Parva.Adhyaya 12.17

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

असंतोषः प्रमादश्च मदो रागोऽप्रशान्तताबलं मोहोऽभिमानश्च उद्वेगश्चापि सर्वशः

asaṃtoṣaḥ pramādaśca mado rāgo'praśāntatābalaṃ moho'bhimānaśca udvegaścāpi sarvaśaḥ

एभिः पाप्मभिराविष्टो राज्यं त्वमभिकाङ्क्षसिनिरामिषो विनिर्मुक्तः प्रशान्तः सुसुखी भव

ebhiḥ pāpmabhirāviṣṭo rājyaṃ tvamabhikāṅkṣasinirāmiṣo vinirmuktaḥ praśāntaḥ susukhī bhava

य इमामखिलां भूमिं शिष्यादेको महीपतिःतस्याप्युदरमेवैकं किमिदं त्वं प्रशंससि

ya imāmakhilāṃ bhūmiṃ śiṣyādeko mahīpatiḥtasyāpyudaramevaikaṃ kimidaṃ tvaṃ praśaṃsasi

नाह्ना पूरयितुं शक्या न मासेन नरर्षभअपूर्यां पूरयन्निच्छामायुषापि न शक्नुयात्

nāhnā pūrayituṃ śakyā na māsena nararṣabhaapūryāṃ pūrayannicchāmāyuṣāpi na śaknuyāt

यथेद्धः प्रज्वलत्यग्निरसमिद्धः प्रशाम्यतिअल्पाहारतया त्वग्निं शमयौदर्यमुत्थितम्जयोदरं पृथिव्या ते श्रेयो निर्जितया जितम्

yatheddhaḥ prajvalatyagnirasamiddhaḥ praśāmyatialpāhāratayā tvagniṃ śamayaudaryamutthitamjayodaraṃ pṛthivyā te śreyo nirjitayā jitam

मानुषान्कामभोगांस्त्वमैश्वर्यं च प्रशंससिअभोगिनोऽबलाश्चैव यान्ति स्थानमनुत्तमम्

mānuṣānkāmabhogāṃstvamaiśvaryaṃ ca praśaṃsasiabhogino'balāścaiva yānti sthānamanuttamam

योगक्षेमौ च राष्ट्रस्य धर्माधर्मौ त्वयि स्थितौमुच्यस्व महतो भारात्त्यागमेवाभिसंश्रय

yogakṣemau ca rāṣṭrasya dharmādharmau tvayi sthitaumucyasva mahato bhārāttyāgamevābhisaṃśraya

एकोदरकृते व्याघ्रः करोति विघसं बहुतमन्येऽप्युपजीवन्ति मन्दवेगंचरा मृगाः

ekodarakṛte vyāghraḥ karoti vighasaṃ bahutamanye'pyupajīvanti mandavegaṃcarā mṛgāḥ

विषयान्प्रतिसंहृत्य संन्यासं कुरुते यतिःन च तुष्यन्ति राजानः पश्य बुद्ध्यन्तरं यथा

viṣayānpratisaṃhṛtya saṃnyāsaṃ kurute yatiḥna ca tuṣyanti rājānaḥ paśya buddhyantaraṃ yathā

पत्राहारैरश्मकुट्टैर्दन्तोलूखलिकैस्तथाअब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च तैरयं नरको जितः

patrāhārairaśmakuṭṭairdantolūkhalikaistathāabbhakṣairvāyubhakṣaiśca tairayaṃ narako jitaḥ

यश्चेमां वसुधां कृत्स्नां प्रशासेदखिलां नृपःतुल्याश्मकाञ्चनो यश्च स कृतार्थो न पार्थिवः

yaścemāṃ vasudhāṃ kṛtsnāṃ praśāsedakhilāṃ nṛpaḥtulyāśmakāñcano yaśca sa kṛtārtho na pārthivaḥ

संकल्पेषु निरारम्भो निराशो निर्ममो भवविशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाव्ययम्

saṃkalpeṣu nirārambho nirāśo nirmamo bhavaviśokaṃ sthānamātiṣṭha iha cāmutra cāvyayam

निरामिषा न शोचन्ति शोचसि त्वं किमामिषम्परित्यज्यामिषं सर्वं मृषावादात्प्रमोक्ष्यसे

nirāmiṣā na śocanti śocasi tvaṃ kimāmiṣamparityajyāmiṣaṃ sarvaṃ mṛṣāvādātpramokṣyase

पन्थानौ पितृयानश्च देवयानश्च विश्रुतौईजानाः पितृयानेन देवयानेन मोक्षिणः

panthānau pitṛyānaśca devayānaśca viśrutauījānāḥ pitṛyānena devayānena mokṣiṇaḥ

तपसा ब्रह्मचर्येण स्वाध्यायेन च पाविताःविमुच्य देहान्वै भान्ति मृत्योरविषयं गताः

tapasā brahmacaryeṇa svādhyāyena ca pāvitāḥvimucya dehānvai bhānti mṛtyoraviṣayaṃ gatāḥ

आमिषं बन्धनं लोके कर्मेहोक्तं तथामिषम्ताभ्यां विमुक्तः पाशाभ्यां पदमाप्नोति तत्परम्

āmiṣaṃ bandhanaṃ loke karmehoktaṃ tathāmiṣamtābhyāṃ vimuktaḥ pāśābhyāṃ padamāpnoti tatparam

अपि गाथामिमां गीतां जनकेन वदन्त्युतनिर्द्वंद्वेन विमुक्तेन मोक्षं समनुपश्यता

api gāthāmimāṃ gītāṃ janakena vadantyutanirdvaṃdvena vimuktena mokṣaṃ samanupaśyatā

अनन्तं बत मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचनमिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन

anantaṃ bata me vittaṃ yasya me nāsti kiṃcanamithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiṃcana

प्रज्ञाप्रासादमारुह्य नशोच्याञ्शोचतो जनान्जगतीस्थानिवाद्रिस्थो मन्दबुद्धीनवेक्षते

prajñāprāsādamāruhya naśocyāñśocato janānjagatīsthānivādristho mandabuddhīnavekṣate

दृश्यं पश्यति यः पश्यन्स चक्षुष्मान्स बुद्धिमान्अज्ञातानां च विज्ञानात्संबोधाद्बुद्धिरुच्यते

dṛśyaṃ paśyati yaḥ paśyansa cakṣuṣmānsa buddhimānajñātānāṃ ca vijñānātsaṃbodhādbuddhirucyate

यस्तु वाचं विजानाति बहुमानमियात्स वैब्रह्मभावप्रसूतानां वैद्यानां भावितात्मनाम्

yastu vācaṃ vijānāti bahumānamiyātsa vaibrahmabhāvaprasūtānāṃ vaidyānāṃ bhāvitātmanām

यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यतितत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा

yadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyatitata eva ca vistāraṃ brahma saṃpadyate tadā

ते जनास्तां गतिं यान्ति नाविद्वांसोऽल्पचेतसःनाबुद्धयो नातपसः सर्वं बुद्धौ प्रतिष्ठितम्

te janāstāṃ gatiṃ yānti nāvidvāṃso'lpacetasaḥnābuddhayo nātapasaḥ sarvaṃ buddhau pratiṣṭhitam