Parva.Adhyaya 12.135

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्रैव चेदमव्यग्रः शृण्वाख्यानमनुत्तमम्दीर्घसूत्रं समाश्रित्य कार्याकार्यविनिश्चये

atraiva cedamavyagraḥ śṛṇvākhyānamanuttamamdīrghasūtraṃ samāśritya kāryākāryaviniścaye

नातिगाधे जलस्थाये सुहृदः शकुलास्त्रयःप्रभूतमत्स्ये कौन्तेय बभूवुः सहचारिणः

nātigādhe jalasthāye suhṛdaḥ śakulāstrayaḥprabhūtamatsye kaunteya babhūvuḥ sahacāriṇaḥ

अत्रैकः प्राप्तकालज्ञो दीर्घदर्शी तथापरःदीर्घसूत्रश्च तत्रैकस्त्रयाणां जलचारिणाम्

atraikaḥ prāptakālajño dīrghadarśī tathāparaḥdīrghasūtraśca tatraikastrayāṇāṃ jalacāriṇām

कदाचित्तज्जलस्थायं मत्स्यबन्धाः समन्ततःनिःस्रावयामासुरथो निम्नेषु विविधैर्मुखैः

kadācittajjalasthāyaṃ matsyabandhāḥ samantataḥniḥsrāvayāmāsuratho nimneṣu vividhairmukhaiḥ

प्रक्षीयमाणं तं बुद्ध्वा जलस्थायं भयागमेअब्रवीद्दीर्घदर्शी तु तावुभौ सुहृदौ तदा

prakṣīyamāṇaṃ taṃ buddhvā jalasthāyaṃ bhayāgameabravīddīrghadarśī tu tāvubhau suhṛdau tadā

इयमापत्समुत्पन्ना सर्वेषां सलिलौकसाम्शीघ्रमन्यत्र गच्छामः पन्था यावन्न दुष्यति

iyamāpatsamutpannā sarveṣāṃ salilaukasāmśīghramanyatra gacchāmaḥ panthā yāvanna duṣyati

अनागतमनर्थं हि सुनयैर्यः प्रबाधतेन स संशयमाप्नोति रोचतां वां व्रजामहे

anāgatamanarthaṃ hi sunayairyaḥ prabādhatena sa saṃśayamāpnoti rocatāṃ vāṃ vrajāmahe

दीर्घसूत्रस्तु यस्तत्र सोऽब्रवीत्सम्यगुच्यतेन तु कार्या त्वरा यावदिति मे निश्चिता मतिः

dīrghasūtrastu yastatra so'bravītsamyagucyatena tu kāryā tvarā yāvaditi me niścitā matiḥ

अथ संप्रतिपत्तिज्ञः प्राब्रवीद्दीर्घदर्शिनम्प्राप्ते काले न मे किंचिन्न्यायतः परिहास्यते

atha saṃpratipattijñaḥ prābravīddīrghadarśinamprāpte kāle na me kiṃcinnyāyataḥ parihāsyate

एवमुक्तो निराक्रामद्दीर्घदर्शी महामतिःजगाम स्रोतसैकेन गम्भीरसलिलाशयम्

evamukto nirākrāmaddīrghadarśī mahāmatiḥjagāma srotasaikena gambhīrasalilāśayam

ततः प्रस्रुततोयं तं समीक्ष्य सलिलाशयम्बबन्धुर्विविधैर्योगैर्मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः

tataḥ prasrutatoyaṃ taṃ samīkṣya salilāśayambabandhurvividhairyogairmatsyānmatsyopajīvinaḥ

विलोड्यमाने तस्मिंस्तु स्रुततोये जलाशयेअगच्छद्ग्रहणं तत्र दीर्घसूत्रः सहापरैः

viloḍyamāne tasmiṃstu srutatoye jalāśayeagacchadgrahaṇaṃ tatra dīrghasūtraḥ sahāparaiḥ

उद्दानं क्रियमाणं च मत्स्यानां वीक्ष्य रज्जुभिःप्रविश्यान्तरमन्येषामग्रसत्प्रतिपत्तिमान्

uddānaṃ kriyamāṇaṃ ca matsyānāṃ vīkṣya rajjubhiḥpraviśyāntaramanyeṣāmagrasatpratipattimān

ग्रस्तमेव तदुद्दानं गृहीत्वास्त तथैव सःसर्वानेव तु तांस्तत्र ते विदुर्ग्रथिता इति

grastameva taduddānaṃ gṛhītvāsta tathaiva saḥsarvāneva tu tāṃstatra te vidurgrathitā iti

ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विमले जलेत्यक्त्वा रज्जुं विमुक्तोऽभूच्छीघ्रं संप्रतिपत्तिमान्

tataḥ prakṣālyamāneṣu matsyeṣu vimale jaletyaktvā rajjuṃ vimukto'bhūcchīghraṃ saṃpratipattimān

दीर्घसूत्रस्तु मन्दात्मा हीनबुद्धिरचेतनःमरणं प्राप्तवान्मूढो यथैवोपहतेन्द्रियः

dīrghasūtrastu mandātmā hīnabuddhiracetanaḥmaraṇaṃ prāptavānmūḍho yathaivopahatendriyaḥ

एवं प्राप्ततमं कालं यो मोहान्नावबुध्यतेस विनश्यति वै क्षिप्रं दीर्घसूत्रो यथा झषः

evaṃ prāptatamaṃ kālaṃ yo mohānnāvabudhyatesa vinaśyati vai kṣipraṃ dīrghasūtro yathā jhaṣaḥ

आदौ न कुरुते श्रेयः कुशलोऽस्मीति यः पुमान्स संशयमवाप्नोति यथा संप्रतिपत्तिमान्

ādau na kurute śreyaḥ kuśalo'smīti yaḥ pumānsa saṃśayamavāpnoti yathā saṃpratipattimān

अनागतविधानं तु यो नरः कुरुते क्षमम्श्रेयः प्राप्नोति सोऽत्यर्थं दीर्घदर्शी यथा ह्यसौ

anāgatavidhānaṃ tu yo naraḥ kurute kṣamamśreyaḥ prāpnoti so'tyarthaṃ dīrghadarśī yathā hyasau

कलाः काष्ठा मुहूर्ताश्च दिना नाड्यः क्षणा लवाःपक्षा मासाश्च ऋतवस्तुल्याः संवत्सराणि च

kalāḥ kāṣṭhā muhūrtāśca dinā nāḍyaḥ kṣaṇā lavāḥpakṣā māsāśca ṛtavastulyāḥ saṃvatsarāṇi ca

पृथिवी देश इत्युक्तः कालः स च न दृश्यतेअभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं न्यायतो यच्च तत्तथा

pṛthivī deśa ityuktaḥ kālaḥ sa ca na dṛśyateabhipretārthasiddhyarthaṃ nyāyato yacca tattathā

एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिःप्रधानाविति निर्दिष्टौ कामेशाभिमतौ नृणाम्

etau dharmārthaśāstreṣu mokṣaśāstreṣu carṣibhiḥpradhānāviti nirdiṣṭau kāmeśābhimatau nṛṇām

परीक्ष्यकारी युक्तस्तु सम्यक्समुपपादयेत्देशकालावभिप्रेतौ ताभ्यां फलमवाप्नुयात्

parīkṣyakārī yuktastu samyaksamupapādayetdeśakālāvabhipretau tābhyāṃ phalamavāpnuyāt