Parva.Adhyaya 12.14

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अव्याहरति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरेभ्रातॄणां ब्रुवतां तांस्तान्विविधान्वेदनिश्चयान्

avyāharati kaunteye dharmarāje yudhiṣṭhirebhrātṝṇāṃ bruvatāṃ tāṃstānvividhānvedaniścayān

महाभिजनसंपन्ना श्रीमत्यायतलोचनाअभ्यभाषत राजेन्द्रं द्रौपदी योषितां वरा

mahābhijanasaṃpannā śrīmatyāyatalocanāabhyabhāṣata rājendraṃ draupadī yoṣitāṃ varā

आसीनमृषभं राज्ञां भ्रातृभिः परिवारितम्सिंहशार्दूलसदृशैर्वारणैरिव यूथपम्

āsīnamṛṣabhaṃ rājñāṃ bhrātṛbhiḥ parivāritamsiṃhaśārdūlasadṛśairvāraṇairiva yūthapam

अभिमानवती नित्यं विशेषेण युधिष्ठिरेलालिता सततं राज्ञा धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी

abhimānavatī nityaṃ viśeṣeṇa yudhiṣṭhirelālitā satataṃ rājñā dharmajñā dharmadarśinī

आमन्त्र्य विपुलश्रोणी साम्ना परमवल्गुनाभर्तारमभिसंप्रेक्ष्य ततो वचनमब्रवीत्

āmantrya vipulaśroṇī sāmnā paramavalgunābhartāramabhisaṃprekṣya tato vacanamabravīt

इमे ते भ्रातरः पार्थ शुष्यन्त स्तोकका इववावाश्यमानास्तिष्ठन्ति न चैनानभिनन्दसे

ime te bhrātaraḥ pārtha śuṣyanta stokakā ivavāvāśyamānāstiṣṭhanti na cainānabhinandase

नन्दयैतान्महाराज मत्तानिव महाद्विपान्उपपन्नेन वाक्येन सततं दुःखभागिनः

nandayaitānmahārāja mattāniva mahādvipānupapannena vākyena satataṃ duḥkhabhāginaḥ

कथं द्वैतवने राजन्पूर्वमुक्त्वा तथा वचःभ्रातॄनेतान्स्म सहिताञ्शीतवातातपार्दितान्

kathaṃ dvaitavane rājanpūrvamuktvā tathā vacaḥbhrātṝnetānsma sahitāñśītavātātapārditān

वयं दुर्योधनं हत्वा मृधे भोक्ष्याम मेदिनीम्संपूर्णां सर्वकामानामाहवे विजयैषिणः

vayaṃ duryodhanaṃ hatvā mṛdhe bhokṣyāma medinīmsaṃpūrṇāṃ sarvakāmānāmāhave vijayaiṣiṇaḥ

विरथांश्च रथान्कृत्वा निहत्य च महागजान्संस्तीर्य च रथैर्भूमिं ससादिभिररिंदमाः

virathāṃśca rathānkṛtvā nihatya ca mahāgajānsaṃstīrya ca rathairbhūmiṃ sasādibhirariṃdamāḥ

यजतां विविधैर्यज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैःवनवासकृतं दुःखं भविष्यति सुखाय नः

yajatāṃ vividhairyajñaiḥ samṛddhairāptadakṣiṇaiḥvanavāsakṛtaṃ duḥkhaṃ bhaviṣyati sukhāya naḥ

इत्येतानेवमुक्त्वा त्वं स्वयं धर्मभृतां वरकथमद्य पुनर्वीर विनिहंसि मनांस्युत

ityetānevamuktvā tvaṃ svayaṃ dharmabhṛtāṃ varakathamadya punarvīra vinihaṃsi manāṃsyuta

न क्लीबो वसुधां भुङ्क्ते न क्लीबो धनमश्नुतेन क्लीबस्य गृहे पुत्रा मत्स्याः पङ्क इवासते

na klībo vasudhāṃ bhuṅkte na klībo dhanamaśnutena klībasya gṛhe putrā matsyāḥ paṅka ivāsate

नादण्डः क्षत्रियो भाति नादण्डो भूतिमश्नुतेनादण्डस्य प्रजा राज्ञः सुखमेधन्ति भारत

nādaṇḍaḥ kṣatriyo bhāti nādaṇḍo bhūtimaśnutenādaṇḍasya prajā rājñaḥ sukhamedhanti bhārata

मित्रता सर्वभूतेषु दानमध्ययनं तपःब्राह्मणस्यैष धर्मः स्यान्न राज्ञो राजसत्तम

mitratā sarvabhūteṣu dānamadhyayanaṃ tapaḥbrāhmaṇasyaiṣa dharmaḥ syānna rājño rājasattama

असतां प्रतिषेधश्च सतां च परिपालनम्एष राज्ञां परो धर्मः समरे चापलायनम्

asatāṃ pratiṣedhaśca satāṃ ca paripālanameṣa rājñāṃ paro dharmaḥ samare cāpalāyanam

यस्मिन्क्षमा च क्रोधश्च दानादाने भयाभयेनिग्रहानुग्रहौ चोभौ स वै धर्मविदुच्यते

yasminkṣamā ca krodhaśca dānādāne bhayābhayenigrahānugrahau cobhau sa vai dharmaviducyate

न श्रुतेन न दानेन न सान्त्वेन न चेज्ययात्वयेयं पृथिवी लब्धा नोत्कोचेन तथाप्युत

na śrutena na dānena na sāntvena na cejyayātvayeyaṃ pṛthivī labdhā notkocena tathāpyuta

यत्तद्बलममित्राणां तथा वीरसमुद्यतम्हस्त्यश्वरथसंपन्नं त्रिभिरङ्गैर्महत्तरम्

yattadbalamamitrāṇāṃ tathā vīrasamudyatamhastyaśvarathasaṃpannaṃ tribhiraṅgairmahattaram

रक्षितं द्रोणकर्णाभ्यामश्वत्थाम्ना कृपेण चतत्त्वया निहतं वीर तस्माद्भुङ्क्ष्व वसुंधराम्

rakṣitaṃ droṇakarṇābhyāmaśvatthāmnā kṛpeṇa catattvayā nihataṃ vīra tasmādbhuṅkṣva vasuṃdharām

जम्बूद्वीपो महाराज नानाजनपदायुतःत्वया पुरुषशार्दूल दण्डेन मृदितः प्रभो

jambūdvīpo mahārāja nānājanapadāyutaḥtvayā puruṣaśārdūla daṇḍena mṛditaḥ prabho

जम्बूद्वीपेन सदृशः क्रौञ्चद्वीपो नराधिपअपरेण महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया

jambūdvīpena sadṛśaḥ krauñcadvīpo narādhipaapareṇa mahāmerordaṇḍena mṛditastvayā

क्रौञ्चद्वीपेन सदृशः शाकद्वीपो नराधिपपूर्वेण तु महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया

krauñcadvīpena sadṛśaḥ śākadvīpo narādhipapūrveṇa tu mahāmerordaṇḍena mṛditastvayā

उत्तरेण महामेरोः शाकद्वीपेन संमितःभद्राश्वः पुरुषव्याघ्र दण्डेन मृदितस्त्वया

uttareṇa mahāmeroḥ śākadvīpena saṃmitaḥbhadrāśvaḥ puruṣavyāghra daṇḍena mṛditastvayā

द्वीपाश्च सान्तरद्वीपा नानाजनपदालयाःविगाह्य सागरं वीर दण्डेन मृदितास्त्वया

dvīpāśca sāntaradvīpā nānājanapadālayāḥvigāhya sāgaraṃ vīra daṇḍena mṛditāstvayā

एतान्यप्रतिमानि त्वं कृत्वा कर्माणि भारतन प्रीयसे महाराज पूज्यमानो द्विजातिभिः

etānyapratimāni tvaṃ kṛtvā karmāṇi bhāratana prīyase mahārāja pūjyamāno dvijātibhiḥ

स त्वं भ्रातॄनिमान्दृष्ट्वा प्रतिनन्दस्व भारतऋषभानिव संमत्तान्गजेन्द्रानूर्जितानिव

sa tvaṃ bhrātṝnimāndṛṣṭvā pratinandasva bhārataṛṣabhāniva saṃmattāngajendrānūrjitāniva

अमरप्रतिमाः सर्वे शत्रुसाहाः परंतपाःएकोऽपि हि सुखायैषां क्षमः स्यादिति मे मतिः

amarapratimāḥ sarve śatrusāhāḥ paraṃtapāḥeko'pi hi sukhāyaiṣāṃ kṣamaḥ syāditi me matiḥ

किं पुनः पुरुषव्याघ्राः पतयो मे नरर्षभाःसमस्तानीन्द्रियाणीव शरीरस्य विचेष्टने

kiṃ punaḥ puruṣavyāghrāḥ patayo me nararṣabhāḥsamastānīndriyāṇīva śarīrasya viceṣṭane

अनृतं माब्रवीच्छ्वश्रूः सर्वज्ञा सर्वदर्शिनीयुधिष्ठिरस्त्वां पाञ्चालि सुखे धास्यत्यनुत्तमे

anṛtaṃ mābravīcchvaśrūḥ sarvajñā sarvadarśinīyudhiṣṭhirastvāṃ pāñcāli sukhe dhāsyatyanuttame

हत्वा राजसहस्राणि बहून्याशुपराक्रमःतद्व्यर्थं संप्रपश्यामि मोहात्तव जनाधिप

hatvā rājasahasrāṇi bahūnyāśuparākramaḥtadvyarthaṃ saṃprapaśyāmi mohāttava janādhipa

येषामुन्मत्तको ज्येष्ठः सर्वे तस्योपचारिणःतवोन्मादेन राजेन्द्र सोन्मादाः सर्वपाण्डवाः

yeṣāmunmattako jyeṣṭhaḥ sarve tasyopacāriṇaḥtavonmādena rājendra sonmādāḥ sarvapāṇḍavāḥ

यदि हि स्युरनुन्मत्ता भ्रातरस्ते जनाधिपबद्ध्वा त्वां नास्तिकैः सार्धं प्रशासेयुर्वसुंधराम्

yadi hi syuranunmattā bhrātaraste janādhipabaddhvā tvāṃ nāstikaiḥ sārdhaṃ praśāseyurvasuṃdharām

कुरुते मूढमेवं हि यः श्रेयो नाधिगच्छतिधूपैरञ्जनयोगैश्च नस्यकर्मभिरेव चभेषजैः स चिकित्स्यः स्याद्य उन्मार्गेण गच्छति

kurute mūḍhamevaṃ hi yaḥ śreyo nādhigacchatidhūpairañjanayogaiśca nasyakarmabhireva cabheṣajaiḥ sa cikitsyaḥ syādya unmārgeṇa gacchati

साहं सर्वाधमा लोके स्त्रीणां भरतसत्तमतथा विनिकृतामित्रैर्याहमिच्छामि जीवितुम्

sāhaṃ sarvādhamā loke strīṇāṃ bharatasattamatathā vinikṛtāmitrairyāhamicchāmi jīvitum

एतेषां यतमानानामुत्पद्यन्ते तु संपदःत्वं तु सर्वां महीं लब्ध्वा कुरुषे स्वयमापदम्

eteṣāṃ yatamānānāmutpadyante tu saṃpadaḥtvaṃ tu sarvāṃ mahīṃ labdhvā kuruṣe svayamāpadam

यथास्तां संमतौ राज्ञां पृथिव्यां राजसत्तमौमान्धाता चाम्बरीषश्च तथा राजन्विराजसे

yathāstāṃ saṃmatau rājñāṃ pṛthivyāṃ rājasattamaumāndhātā cāmbarīṣaśca tathā rājanvirājase

प्रशाधि पृथिवीं देवीं प्रजा धर्मेण पालयन्सपर्वतवनद्वीपां मा राजन्विमना भव

praśādhi pṛthivīṃ devīṃ prajā dharmeṇa pālayansaparvatavanadvīpāṃ mā rājanvimanā bhava

यजस्व विविधैर्यज्ञैर्जुह्वन्नग्नीन्प्रयच्छ चपुराणि भोगान्वासांसि द्विजातिभ्यो नृपोत्तम

yajasva vividhairyajñairjuhvannagnīnprayaccha capurāṇi bhogānvāsāṃsi dvijātibhyo nṛpottama