Parva.Adhyaya 12.165

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततः स विदितो राज्ञः प्रविश्य गृहमुत्तमम्पूजितो राक्षसेन्द्रेण निषसादासनोत्तमे

tataḥ sa vidito rājñaḥ praviśya gṛhamuttamampūjito rākṣasendreṇa niṣasādāsanottame

पृष्टश्च गोत्रचरणं स्वाध्यायं ब्रह्मचारिकम्न तत्र व्याजहारान्यद्गोत्रमात्रादृते द्विजः

pṛṣṭaśca gotracaraṇaṃ svādhyāyaṃ brahmacārikamna tatra vyājahārānyadgotramātrādṛte dvijaḥ

ब्रह्मवर्चसहीनस्य स्वाध्यायविरतस्य चगोत्रमात्रविदो राजा निवासं समपृच्छत

brahmavarcasahīnasya svādhyāyaviratasya cagotramātravido rājā nivāsaṃ samapṛcchata

क्व ते निवासः कल्याण किंगोत्रा ब्राह्मणी च तेतत्त्वं ब्रूहि न भीः कार्या विश्रमस्व यथासुखम्

kva te nivāsaḥ kalyāṇa kiṃgotrā brāhmaṇī ca tetattvaṃ brūhi na bhīḥ kāryā viśramasva yathāsukham

गौतम उवाच · gautama uvāca

मध्यदेशप्रसूतोऽहं वासो मे शबरालयेशूद्रा पुनर्भूर्भार्या मे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

madhyadeśaprasūto'haṃ vāso me śabarālayeśūdrā punarbhūrbhāryā me satyametadbravīmi te

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततो राजा विममृशे कथं कार्यमिदं भवेत्कथं वा सुकृतं मे स्यादिति बुद्ध्यान्वचिन्तयत्

tato rājā vimamṛśe kathaṃ kāryamidaṃ bhavetkathaṃ vā sukṛtaṃ me syāditi buddhyānvacintayat

अयं वै जननाद्विप्रः सुहृत्तस्य महात्मनःसंप्रेषितश्च तेनायं काश्यपेन ममान्तिकम्

ayaṃ vai jananādvipraḥ suhṛttasya mahātmanaḥsaṃpreṣitaśca tenāyaṃ kāśyapena mamāntikam

तस्य प्रियं करिष्यामि स हि मामाश्रितः सदाभ्राता मे बान्धवश्चासौ सखा च हृदयंगमः

tasya priyaṃ kariṣyāmi sa hi māmāśritaḥ sadābhrātā me bāndhavaścāsau sakhā ca hṛdayaṃgamaḥ

कार्त्तिक्यामद्य भोक्तारः सहस्रं मे द्विजोत्तमाःतत्रायमपि भोक्ता वै देयमस्मै च मे धनम्

kārttikyāmadya bhoktāraḥ sahasraṃ me dvijottamāḥtatrāyamapi bhoktā vai deyamasmai ca me dhanam

ततः सहस्रं विप्राणां विदुषां समलंकृतम्स्नातानामनुसंप्राप्तमहतक्षौमवाससाम्

tataḥ sahasraṃ viprāṇāṃ viduṣāṃ samalaṃkṛtamsnātānāmanusaṃprāptamahatakṣaumavāsasām

तानागतान्द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो विशां पतेयथार्हं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा

tānāgatāndvijaśreṣṭhānvirūpākṣo viśāṃ pateyathārhaṃ pratijagrāha vidhidṛṣṭena karmaṇā

बृस्यस्तेषां तु संन्यस्ता राक्षसेन्द्रस्य शासनात्भूमौ वरकुथास्तीर्णाः प्रेष्यैर्भरतसत्तम

bṛsyasteṣāṃ tu saṃnyastā rākṣasendrasya śāsanātbhūmau varakuthāstīrṇāḥ preṣyairbharatasattama

तासु ते पूजिता राज्ञा निषण्णा द्विजसत्तमाःव्यराजन्त महाराज नक्षत्रपतयो यथा

tāsu te pūjitā rājñā niṣaṇṇā dvijasattamāḥvyarājanta mahārāja nakṣatrapatayo yathā

ततो जाम्बूनदाः पात्रीर्वज्राङ्का विमलाः शुभाःवरान्नपूर्णा विप्रेभ्यः प्रादान्मधुघृताप्लुताः

tato jāmbūnadāḥ pātrīrvajrāṅkā vimalāḥ śubhāḥvarānnapūrṇā viprebhyaḥ prādānmadhughṛtāplutāḥ

तस्य नित्यं तथाषाढ्यां माघ्यां च बहवो द्विजाःईप्सितं भोजनवरं लभन्ते सत्कृतं सदा

tasya nityaṃ tathāṣāḍhyāṃ māghyāṃ ca bahavo dvijāḥīpsitaṃ bhojanavaraṃ labhante satkṛtaṃ sadā

विशेषतस्तु कार्त्तिक्यां द्विजेभ्यः संप्रयच्छतिशरद्व्यपाये रत्नानि पौर्णमास्यामिति श्रुतिः

viśeṣatastu kārttikyāṃ dvijebhyaḥ saṃprayacchatiśaradvyapāye ratnāni paurṇamāsyāmiti śrutiḥ

सुवर्णं रजतं चैव मणीनथ च मौक्तिकम्वज्रान्महाधनांश्चैव वैडूर्याजिनराङ्कवान्

suvarṇaṃ rajataṃ caiva maṇīnatha ca mauktikamvajrānmahādhanāṃścaiva vaiḍūryājinarāṅkavān

रत्नराशीन्विनिक्षिप्य दक्षिणार्थे स भारतततः प्राह द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो महायशाः

ratnarāśīnvinikṣipya dakṣiṇārthe sa bhāratatataḥ prāha dvijaśreṣṭhānvirūpākṣo mahāyaśāḥ

गृह्णीत रत्नान्येतानि यथोत्साहं यथेष्टतःयेषु येषु च भाण्डेषु भुक्तं वो द्विजसत्तमाःतान्येवादाय गच्छध्वं स्ववेश्मानीति भारत

gṛhṇīta ratnānyetāni yathotsāhaṃ yatheṣṭataḥyeṣu yeṣu ca bhāṇḍeṣu bhuktaṃ vo dvijasattamāḥtānyevādāya gacchadhvaṃ svaveśmānīti bhārata

इत्युक्तवचने तस्मिन्राक्षसेन्द्रे महात्मनियथेष्टं तानि रत्नानि जगृहुर्ब्राह्मणर्षभाः

ityuktavacane tasminrākṣasendre mahātmaniyatheṣṭaṃ tāni ratnāni jagṛhurbrāhmaṇarṣabhāḥ

ततो महार्हैस्ते सर्वे रत्नैरभ्यर्चिताः शुभैःब्राह्मणा मृष्टवसनाः सुप्रीताः स्म तदाभवन्

tato mahārhaiste sarve ratnairabhyarcitāḥ śubhaiḥbrāhmaṇā mṛṣṭavasanāḥ suprītāḥ sma tadābhavan

ततस्तान्राक्षसेन्द्रश्च द्विजानाह पुनर्वचःनानादिगागतान्राजन्राक्षसान्प्रतिषिध्य वै

tatastānrākṣasendraśca dvijānāha punarvacaḥnānādigāgatānrājanrākṣasānpratiṣidhya vai

अध्यैकदिवसं विप्रा न वोऽस्तीह भयं क्वचित्राक्षसेभ्यः प्रमोदध्वमिष्टतो यात माचिरम्

adhyaikadivasaṃ viprā na vo'stīha bhayaṃ kvacitrākṣasebhyaḥ pramodadhvamiṣṭato yāta māciram

ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे विप्रसंघाः समन्ततःगौतमोऽपि सुवर्णस्य भारमादाय सत्वरः

tataḥ pradudruvuḥ sarve viprasaṃghāḥ samantataḥgautamo'pi suvarṇasya bhāramādāya satvaraḥ

कृच्छ्रात्समुद्वहन्वीर न्यग्रोधं समुपागमत्न्यषीदच्च परिश्रान्तः क्लान्तश्च क्षुधितश्च ह

kṛcchrātsamudvahanvīra nyagrodhaṃ samupāgamatnyaṣīdacca pariśrāntaḥ klāntaśca kṣudhitaśca ha

ततस्तमभ्यगाद्राजन्राजधर्मा खगोत्तमःस्वागतेनाभ्यनन्दच्च गौतमं मित्रवत्सलः

tatastamabhyagādrājanrājadharmā khagottamaḥsvāgatenābhyanandacca gautamaṃ mitravatsalaḥ

तस्य पक्षाग्रविक्षेपैः क्लमं व्यपनयत्खगःपूजां चाप्यकरोद्धीमान्भोजनं चाप्यकल्पयत्

tasya pakṣāgravikṣepaiḥ klamaṃ vyapanayatkhagaḥpūjāṃ cāpyakaroddhīmānbhojanaṃ cāpyakalpayat

स भुक्तवान्सुविश्रान्तो गौतमोऽचिन्तयत्तदाहाटकस्याभिरूपस्य भारोऽयं सुमहान्मयागृहीतो लोभमोहाद्वै दूरं च गमनं मम

sa bhuktavānsuviśrānto gautamo'cintayattadāhāṭakasyābhirūpasya bhāro'yaṃ sumahānmayāgṛhīto lobhamohādvai dūraṃ ca gamanaṃ mama

न चास्ति पथि भोक्तव्यं प्राणसंधारणं ममकिं कृत्वा धारयेयं वै प्राणानित्यभ्यचिन्तयत्

na cāsti pathi bhoktavyaṃ prāṇasaṃdhāraṇaṃ mamakiṃ kṛtvā dhārayeyaṃ vai prāṇānityabhyacintayat

ततः स पथि भोक्तव्यं प्रेक्षमाणो न किंचनकृतघ्नः पुरुषव्याघ्र मनसेदमचिन्तयत्

tataḥ sa pathi bhoktavyaṃ prekṣamāṇo na kiṃcanakṛtaghnaḥ puruṣavyāghra manasedamacintayat

अयं बकपतिः पार्श्वे मांसराशिः स्थितो ममइमं हत्वा गृहीत्वा च यास्येऽहं समभिद्रुतम्

ayaṃ bakapatiḥ pārśve māṃsarāśiḥ sthito mamaimaṃ hatvā gṛhītvā ca yāsye'haṃ samabhidrutam