Parva.Adhyaya 12.115

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

विद्वान्मूर्खप्रगल्भेन मृदुस्तीक्ष्णेन भारतआक्रुश्यमानः सदसि कथं कुर्यादरिंदम

vidvānmūrkhapragalbhena mṛdustīkṣṇena bhārataākruśyamānaḥ sadasi kathaṃ kuryādariṃdama

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

श्रूयतां पृथिवीपाल यथैषोऽर्थोऽनुगीयतेसदा सुचेताः सहते नरस्येहाल्पचेतसः

śrūyatāṃ pṛthivīpāla yathaiṣo'rtho'nugīyatesadā sucetāḥ sahate narasyehālpacetasaḥ

अरुष्यन्क्रुश्यमानस्य सुकृतं नाम विन्दतिदुष्कृतं चात्मनो मर्षी रुष्यत्येवापमार्ष्टि वै

aruṣyankruśyamānasya sukṛtaṃ nāma vindatiduṣkṛtaṃ cātmano marṣī ruṣyatyevāpamārṣṭi vai

टिट्टिभं तमुपेक्षेत वाशमानमिवातुरम्लोकविद्वेषमापन्नो निष्फलं प्रतिपद्यते

ṭiṭṭibhaṃ tamupekṣeta vāśamānamivāturamlokavidveṣamāpanno niṣphalaṃ pratipadyate

इति स श्लाघते नित्यं तेन पापेन कर्मणाइदमुक्तो मया कश्चित्संमतो जनसंसदिस तत्र व्रीडितः शुष्को मृतकल्पोऽवतिष्ठति

iti sa ślāghate nityaṃ tena pāpena karmaṇāidamukto mayā kaścitsaṃmato janasaṃsadisa tatra vrīḍitaḥ śuṣko mṛtakalpo'vatiṣṭhati

श्लाघन्नश्लाघनीयेन कर्मणा निरपत्रपःउपेक्षितव्यो दान्तेन तादृशः पुरुषाधमः

ślāghannaślāghanīyena karmaṇā nirapatrapaḥupekṣitavyo dāntena tādṛśaḥ puruṣādhamaḥ

यद्यद्ब्रूयादल्पमतिस्तत्तदस्य सहेत्सदाप्राकृतो हि प्रशंसन्वा निन्दन्वा किं करिष्यतिवने काक इवाबुद्धिर्वाशमानो निरर्थकम्

yadyadbrūyādalpamatistattadasya sahetsadāprākṛto hi praśaṃsanvā nindanvā kiṃ kariṣyativane kāka ivābuddhirvāśamāno nirarthakam

यदि वाग्भिः प्रयोगः स्यात्प्रयोगे पापकर्मणःवागेवार्थो भवेत्तस्य न ह्येवार्थो जिघांसतः

yadi vāgbhiḥ prayogaḥ syātprayoge pāpakarmaṇaḥvāgevārtho bhavettasya na hyevārtho jighāṃsataḥ

निषेकं विपरीतं स आचष्टे वृत्तचेष्टयामयूर इव कौपीनं नृत्यन्संदर्शयन्निव

niṣekaṃ viparītaṃ sa ācaṣṭe vṛttaceṣṭayāmayūra iva kaupīnaṃ nṛtyansaṃdarśayanniva

यस्यावाच्यं न लोकेऽस्ति नाकार्यं वापि किंचनवाचं तेन न संदध्याच्छुचिः संक्लिष्टकर्मणा

yasyāvācyaṃ na loke'sti nākāryaṃ vāpi kiṃcanavācaṃ tena na saṃdadhyācchuciḥ saṃkliṣṭakarmaṇā

प्रत्यक्षं गुणवादी यः परोक्षं तु विनिन्दकःस मानवः श्ववल्लोके नष्टलोकपरायणः

pratyakṣaṃ guṇavādī yaḥ parokṣaṃ tu vinindakaḥsa mānavaḥ śvavalloke naṣṭalokaparāyaṇaḥ

तादृग्जनशतस्यापि यद्ददाति जुहोति चपरोक्षेणापवादेन तन्नाशयति स क्षणात्

tādṛgjanaśatasyāpi yaddadāti juhoti caparokṣeṇāpavādena tannāśayati sa kṣaṇāt

तस्मात्प्राज्ञो नरः सद्यस्तादृशं पापचेतसम्वर्जयेत्साधुभिर्वर्ज्यं सारमेयामिषं यथा

tasmātprājño naraḥ sadyastādṛśaṃ pāpacetasamvarjayetsādhubhirvarjyaṃ sārameyāmiṣaṃ yathā

परिवादं ब्रुवाणो हि दुरात्मा वै महात्मनेप्रकाशयति दोषान्स्वान्सर्पः फणमिवोच्छ्रितम्

parivādaṃ bruvāṇo hi durātmā vai mahātmaneprakāśayati doṣānsvānsarpaḥ phaṇamivocchritam

तं स्वकर्माणि कुर्वाणं प्रतिकर्तुं य इच्छतिभस्मकूट इवाबुद्धिः खरो रजसि मज्जति

taṃ svakarmāṇi kurvāṇaṃ pratikartuṃ ya icchatibhasmakūṭa ivābuddhiḥ kharo rajasi majjati

मनुष्यशालावृकमप्रशान्तं; जनापवादे सततं निविष्टम्मातङ्गमुन्मत्तमिवोन्नदन्तं; त्यजेत तं श्वानमिवातिरौद्रम्

manuṣyaśālāvṛkamapraśāntaṃ; janāpavāde satataṃ niviṣṭammātaṅgamunmattamivonnadantaṃ; tyajeta taṃ śvānamivātiraudram

अधीरजुष्टे पथि वर्तमानं; दमादपेतं विनयाच्च पापम्अरिव्रतं नित्यमभूतिकामं; धिगस्तु तं पापमतिं मनुष्यम्

adhīrajuṣṭe pathi vartamānaṃ; damādapetaṃ vinayācca pāpamarivrataṃ nityamabhūtikāmaṃ; dhigastu taṃ pāpamatiṃ manuṣyam

प्रत्युच्यमानस्तु हि भूय एभि;र्निशाम्य मा भूस्त्वमथार्तरूपःउच्चस्य नीचेन हि संप्रयोगं; विगर्हयन्ति स्थिरबुद्धयो ये

pratyucyamānastu hi bhūya ebhi;rniśāmya mā bhūstvamathārtarūpaḥuccasya nīcena hi saṃprayogaṃ; vigarhayanti sthirabuddhayo ye

क्रुद्धो दशार्धेन हि ताडयेद्वा; स पांसुभिर्वापकिरेत्तुषैर्वाविवृत्य दन्तांश्च विभीषयेद्वा; सिद्धं हि मूर्खे कुपिते नृशंसे

kruddho daśārdhena hi tāḍayedvā; sa pāṃsubhirvāpakirettuṣairvāvivṛtya dantāṃśca vibhīṣayedvā; siddhaṃ hi mūrkhe kupite nṛśaṃse

विगर्हणां परमदुरात्मना कृतां; सहेत यः संसदि दुर्जनान्नरःपठेदिदं चापि निदर्शनं सदा; न वाङ्मयं स लभति किंचिदप्रियम्

vigarhaṇāṃ paramadurātmanā kṛtāṃ; saheta yaḥ saṃsadi durjanānnaraḥpaṭhedidaṃ cāpi nidarśanaṃ sadā; na vāṅmayaṃ sa labhati kiṃcidapriyam