Parva.Adhyaya 12.164

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

गिरं तां मधुरां श्रुत्वा गौतमो विस्मितस्तदाकौतूहलान्वितो राजन्राजधर्माणमैक्षत

giraṃ tāṃ madhurāṃ śrutvā gautamo vismitastadākautūhalānvito rājanrājadharmāṇamaikṣata

राजधर्मोवाचभोः कश्यपस्य पुत्रोऽहं माता दाक्षायणी च मेअतिथिस्त्वं गुणोपेतः स्वागतं ते द्विजर्षभ

rājadharmovācabhoḥ kaśyapasya putro'haṃ mātā dākṣāyaṇī ca meatithistvaṃ guṇopetaḥ svāgataṃ te dvijarṣabha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तस्मै दत्त्वा स सत्कारं विधिदृष्टेन कर्मणाशालपुष्पमयीं दिव्यां बृसीं समुपकल्पयत्

tasmai dattvā sa satkāraṃ vidhidṛṣṭena karmaṇāśālapuṣpamayīṃ divyāṃ bṛsīṃ samupakalpayat

भगीरथरथाक्रान्तान्देशान्गङ्गानिषेवितान्ये चरन्ति महामीनास्तांश्च तस्यान्वकल्पयत्

bhagīratharathākrāntāndeśāngaṅgāniṣevitānye caranti mahāmīnāstāṃśca tasyānvakalpayat

वह्निं चापि सुसंदीप्तं मीनांश्चैव सुपीवरान्स गौतमायातिथये न्यवेदयत काश्यपः

vahniṃ cāpi susaṃdīptaṃ mīnāṃścaiva supīvarānsa gautamāyātithaye nyavedayata kāśyapaḥ

भुक्तवन्तं च तं विप्रं प्रीतात्मानं महामनाःक्लमापनयनार्थं स पक्षाभ्यामभ्यवीजयत्

bhuktavantaṃ ca taṃ vipraṃ prītātmānaṃ mahāmanāḥklamāpanayanārthaṃ sa pakṣābhyāmabhyavījayat

ततो विश्रान्तमासीनं गोत्रप्रश्नमपृच्छतसोऽब्रवीद्गौतमोऽस्मीति ब्राह्म नान्यदुदाहरत्

tato viśrāntamāsīnaṃ gotrapraśnamapṛcchataso'bravīdgautamo'smīti brāhma nānyadudāharat

तस्मै पर्णमयं दिव्यं दिव्यपुष्पाधिवासितम्गन्धाढ्यं शयनं प्रादात्स शिश्ये तत्र वै सुखम्

tasmai parṇamayaṃ divyaṃ divyapuṣpādhivāsitamgandhāḍhyaṃ śayanaṃ prādātsa śiśye tatra vai sukham

अथोपविष्टं शयने गौतमं बकराट्तदापप्रच्छ काश्यपो वाग्मी किमागमनकारणम्

athopaviṣṭaṃ śayane gautamaṃ bakarāṭtadāpapraccha kāśyapo vāgmī kimāgamanakāraṇam

ततोऽब्रवीद्गौतमस्तं दरिद्रोऽहं महामतेसमुद्रगमनाकाङ्क्षी द्रव्यार्थमिति भारत

tato'bravīdgautamastaṃ daridro'haṃ mahāmatesamudragamanākāṅkṣī dravyārthamiti bhārata

तं काश्यपोऽब्रवीत्प्रीतो नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसिकृतकार्यो द्विजश्रेष्ठ सद्रव्यो यास्यसे गृहान्

taṃ kāśyapo'bravītprīto notkaṇṭhāṃ kartumarhasikṛtakāryo dvijaśreṣṭha sadravyo yāsyase gṛhān

चतुर्विधा ह्यर्थगतिर्बृहस्पतिमतं यथापारंपर्यं तथा दैवं कर्म मित्रमिति प्रभो

caturvidhā hyarthagatirbṛhaspatimataṃ yathāpāraṃparyaṃ tathā daivaṃ karma mitramiti prabho

प्रादुर्भूतोऽस्मि ते मित्रं सुहृत्त्वं च मम त्वयिसोऽहं तथा यतिष्यामि भविष्यसि यथार्थवान्

prādurbhūto'smi te mitraṃ suhṛttvaṃ ca mama tvayiso'haṃ tathā yatiṣyāmi bhaviṣyasi yathārthavān

ततः प्रभातसमये सुखं पृष्ट्वाब्रवीदिदम्गच्छ सौम्य पथानेन कृतकृत्यो भविष्यसि

tataḥ prabhātasamaye sukhaṃ pṛṣṭvābravīdidamgaccha saumya pathānena kṛtakṛtyo bhaviṣyasi

इतस्त्रियोजनं गत्वा राक्षसाधिपतिर्महान्विरूपाक्ष इति ख्यातः सखा मम महाबलः

itastriyojanaṃ gatvā rākṣasādhipatirmahānvirūpākṣa iti khyātaḥ sakhā mama mahābalaḥ

तं गच्छ द्विजमुख्य त्वं मम वाक्यप्रचोदितःकामानभीप्सितांस्तुभ्यं दाता नास्त्यत्र संशयः

taṃ gaccha dvijamukhya tvaṃ mama vākyapracoditaḥkāmānabhīpsitāṃstubhyaṃ dātā nāstyatra saṃśayaḥ

इत्युक्तः प्रययौ राजन्गौतमो विगतक्लमःफलान्यमृतकल्पानि भक्षयन्स्म यथेष्टतः

ityuktaḥ prayayau rājangautamo vigataklamaḥphalānyamṛtakalpāni bhakṣayansma yatheṣṭataḥ

चन्दनागुरुमुख्यानि त्वक्पत्राणां वनानि चतस्मिन्पथि महाराज सेवमानो द्रुतं ययौ

candanāgurumukhyāni tvakpatrāṇāṃ vanāni catasminpathi mahārāja sevamāno drutaṃ yayau

ततो मेरुव्रजं नाम नगरं शैलतोरणम्शैलप्राकारवप्रं च शैलयन्त्रार्गलं तथा

tato meruvrajaṃ nāma nagaraṃ śailatoraṇamśailaprākāravapraṃ ca śailayantrārgalaṃ tathā

विदितश्चाभवत्तस्य राक्षसेन्द्रस्य धीमतःप्रहितः सुहृदा राजन्प्रीयता वै प्रियातिथिः

viditaścābhavattasya rākṣasendrasya dhīmataḥprahitaḥ suhṛdā rājanprīyatā vai priyātithiḥ

ततः स राक्षसेन्द्रः स्वान्प्रेष्यानाह युधिष्ठिरगौतमो नगरद्वाराच्छीघ्रमानीयतामिति

tataḥ sa rākṣasendraḥ svānpreṣyānāha yudhiṣṭhiragautamo nagaradvārācchīghramānīyatāmiti

ततः पुरवरात्तस्मात्पुरुषाः श्वेतवेष्टनाःगौतमेत्यभिभाषन्तः पुरद्वारमुपागमन्

tataḥ puravarāttasmātpuruṣāḥ śvetaveṣṭanāḥgautametyabhibhāṣantaḥ puradvāramupāgaman

ते तमूचुर्महाराज प्रेष्या रक्षःपतेर्द्विजम्त्वरस्व तूर्णमागच्छ राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति

te tamūcurmahārāja preṣyā rakṣaḥpaterdvijamtvarasva tūrṇamāgaccha rājā tvāṃ draṣṭumicchati

राक्षसाधिपतिर्वीरो विरूपाक्ष इति श्रुतःस त्वां त्वरति वै द्रष्टुं तत्क्षिप्रं संविधीयताम्

rākṣasādhipatirvīro virūpākṣa iti śrutaḥsa tvāṃ tvarati vai draṣṭuṃ tatkṣipraṃ saṃvidhīyatām

ततः स प्राद्रवद्विप्रो विस्मयाद्विगतक्लमःगौतमो नगरर्द्धिं तां पश्यन्परमविस्मितः

tataḥ sa prādravadvipro vismayādvigataklamaḥgautamo nagararddhiṃ tāṃ paśyanparamavismitaḥ

तैरेव सहितो राज्ञो वेश्म तूर्णमुपाद्रवत्दर्शनं राक्षसेन्द्रस्य काङ्क्षमाणो द्विजस्तदा

taireva sahito rājño veśma tūrṇamupādravatdarśanaṃ rākṣasendrasya kāṅkṣamāṇo dvijastadā