Parva.Adhyaya 12.18

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तूष्णींभूतं तु राजानं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत्संतप्तः शोकदुःखाभ्यां राज्ञो वाक्शल्यपीडितः

tūṣṇīṃbhūtaṃ tu rājānaṃ punarevārjuno'bravītsaṃtaptaḥ śokaduḥkhābhyāṃ rājño vākśalyapīḍitaḥ

कथयन्ति पुरावृत्तमितिहासमिमं जनाःविदेहराज्ञः संवादं भार्यया सह भारत

kathayanti purāvṛttamitihāsamimaṃ janāḥvideharājñaḥ saṃvādaṃ bhāryayā saha bhārata

उत्सृज्य राज्यं भैक्षार्थं कृतबुद्धिं जनेश्वरम्विदेहराजं महिषी दुःखिता प्रत्यभाषत

utsṛjya rājyaṃ bhaikṣārthaṃ kṛtabuddhiṃ janeśvaramvideharājaṃ mahiṣī duḥkhitā pratyabhāṣata

धनान्यपत्यं मित्राणि रत्नानि विविधानि चपन्थानं पावनं हित्वा जनको मौण्ड्यमास्थितः

dhanānyapatyaṃ mitrāṇi ratnāni vividhāni capanthānaṃ pāvanaṃ hitvā janako mauṇḍyamāsthitaḥ

तं ददर्श प्रिया भार्या भैक्ष्यवृत्तिमकिंचनम्धानामुष्टिमुपासीनं निरीहं गतमत्सरम्

taṃ dadarśa priyā bhāryā bhaikṣyavṛttimakiṃcanamdhānāmuṣṭimupāsīnaṃ nirīhaṃ gatamatsaram

तमुवाच समागम्य भर्तारमकुतोभयम्क्रुद्धा मनस्विनी भार्या विविक्ते हेतुमद्वचः

tamuvāca samāgamya bhartāramakutobhayamkruddhā manasvinī bhāryā vivikte hetumadvacaḥ

कथमुत्सृज्य राज्यं स्वं धनधान्यसमाचितम्कापालीं वृत्तिमास्थाय धानामुष्टिर्वनेऽचरः

kathamutsṛjya rājyaṃ svaṃ dhanadhānyasamācitamkāpālīṃ vṛttimāsthāya dhānāmuṣṭirvane'caraḥ

प्रतिज्ञा तेऽन्यथा राजन्विचेष्टा चान्यथा तवयद्राज्यं महदुत्सृज्य स्वल्पे तुष्यसि पार्थिव

pratijñā te'nyathā rājanviceṣṭā cānyathā tavayadrājyaṃ mahadutsṛjya svalpe tuṣyasi pārthiva

नैतेनातिथयो राजन्देवर्षिपितरस्तथाशक्यमद्य त्वया भर्तुं मोघस्तेऽयं परिश्रमः

naitenātithayo rājandevarṣipitarastathāśakyamadya tvayā bhartuṃ moghaste'yaṃ pariśramaḥ

देवतातिथिभिश्चैव पितृभिश्चैव पार्थिवसर्वैरेतैः परित्यक्तः परिव्रजसि निष्क्रियः

devatātithibhiścaiva pitṛbhiścaiva pārthivasarvairetaiḥ parityaktaḥ parivrajasi niṣkriyaḥ

यस्त्वं त्रैविद्यवृद्धानां ब्राह्मणानां सहस्रशःभर्ता भूत्वा च लोकस्य सोऽद्यान्यैर्भृतिमिच्छसि

yastvaṃ traividyavṛddhānāṃ brāhmaṇānāṃ sahasraśaḥbhartā bhūtvā ca lokasya so'dyānyairbhṛtimicchasi

श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत्संप्रति वीक्ष्यसेअपुत्रा जननी तेऽद्य कौसल्या चापतिस्त्वया

śriyaṃ hitvā pradīptāṃ tvaṃ śvavatsaṃprati vīkṣyaseaputrā jananī te'dya kausalyā cāpatistvayā

अशीतिर्धर्मकामास्त्वां क्षत्रियाः पर्युपासतेत्वदाशामभिकाङ्क्षन्त्यः कृपणाः फलहेतुकाः

aśītirdharmakāmāstvāṃ kṣatriyāḥ paryupāsatetvadāśāmabhikāṅkṣantyaḥ kṛpaṇāḥ phalahetukāḥ

ताश्च त्वं विफलाः कुर्वन्काँल्लोकान्नु गमिष्यसिराजन्संशयिते मोक्षे परतन्त्रेषु देहिषु

tāśca tvaṃ viphalāḥ kurvankām̐llokānnu gamiṣyasirājansaṃśayite mokṣe paratantreṣu dehiṣu

नैव तेऽस्ति परो लोको नापरः पापकर्मणःधर्म्यान्दारान्परित्यज्य यस्त्वमिच्छसि जीवितुम्

naiva te'sti paro loko nāparaḥ pāpakarmaṇaḥdharmyāndārānparityajya yastvamicchasi jīvitum

स्रजो गन्धानलंकारान्वासांसि विविधानि चकिमर्थमभिसंत्यज्य परिव्रजसि निष्क्रियः

srajo gandhānalaṃkārānvāsāṃsi vividhāni cakimarthamabhisaṃtyajya parivrajasi niṣkriyaḥ

निपानं सर्वभूतानां भूत्वा त्वं पावनं महत्आढ्यो वनस्पतिर्भूत्वा सोऽद्यान्यान्पर्युपाससे

nipānaṃ sarvabhūtānāṃ bhūtvā tvaṃ pāvanaṃ mahatāḍhyo vanaspatirbhūtvā so'dyānyānparyupāsase

खादन्ति हस्तिनं न्यासे क्रव्यादा बहवोऽप्युतबहवः कृमयश्चैव किं पुनस्त्वामनर्थकम्

khādanti hastinaṃ nyāse kravyādā bahavo'pyutabahavaḥ kṛmayaścaiva kiṃ punastvāmanarthakam

य इमां कुण्डिकां भिन्द्यात्त्रिविष्टब्धं च ते हरेत्वासश्चापहरेत्तस्मिन्कथं ते मानसं भवेत्

ya imāṃ kuṇḍikāṃ bhindyāttriviṣṭabdhaṃ ca te haretvāsaścāpaharettasminkathaṃ te mānasaṃ bhavet

यस्त्वयं सर्वमुत्सृज्य धानामुष्टिपरिग्रहःयदानेन समं सर्वं किमिदं मम दीयतेधानामुष्टिरिहार्थश्चेत्प्रतिज्ञा ते विनश्यति

yastvayaṃ sarvamutsṛjya dhānāmuṣṭiparigrahaḥyadānena samaṃ sarvaṃ kimidaṃ mama dīyatedhānāmuṣṭirihārthaścetpratijñā te vinaśyati

का वाहं तव को मे त्वं कोऽद्य ते मय्यनुग्रहःप्रशाधि पृथिवीं राजन्यत्र तेऽनुग्रहो भवेत्प्रासादं शयनं यानं वासांस्याभरणानि च

kā vāhaṃ tava ko me tvaṃ ko'dya te mayyanugrahaḥpraśādhi pṛthivīṃ rājanyatra te'nugraho bhavetprāsādaṃ śayanaṃ yānaṃ vāsāṃsyābharaṇāni ca

श्रिया निराशैरधनैस्त्यक्तमित्रैरकिंचनैःसौखिकैः संभृतानर्थान्यः संत्यजसि किं नु तत्

śriyā nirāśairadhanaistyaktamitrairakiṃcanaiḥsaukhikaiḥ saṃbhṛtānarthānyaḥ saṃtyajasi kiṃ nu tat

योऽत्यन्तं प्रतिगृह्णीयाद्यश्च दद्यात्सदैव हितयोस्त्वमन्तरं विद्धि श्रेयांस्ताभ्यां क उच्यते

yo'tyantaṃ pratigṛhṇīyādyaśca dadyātsadaiva hitayostvamantaraṃ viddhi śreyāṃstābhyāṃ ka ucyate

सदैव याचमानेषु सत्सु दम्भविवर्जिषुएतेषु दक्षिणा दत्ता दावाग्नाविव दुर्हुतम्

sadaiva yācamāneṣu satsu dambhavivarjiṣueteṣu dakṣiṇā dattā dāvāgnāviva durhutam

जातवेदा यथा राजन्नादग्ध्वैवोपशाम्यतिसदैव याचमानो वै तथा शाम्यति न द्विजः

jātavedā yathā rājannādagdhvaivopaśāmyatisadaiva yācamāno vai tathā śāmyati na dvijaḥ

सतां च वेदा अन्नं च लोकेऽस्मिन्प्रकृतिर्ध्रुवान चेद्दाता भवेद्दाता कुतः स्युर्मोक्षकाङ्क्षिणः

satāṃ ca vedā annaṃ ca loke'sminprakṛtirdhruvāna ceddātā bhaveddātā kutaḥ syurmokṣakāṅkṣiṇaḥ

अन्नाद्गृहस्था लोकेऽस्मिन्भिक्षवस्तत एव चअन्नात्प्राणः प्रभवति अन्नदः प्राणदो भवेत्

annādgṛhasthā loke'sminbhikṣavastata eva caannātprāṇaḥ prabhavati annadaḥ prāṇado bhavet

गृहस्थेभ्योऽभिनिर्वृत्ता गृहस्थानेव संश्रिताःप्रभवं च प्रतिष्ठां च दान्ता निन्दन्त आसते

gṛhasthebhyo'bhinirvṛttā gṛhasthāneva saṃśritāḥprabhavaṃ ca pratiṣṭhāṃ ca dāntā nindanta āsate

त्यागान्न भिक्षुकं विद्यान्न मौण्ड्यान्न च याचनात्ऋजुस्तु योऽर्थं त्यजति तं सुखं विद्धि भिक्षुकम्

tyāgānna bhikṣukaṃ vidyānna mauṇḍyānna ca yācanātṛjustu yo'rthaṃ tyajati taṃ sukhaṃ viddhi bhikṣukam

असक्तः सक्तवद्गच्छन्निःसङ्गो मुक्तबन्धनःसमः शत्रौ च मित्रे च स वै मुक्तो महीपते

asaktaḥ saktavadgacchanniḥsaṅgo muktabandhanaḥsamaḥ śatrau ca mitre ca sa vai mukto mahīpate

परिव्रजन्ति दानार्थं मुण्डाः काषायवाससःसिता बहुविधैः पाशैः संचिन्वन्तो वृथामिषम्

parivrajanti dānārthaṃ muṇḍāḥ kāṣāyavāsasaḥsitā bahuvidhaiḥ pāśaiḥ saṃcinvanto vṛthāmiṣam

त्रयीं च नाम वार्तां च त्यक्त्वा पुत्रांस्त्यजन्ति येत्रिविष्टब्धं च वासश्च प्रतिगृह्णन्त्यबुद्धयः

trayīṃ ca nāma vārtāṃ ca tyaktvā putrāṃstyajanti yetriviṣṭabdhaṃ ca vāsaśca pratigṛhṇantyabuddhayaḥ

अनिष्कषाये काषायमीहार्थमिति विद्धि तत्धर्मध्वजानां मुण्डानां वृत्त्यर्थमिति मे मतिः

aniṣkaṣāye kāṣāyamīhārthamiti viddhi tatdharmadhvajānāṃ muṇḍānāṃ vṛttyarthamiti me matiḥ

काषायैरजिनैश्चीरैर्नग्नान्मुण्डाञ्जटाधरान्बिभ्रत्साधून्महाराज जय लोकाञ्जितेन्द्रियः

kāṣāyairajinaiścīrairnagnānmuṇḍāñjaṭādharānbibhratsādhūnmahārāja jaya lokāñjitendriyaḥ

अग्न्याधेयानि गुर्वर्थान्क्रतून्सपशुदक्षिणान्ददात्यहरहः पूर्वं को नु धर्मतरस्ततः

agnyādheyāni gurvarthānkratūnsapaśudakṣiṇāndadātyaharahaḥ pūrvaṃ ko nu dharmatarastataḥ

तत्त्वज्ञो जनको राजा लोकेऽस्मिन्निति गीयतेसोऽप्यासीन्मोहसंपन्नो मा मोहवशमन्वगाः

tattvajño janako rājā loke'sminniti gīyateso'pyāsīnmohasaṃpanno mā mohavaśamanvagāḥ

एवं धर्ममनुक्रान्तं सदा दानपरैर्नरैःआनृशंस्यगुणोपेतैः कामक्रोधविवर्जिताः

evaṃ dharmamanukrāntaṃ sadā dānaparairnaraiḥānṛśaṃsyaguṇopetaiḥ kāmakrodhavivarjitāḥ

पालयन्तः प्रजाश्चैव दानमुत्तममास्थिताःइष्टाँल्लोकानवाप्स्यामो ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः

pālayantaḥ prajāścaiva dānamuttamamāsthitāḥiṣṭām̐llokānavāpsyāmo brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ