Parva.Adhyaya 12.16

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षणःधैर्यमास्थाय तेजस्वी ज्येष्ठं भ्रातरमब्रवीत्

arjunasya vacaḥ śrutvā bhīmaseno'tyamarṣaṇaḥdhairyamāsthāya tejasvī jyeṣṭhaṃ bhrātaramabravīt

राजन्विदितधर्मोऽसि न तेऽस्त्यविदितं भुविउपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः

rājanviditadharmo'si na te'styaviditaṃ bhuviupaśikṣāma te vṛttaṃ sadaiva na ca śaknumaḥ

न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्येवं मे मनसि स्थितम्अतिदुःखात्तु वक्ष्यामि तन्निबोध जनाधिप

na vakṣyāmi na vakṣyāmītyevaṃ me manasi sthitamatiduḥkhāttu vakṣyāmi tannibodha janādhipa

भवतस्तु प्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम्विक्लवत्वं च नः प्राप्तमबलत्वं तथैव च

bhavatastu pramohena sarvaṃ saṃśayitaṃ kṛtamviklavatvaṃ ca naḥ prāptamabalatvaṃ tathaiva ca

कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदःमोहमापद्यते दैन्याद्यथा कुपुरुषस्तथा

kathaṃ hi rājā lokasya sarvaśāstraviśāradaḥmohamāpadyate dainyādyathā kupuruṣastathā

आगतिश्च गतिश्चैव लोकस्य विदिता तवआयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो

āgatiśca gatiścaiva lokasya viditā tavaāyatyāṃ ca tadātve ca na te'styaviditaṃ prabho

एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिपहेतुमत्र प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु

evaṃ gate mahārāja rājyaṃ prati janādhipahetumatra pravakṣyāmi tadihaikamanāḥ śṛṇu

द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथापरस्परं तयोर्जन्म निर्द्वंद्वं नोपलभ्यते

dvividho jāyate vyādhiḥ śārīro mānasastathāparasparaṃ tayorjanma nirdvaṃdvaṃ nopalabhyate

शारीराज्जायते व्याधिर्मानसो नात्र संशयःमानसाज्जायते व्याधिः शारीर इति निश्चयः

śārīrājjāyate vyādhirmānaso nātra saṃśayaḥmānasājjāyate vyādhiḥ śārīra iti niścayaḥ

शारीरमानसे दुःखे योऽतीते अनुशोचतिदुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते

śārīramānase duḥkhe yo'tīte anuśocatiduḥkhena labhate duḥkhaṃ dvāvanarthau prapadyate

शीतोष्णे चैव वायुश्च त्रयः शारीरजा गुणाःतेषां गुणानां साम्यं च तदाहुः स्वस्थलक्षणम्

śītoṣṇe caiva vāyuśca trayaḥ śārīrajā guṇāḥteṣāṃ guṇānāṃ sāmyaṃ ca tadāhuḥ svasthalakṣaṇam

तेषामन्यतमोत्सेके विधानमुपदिष्यतेउष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते

teṣāmanyatamotseke vidhānamupadiṣyateuṣṇena bādhyate śītaṃ śītenoṣṇaṃ prabādhyate

सत्त्वं रजस्तमश्चैव मानसाः स्युस्त्रयो गुणाःहर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते

sattvaṃ rajastamaścaiva mānasāḥ syustrayo guṇāḥharṣeṇa bādhyate śoko harṣaḥ śokena bādhyate

कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छतिकश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति

kaścitsukhe vartamāno duḥkhasya smartumicchatikaścidduḥkhe vartamānaḥ sukhasya smartumicchati

स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी च सुखस्य चन दुःखी सुखजातस्य न सुखी दुःखजस्य वा

sa tvaṃ na duḥkhī duḥkhasya na sukhī ca sukhasya cana duḥkhī sukhajātasya na sukhī duḥkhajasya vā

स्मर्तुमर्हसि कौरव्य दिष्टं तु बलवत्तरम्अथ वा ते स्वभावोऽयं येन पार्थिव कृष्यसे

smartumarhasi kauravya diṣṭaṃ tu balavattaramatha vā te svabhāvo'yaṃ yena pārthiva kṛṣyase

दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम्मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुमर्हसि

dṛṣṭvā sabhāgatāṃ kṛṣṇāmekavastrāṃ rajasvalāmmiṣatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ na tasya smartumarhasi

प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च निवासनम्महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमर्हसि

pravrājanaṃ ca nagarādajinaiśca nivāsanammahāraṇyanivāsaśca na tasya smartumarhasi

जटासुरात्परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम्सैन्धवाच्च परिक्लेशं कथं विस्मृतवानसिपुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम्

jaṭāsurātparikleśaṃ citrasenena cāhavamsaindhavācca parikleśaṃ kathaṃ vismṛtavānasipunarajñātacaryāyāṃ kīcakena padā vadham

यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदममनसैकेन ते युद्धमिदं घोरमुपस्थितम्

yacca te droṇabhīṣmābhyāṃ yuddhamāsīdariṃdamamanasaikena te yuddhamidaṃ ghoramupasthitam

यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर्न च बन्धुभिःआत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम्

yatra nāsti śaraiḥ kāryaṃ na mitrairna ca bandhubhiḥātmanaikena yoddhavyaṃ tatte yuddhamupasthitam

तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे प्राणान्यदि ह मोक्ष्यसेअन्यं देहं समास्थाय पुनस्तेनैव योत्स्यसे

tasminnanirjite yuddhe prāṇānyadi ha mokṣyaseanyaṃ dehaṃ samāsthāya punastenaiva yotsyase

तस्मादद्यैव गन्तव्यं युद्धस्य भरतर्षभएतज्जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि

tasmādadyaiva gantavyaṃ yuddhasya bharatarṣabhaetajjitvā mahārāja kṛtakṛtyo bhaviṣyasi

एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम्पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम्

etāṃ buddhiṃ viniścitya bhūtānāmāgatiṃ gatimpitṛpaitāmahe vṛtte śādhi rājyaṃ yathocitam

दिष्ट्या दुर्योधनः पापो निहतः सानुगो युधिद्रौपद्याः केशपक्षस्य दिष्ट्या त्वं पदवीं गतः

diṣṭyā duryodhanaḥ pāpo nihataḥ sānugo yudhidraupadyāḥ keśapakṣasya diṣṭyā tvaṃ padavīṃ gataḥ

यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावतावयं ते किंकराः पार्थ वासुदेवश्च वीर्यवान्

yajasva vājimedhena vidhivaddakṣiṇāvatāvayaṃ te kiṃkarāḥ pārtha vāsudevaśca vīryavān