Parva.Adhyaya 12.113

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किं पार्थिवेन कर्तव्यं किं च कृत्वा सुखी भवेत्तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वं धर्मभृतां वर

kiṃ pārthivena kartavyaṃ kiṃ ca kṛtvā sukhī bhavettanmamācakṣva tattvena sarvaṃ dharmabhṛtāṃ vara

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

हन्त तेऽहं प्रवक्ष्यामि शृणु कार्यैकनिश्चयम्यथा राज्ञेह कर्तव्यं यच्च कृत्वा सुखी भवेत्

hanta te'haṃ pravakṣyāmi śṛṇu kāryaikaniścayamyathā rājñeha kartavyaṃ yacca kṛtvā sukhī bhavet

न त्वेवं वर्तितव्यं स्म यथेदमनुशुश्रुमःउष्ट्रस्य सुमहद्वृत्तं तन्निबोध युधिष्ठिर

na tvevaṃ vartitavyaṃ sma yathedamanuśuśrumaḥuṣṭrasya sumahadvṛttaṃ tannibodha yudhiṣṭhira

जातिस्मरो महानुष्ट्रः प्राजापत्ययुगोद्भवःतपः सुमहदातिष्ठदरण्ये संशितव्रतः

jātismaro mahānuṣṭraḥ prājāpatyayugodbhavaḥtapaḥ sumahadātiṣṭhadaraṇye saṃśitavrataḥ

तपसस्तस्य चान्ते वै प्रीतिमानभवत्प्रभुःवरेण छन्दयामास ततश्चैनं पितामहः

tapasastasya cānte vai prītimānabhavatprabhuḥvareṇa chandayāmāsa tataścainaṃ pitāmahaḥ

उष्ट्र उवाच · uṣṭra uvāca

भगवंस्त्वत्प्रसादान्मे दीर्घा ग्रीवा भवेदियम्योजनानां शतं साग्रं या गच्छेच्चरितुं विभो

bhagavaṃstvatprasādānme dīrghā grīvā bhavediyamyojanānāṃ śataṃ sāgraṃ yā gaccheccarituṃ vibho

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एवमस्त्विति चोक्तः स वरदेन महात्मनाप्रतिलभ्य वरं श्रेष्ठं ययावुष्ट्रः स्वकं वनम्

evamastviti coktaḥ sa varadena mahātmanāpratilabhya varaṃ śreṣṭhaṃ yayāvuṣṭraḥ svakaṃ vanam

स चकार तदालस्यं वरदानात्स दुर्मतिःन चैच्छच्चरितुं गन्तुं दुरात्मा कालमोहितः

sa cakāra tadālasyaṃ varadānātsa durmatiḥna caicchaccarituṃ gantuṃ durātmā kālamohitaḥ

स कदाचित्प्रसार्यैवं तां ग्रीवां शतयोजनाम्चचाराश्रान्तहृदयो वातश्चागात्ततो महान्

sa kadācitprasāryaivaṃ tāṃ grīvāṃ śatayojanāmcacārāśrāntahṛdayo vātaścāgāttato mahān

स गुहायां शिरोग्रीवं निधाय पशुरात्मनःआस्ताथ वर्षमभ्यागात्सुमहत्प्लावयज्जगत्

sa guhāyāṃ śirogrīvaṃ nidhāya paśurātmanaḥāstātha varṣamabhyāgātsumahatplāvayajjagat

अथ शीतपरीताङ्गो जम्बुकः क्षुच्छ्रमान्वितःसदारस्तां गुहामाशु प्रविवेश जलार्दितः

atha śītaparītāṅgo jambukaḥ kṣucchramānvitaḥsadārastāṃ guhāmāśu praviveśa jalārditaḥ

स दृष्ट्वा मांसजीवी तु सुभृशं क्षुच्छ्रमान्वितःअभक्षयत्ततो ग्रीवामुष्ट्रस्य भरतर्षभ

sa dṛṣṭvā māṃsajīvī tu subhṛśaṃ kṣucchramānvitaḥabhakṣayattato grīvāmuṣṭrasya bharatarṣabha

यदा त्वबुध्यतात्मानं भक्ष्यमाणं स वै पशुःतदा संकोचने यत्नमकरोद्भृशदुःखितः

yadā tvabudhyatātmānaṃ bhakṣyamāṇaṃ sa vai paśuḥtadā saṃkocane yatnamakarodbhṛśaduḥkhitaḥ

यावदूर्ध्वमधश्चैव ग्रीवां संक्षिपते पशुःतावत्तेन सदारेण जम्बुकेन स भक्षितः

yāvadūrdhvamadhaścaiva grīvāṃ saṃkṣipate paśuḥtāvattena sadāreṇa jambukena sa bhakṣitaḥ

स हत्वा भक्षयित्वा च जम्बुकोष्ट्रं ततस्तदाविगते वातवर्षे च निश्चक्राम गुहामुखात्

sa hatvā bhakṣayitvā ca jambukoṣṭraṃ tatastadāvigate vātavarṣe ca niścakrāma guhāmukhāt

एवं दुर्बुद्धिना प्राप्तमुष्ट्रेण निधनं तदाआलस्यस्य क्रमात्पश्य महद्दोषमुपागतम्

evaṃ durbuddhinā prāptamuṣṭreṇa nidhanaṃ tadāālasyasya kramātpaśya mahaddoṣamupāgatam

त्वमप्येतं विधिं त्यक्त्वा योगेन नियतेन्द्रियःवर्तस्व बुद्धिमूलं हि विजयं मनुरब्रवीत्

tvamapyetaṃ vidhiṃ tyaktvā yogena niyatendriyaḥvartasva buddhimūlaṃ hi vijayaṃ manurabravīt

बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारततानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च

buddhiśreṣṭhāni karmāṇi bāhumadhyāni bhāratatāni jaṅghājaghanyāni bhārapratyavarāṇi ca

राज्यं तिष्ठति दक्षस्य संगृहीतेन्द्रियस्य चगुप्तमन्त्रश्रुतवतः सुसहायस्य चानघ

rājyaṃ tiṣṭhati dakṣasya saṃgṛhītendriyasya caguptamantraśrutavataḥ susahāyasya cānagha

परीक्ष्यकारिणोऽर्थाश्च तिष्ठन्तीह युधिष्ठिरसहाययुक्तेन मही कृत्स्ना शक्या प्रशासितुम्

parīkṣyakāriṇo'rthāśca tiṣṭhantīha yudhiṣṭhirasahāyayuktena mahī kṛtsnā śakyā praśāsitum

इदं हि सद्भिः कथितं विधिज्ञैः; पुरा महेन्द्रप्रतिमप्रभावमयापि चोक्तं तव शास्त्रदृष्ट्या; त्वमत्र युक्तः प्रचरस्व राजन्

idaṃ hi sadbhiḥ kathitaṃ vidhijñaiḥ; purā mahendrapratimaprabhāvamayāpi coktaṃ tava śāstradṛṣṭyā; tvamatra yuktaḥ pracarasva rājan