Parva.Adhyaya 12.157

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

यतः प्रभवति क्रोधः कामश्च भरतर्षभशोकमोहौ विवित्सा च परासुत्वं तथा मदः

yataḥ prabhavati krodhaḥ kāmaśca bharatarṣabhaśokamohau vivitsā ca parāsutvaṃ tathā madaḥ

लोभो मात्सर्यमीर्ष्या च कुत्सासूया कृपा तथाएतत्सर्वं महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद

lobho mātsaryamīrṣyā ca kutsāsūyā kṛpā tathāetatsarvaṃ mahāprājña yāthātathyena me vada

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

त्रयोदशैतेऽतिबलाः शत्रवः प्राणिनां स्मृताःउपासते महाराज समस्ताः पुरुषानिह

trayodaśaite'tibalāḥ śatravaḥ prāṇināṃ smṛtāḥupāsate mahārāja samastāḥ puruṣāniha

एते प्रमत्तं पुरुषमप्रमत्ता नुदन्ति हिवृका इव विलुम्पन्ति दृष्ट्वैव पुरुषेतरान्

ete pramattaṃ puruṣamapramattā nudanti hivṛkā iva vilumpanti dṛṣṭvaiva puruṣetarān

एभ्यः प्रवर्तते दुःखमेभ्यः पापं प्रवर्ततेइति मर्त्यो विजानीयात्सततं भरतर्षभ

ebhyaḥ pravartate duḥkhamebhyaḥ pāpaṃ pravartateiti martyo vijānīyātsatataṃ bharatarṣabha

एतेषामुदयं स्थानं क्षयं च पुरुषोत्तमहन्त ते वर्तयिष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

eteṣāmudayaṃ sthānaṃ kṣayaṃ ca puruṣottamahanta te vartayiṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

लोभात्क्रोधः प्रभवति परदोषैरुदीर्यतेक्षमया तिष्ठते राजञ्श्रीमांश्च विनिवर्तते

lobhātkrodhaḥ prabhavati paradoṣairudīryatekṣamayā tiṣṭhate rājañśrīmāṃśca vinivartate

संकल्पाज्जायते कामः सेव्यमानो विवर्धतेअवद्यदर्शनाद्व्येति तत्त्वज्ञानाच्च धीमताम्

saṃkalpājjāyate kāmaḥ sevyamāno vivardhateavadyadarśanādvyeti tattvajñānācca dhīmatām

विरुद्धानि हि शास्त्राणि पश्यन्तीहाल्पबुद्धयःविवित्सा जायते तत्र तत्त्वज्ञानान्निवर्तते

viruddhāni hi śāstrāṇi paśyantīhālpabuddhayaḥvivitsā jāyate tatra tattvajñānānnivartate

प्रीतेः शोकः प्रभवति वियोगात्तस्य देहिनःयदा निरर्थकं वेत्ति तदा सद्यः प्रणश्यति

prīteḥ śokaḥ prabhavati viyogāttasya dehinaḥyadā nirarthakaṃ vetti tadā sadyaḥ praṇaśyati

परासुता क्रोधलोभादभ्यासाच्च प्रवर्ततेदयया सर्वभूतानां निर्वेदात्सा निवर्तते

parāsutā krodhalobhādabhyāsācca pravartatedayayā sarvabhūtānāṃ nirvedātsā nivartate

सत्त्वत्यागात्तु मात्सर्यमहितानि च सेवतेएतत्तु क्षीयते तात साधूनामुपसेवनात्

sattvatyāgāttu mātsaryamahitāni ca sevateetattu kṣīyate tāta sādhūnāmupasevanāt

कुलाज्ज्ञानात्तथैश्वर्यान्मदो भवति देहिनाम्एभिरेव तु विज्ञातैर्मदः सद्यः प्रणश्यति

kulājjñānāttathaiśvaryānmado bhavati dehināmebhireva tu vijñātairmadaḥ sadyaḥ praṇaśyati

ईर्ष्या कामात्प्रभवति संघर्षाच्चैव भारतइतरेषां तु मर्त्यानां प्रज्ञया सा प्रणश्यति

īrṣyā kāmātprabhavati saṃgharṣāccaiva bhārataitareṣāṃ tu martyānāṃ prajñayā sā praṇaśyati

विभ्रमाल्लोकबाह्यानां द्वेष्यैर्वाक्यैरसंगतैःकुत्सा संजायते राजन्नुपेक्षाभिः प्रशाम्यति

vibhramāllokabāhyānāṃ dveṣyairvākyairasaṃgataiḥkutsā saṃjāyate rājannupekṣābhiḥ praśāmyati

प्रतिकर्तुमशक्याय बलस्थायापकारिणेअसूया जायते तीव्रा कारुण्याद्विनिवर्तते

pratikartumaśakyāya balasthāyāpakāriṇeasūyā jāyate tīvrā kāruṇyādvinivartate

कृपणान्सततं दृष्ट्वा ततः संजायते कृपाधर्मनिष्ठां यदा वेत्ति तदा शाम्यति सा कृपा

kṛpaṇānsatataṃ dṛṣṭvā tataḥ saṃjāyate kṛpādharmaniṣṭhāṃ yadā vetti tadā śāmyati sā kṛpā

एतान्येव जितान्याहुः प्रशमाच्च त्रयोदशएते हि धार्तराष्ट्राणां सर्वे दोषास्त्रयोदशत्वया सर्वात्मना नित्यं विजिता जेष्यसे च तान्

etānyeva jitānyāhuḥ praśamācca trayodaśaete hi dhārtarāṣṭrāṇāṃ sarve doṣāstrayodaśatvayā sarvātmanā nityaṃ vijitā jeṣyase ca tān