Parva.Adhyaya 12.155

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

सर्वमेतत्तपोमूलं कवयः परिचक्षतेन ह्यतप्ततपा मूढः क्रियाफलमवाप्यते

sarvametattapomūlaṃ kavayaḥ paricakṣatena hyataptatapā mūḍhaḥ kriyāphalamavāpyate

प्रजापतिरिदं सर्वं तपसैवासृजत्प्रभुःतथैव वेदानृषयस्तपसा प्रतिपेदिरे

prajāpatiridaṃ sarvaṃ tapasaivāsṛjatprabhuḥtathaiva vedānṛṣayastapasā pratipedire

तपसो ह्यानुपूर्व्येण फलमूलानिलाशनाःत्रीँल्लोकांस्तपसा सिद्धाः पश्यन्ति सुसमाहिताः

tapaso hyānupūrvyeṇa phalamūlānilāśanāḥtrīm̐llokāṃstapasā siddhāḥ paśyanti susamāhitāḥ

औषधान्यगदादीनि तिस्रो विद्याश्च संस्कृताःतपसैव हि सिध्यन्ति तपोमूलं हि साधनम्

auṣadhānyagadādīni tisro vidyāśca saṃskṛtāḥtapasaiva hi sidhyanti tapomūlaṃ hi sādhanam

यद्दुरापं दुराम्नायं दुराधर्षं दुरुत्सहम्सर्वं तत्तपसा शक्यं तपो हि दुरतिक्रमम्

yaddurāpaṃ durāmnāyaṃ durādharṣaṃ durutsahamsarvaṃ tattapasā śakyaṃ tapo hi duratikramam

सुरापोऽसंमतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पगःतपसैव सुतप्तेन नरः पापाद्विमुच्यते

surāpo'saṃmatādāyī bhrūṇahā gurutalpagaḥtapasaiva sutaptena naraḥ pāpādvimucyate

तपसो बहुरूपस्य तैस्तैर्द्वारैः प्रवर्ततःनिवृत्त्या वर्तमानस्य तपो नानशनात्परम्

tapaso bahurūpasya taistairdvāraiḥ pravartataḥnivṛttyā vartamānasya tapo nānaśanātparam

अहिंसा सत्यवचनं दानमिन्द्रियनिग्रहःएतेभ्यो हि महाराज तपो नानशनात्परम्

ahiṃsā satyavacanaṃ dānamindriyanigrahaḥetebhyo hi mahārāja tapo nānaśanātparam

न दुष्करतरं दानान्नातिमातरमाश्रमःत्रैविद्येभ्यः परं नास्ति संन्यासः परमं तपः

na duṣkarataraṃ dānānnātimātaramāśramaḥtraividyebhyaḥ paraṃ nāsti saṃnyāsaḥ paramaṃ tapaḥ

इन्द्रियाणीह रक्षन्ति धनधान्याभिगुप्तयेतस्मादर्थे च धर्मे च तपो नानशनात्परम्

indriyāṇīha rakṣanti dhanadhānyābhiguptayetasmādarthe ca dharme ca tapo nānaśanātparam

ऋषयः पितरो देवा मनुष्या मृगसत्तमाःयानि चान्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च

ṛṣayaḥ pitaro devā manuṣyā mṛgasattamāḥyāni cānyāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

तपःपरायणाः सर्वे सिध्यन्ति तपसा च तेइत्येवं तपसा देवा महत्त्वं चाप्यवाप्नुवन्

tapaḥparāyaṇāḥ sarve sidhyanti tapasā ca teityevaṃ tapasā devā mahattvaṃ cāpyavāpnuvan

इमानीष्टविभागानि फलानि तपसा सदातपसा शक्यते प्राप्तुं देवत्वमपि निश्चयात्

imānīṣṭavibhāgāni phalāni tapasā sadātapasā śakyate prāptuṃ devatvamapi niścayāt