Parva.Adhyaya 12.102

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किंशीलाः किंसमुत्थानाः कथंरूपाश्च भारतकिंसंनाहाः कथंशस्त्रा जनाः स्युः संयुगे नृप

kiṃśīlāḥ kiṃsamutthānāḥ kathaṃrūpāśca bhāratakiṃsaṃnāhāḥ kathaṃśastrā janāḥ syuḥ saṃyuge nṛpa

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

यथाचरितमेवात्र शस्त्रपत्रं विधीयतेआचारादेव पुरुषस्तथा कर्मसु वर्तते

yathācaritamevātra śastrapatraṃ vidhīyateācārādeva puruṣastathā karmasu vartate

गान्धाराः सिन्धुसौवीरा नखरप्रासयोधिनःआभीरवः सुबलिनस्तद्बलं सर्वपारगम्

gāndhārāḥ sindhusauvīrā nakharaprāsayodhinaḥābhīravaḥ subalinastadbalaṃ sarvapāragam

सर्वशस्त्रेषु कुशलाः सत्त्ववन्तो ह्युशीनराःप्राच्या मातङ्गयुद्धेषु कुशलाः शठयोधिनः

sarvaśastreṣu kuśalāḥ sattvavanto hyuśīnarāḥprācyā mātaṅgayuddheṣu kuśalāḥ śaṭhayodhinaḥ

तथा यवनकाम्बोजा मथुरामभितश्च येएते नियुद्धकुशला दाक्षिणात्यासिचर्मिणः

tathā yavanakāmbojā mathurāmabhitaśca yeete niyuddhakuśalā dākṣiṇātyāsicarmiṇaḥ

सर्वत्र शूरा जायन्ते महासत्त्वा महाबलाःप्राय एष समुद्दिष्टो लक्षणानि तु मे शृणु

sarvatra śūrā jāyante mahāsattvā mahābalāḥprāya eṣa samuddiṣṭo lakṣaṇāni tu me śṛṇu

सिंहशार्दूलवाङ्नेत्राः सिंहशार्दूलगामिनःपारावतकुलिङ्गाक्षाः सर्वे शूराः प्रमाथिनः

siṃhaśārdūlavāṅnetrāḥ siṃhaśārdūlagāminaḥpārāvatakuliṅgākṣāḥ sarve śūrāḥ pramāthinaḥ

मृगस्वरा द्वीपिनेत्रा ऋषभाक्षास्तथापरेप्रवादिनः सुचण्डाश्च क्रोधिनः किंनरीस्वनाः

mṛgasvarā dvīpinetrā ṛṣabhākṣāstathāparepravādinaḥ sucaṇḍāśca krodhinaḥ kiṃnarīsvanāḥ

मेघस्वनाः क्रुद्धमुखाः केचित्करभनिस्वनाःजिह्मनासानुजङ्घाश्च दूरगा दूरपातिनः

meghasvanāḥ kruddhamukhāḥ kecitkarabhanisvanāḥjihmanāsānujaṅghāśca dūragā dūrapātinaḥ

बिडालकुब्जास्तनवस्तनुकेशास्तनुत्वचःशूराश्चपलचित्ताश्च ते भवन्ति दुरासदाः

biḍālakubjāstanavastanukeśāstanutvacaḥśūrāścapalacittāśca te bhavanti durāsadāḥ

गोधानिमीलिताः केचिन्मृदुप्रकृतयोऽपि चतुरंगगतिनिर्घोषास्ते नराः पारयिष्णवः

godhānimīlitāḥ kecinmṛduprakṛtayo'pi caturaṃgagatinirghoṣāste narāḥ pārayiṣṇavaḥ

सुसंहताः प्रतनवो व्यूढोरस्काः सुसंस्थिताःप्रवादितेन नृत्यन्ति हृष्यन्ति कलहेषु च

susaṃhatāḥ pratanavo vyūḍhoraskāḥ susaṃsthitāḥpravāditena nṛtyanti hṛṣyanti kalaheṣu ca

गम्भीराक्षा निःसृताक्षाः पिङ्गला भ्रुकुटीमुखाःनकुलाक्षास्तथा चैव सर्वे शूरास्तनुत्यजः

gambhīrākṣā niḥsṛtākṣāḥ piṅgalā bhrukuṭīmukhāḥnakulākṣāstathā caiva sarve śūrāstanutyajaḥ

जिह्माक्षाः प्रललाटाश्च निर्मांसहनवोऽपि चवक्रबाह्वङ्गुलीसक्ताः कृशा धमनिसंतताः

jihmākṣāḥ pralalāṭāśca nirmāṃsahanavo'pi cavakrabāhvaṅgulīsaktāḥ kṛśā dhamanisaṃtatāḥ

प्रविशन्त्यतिवेगेन संपरायेऽभ्युपस्थितेवारणा इव संमत्तास्ते भवन्ति दुरासदाः

praviśantyativegena saṃparāye'bhyupasthitevāraṇā iva saṃmattāste bhavanti durāsadāḥ

दीप्तस्फुटितकेशान्ताः स्थूलपार्श्वहनूमुखाःउन्नतांसाः पृथुग्रीवा विकटाः स्थूलपिण्डिकाः

dīptasphuṭitakeśāntāḥ sthūlapārśvahanūmukhāḥunnatāṃsāḥ pṛthugrīvā vikaṭāḥ sthūlapiṇḍikāḥ

उद्वृत्ताश्चैव सुग्रीवा विनता विहगा इवपिण्डशीर्षाहिवक्त्राश्च वृषदंशमुखा इव

udvṛttāścaiva sugrīvā vinatā vihagā ivapiṇḍaśīrṣāhivaktrāśca vṛṣadaṃśamukhā iva

उग्रस्वना मन्युमन्तो युद्धेष्वारावसारिणःअधर्मज्ञावलिप्ताश्च घोरा रौद्रप्रदर्शिनः

ugrasvanā manyumanto yuddheṣvārāvasāriṇaḥadharmajñāvaliptāśca ghorā raudrapradarśinaḥ

त्यक्तात्मानः सर्व एते अन्त्यजा ह्यनिवर्तिनःपुरस्कार्याः सदा सैन्ये हन्यन्ते घ्नन्ति चापि ते

tyaktātmānaḥ sarva ete antyajā hyanivartinaḥpuraskāryāḥ sadā sainye hanyante ghnanti cāpi te

अधार्मिका भिन्नवृत्ताः साध्वेवैषां पराभवःएवमेव प्रकुप्यन्ति राज्ञोऽप्येते ह्यभीक्ष्णशः

adhārmikā bhinnavṛttāḥ sādhvevaiṣāṃ parābhavaḥevameva prakupyanti rājño'pyete hyabhīkṣṇaśaḥ