Parva.Adhyaya 12.153

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अनर्थानामधिष्ठानमुक्तो लोभः पितामहअज्ञानमपि वै तात श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

anarthānāmadhiṣṭhānamukto lobhaḥ pitāmahaajñānamapi vai tāta śrotumicchāmi tattvataḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

करोति पापं योऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम्प्रद्वेष्टि साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम्

karoti pāpaṃ yo'jñānānnātmano vetti ca kṣamampradveṣṭi sādhuvṛttāṃśca sa lokasyaiti vācyatām

अज्ञानान्निरयं याति तथाज्ञानेन दुर्गतिम्अज्ञानात्क्लेशमाप्नोति तथापत्सु निमज्जति

ajñānānnirayaṃ yāti tathājñānena durgatimajñānātkleśamāpnoti tathāpatsu nimajjati

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अज्ञानस्य प्रवृत्तिं च स्थानं वृद्धिं क्षयोदयौमूलं योगं गतिं कालं कारणं हेतुमेव च

ajñānasya pravṛttiṃ ca sthānaṃ vṛddhiṃ kṣayodayaumūlaṃ yogaṃ gatiṃ kālaṃ kāraṇaṃ hetumeva ca

श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यथावदिह पार्थिवअज्ञानप्रभवं हीदं यद्दुःखमुपलभ्यते

śrotumicchāmi tattvena yathāvadiha pārthivaajñānaprabhavaṃ hīdaṃ yadduḥkhamupalabhyate

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोकोऽभिमानिताकामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्रीरालस्यमेव च

rāgo dveṣastathā moho harṣaḥ śoko'bhimānitākāmaḥ krodhaśca darpaśca tandrīrālasyameva ca

इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिताअज्ञानमेतन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः

icchā dveṣastathā tāpaḥ paravṛddhyupatāpitāajñānametannirdiṣṭaṃ pāpānāṃ caiva yāḥ kriyāḥ

एतया या प्रवृत्तिश्च वृद्ध्यादीन्यांश्च पृच्छसिविस्तरेण महाबाहो शृणु तच्च विशां पते

etayā yā pravṛttiśca vṛddhyādīnyāṃśca pṛcchasivistareṇa mahābāho śṛṇu tacca viśāṃ pate

उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारतअज्ञानं चातिलोभश्चाप्येकं जानीहि पार्थिव

ubhāvetau samaphalau samadoṣau ca bhārataajñānaṃ cātilobhaścāpyekaṃ jānīhi pārthiva

लोभप्रभवमज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धतेस्थाने स्थानं क्षये क्षैण्यमुपैति विविधां गतिम्

lobhaprabhavamajñānaṃ vṛddhaṃ bhūyaḥ pravardhatesthāne sthānaṃ kṣaye kṣaiṇyamupaiti vividhāṃ gatim

मूलं लोभस्य महतः कालात्मगतिरेव चछिन्नेऽच्छिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव हि

mūlaṃ lobhasya mahataḥ kālātmagatireva cachinne'cchinne tathā lobhe kāraṇaṃ kāla eva hi

तस्याज्ञानात्तु लोभो हि लोभादज्ञानमेव चसर्वे दोषास्तथा लोभात्तस्माल्लोभं विवर्जयेत्

tasyājñānāttu lobho hi lobhādajñānameva casarve doṣāstathā lobhāttasmāllobhaṃ vivarjayet

जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित्लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः

janako yuvanāśvaśca vṛṣādarbhiḥ prasenajitlobhakṣayāddivaṃ prāptāstathaivānye janādhipāḥ

प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभमिहात्मनात्यक्त्वा लोभं सुखं लोके प्रेत्य चानुचरिष्यसि

pratyakṣaṃ tu kuruśreṣṭha tyaja lobhamihātmanātyaktvā lobhaṃ sukhaṃ loke pretya cānucariṣyasi