkhādyathātmā sthirasaṃyamaḥ

तस्मान्मैत्रं समास्थाय शीलमापद्य भारतदमस्त्यागोऽप्रमादश्च ते त्रयो ब्रह्मणो हयाः

tasmānmaitraṃ samāsthāya śīlamāpadya bhāratadamastyāgo'pramādaśca te trayo brahmaṇo hayāḥ

शीलरश्मिसमायुक्ते स्थितो यो मानसे रथेत्यक्त्वा मृत्युभयं राजन्ब्रह्मलोकं स गच्छति

śīlaraśmisamāyukte sthito yo mānase rathetyaktvā mṛtyubhayaṃ rājanbrahmalokaṃ sa gacchati