Parva.Adhyaya 12.176

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

प्रजाविसर्गं विविधं कथं स सृजते प्रभुःमेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा तद्ब्रूहि द्विजसत्तम

prajāvisargaṃ vividhaṃ kathaṃ sa sṛjate prabhuḥmerumadhye sthito brahmā tadbrūhi dvijasattama

भृगुरुवाचप्रजाविसर्गं विविधं मानसो मनसासृजत्संधुक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम्

bhṛguruvācaprajāvisargaṃ vividhaṃ mānaso manasāsṛjatsaṃdhukṣaṇārthaṃ bhūtānāṃ sṛṣṭaṃ prathamato jalam

यत्प्राणाः सर्वभूतानां वर्धन्ते येन च प्रजाःपरित्यक्ताश्च नश्यन्ति तेनेदं सर्वमावृतम्

yatprāṇāḥ sarvabhūtānāṃ vardhante yena ca prajāḥparityaktāśca naśyanti tenedaṃ sarvamāvṛtam

पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमन्तश्च ये परेसर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तम्भिरे पुनः

pṛthivī parvatā meghā mūrtimantaśca ye paresarvaṃ tadvāruṇaṃ jñeyamāpastastambhire punaḥ

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

कथं सलिलमुत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौकथं च मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान्

kathaṃ salilamutpannaṃ kathaṃ caivāgnimārutaukathaṃ ca medinī sṛṣṭetyatra me saṃśayo mahān

भृगुरुवाचब्रह्मकल्पे पुरा ब्रह्मन्ब्रह्मर्षीणां समागमेलोकसंभवसंदेहः समुत्पन्नो महात्मनाम्

bhṛguruvācabrahmakalpe purā brahmanbrahmarṣīṇāṃ samāgamelokasaṃbhavasaṃdehaḥ samutpanno mahātmanām

तेऽतिष्ठन्ध्यानमालम्ब्य मौनमास्थाय निश्चलाःत्यक्ताहाराः पवनपा दिव्यं वर्षशतं द्विजाः

te'tiṣṭhandhyānamālambya maunamāsthāya niścalāḥtyaktāhārāḥ pavanapā divyaṃ varṣaśataṃ dvijāḥ

तेषां धर्ममयी वाणी सर्वेषां श्रोत्रमागमत्दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात्

teṣāṃ dharmamayī vāṇī sarveṣāṃ śrotramāgamatdivyā sarasvatī tatra saṃbabhūva nabhastalāt

पुरा स्तिमितनिःशब्दमाकाशमचलोपमम्नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तमिव संबभौ

purā stimitaniḥśabdamākāśamacalopamamnaṣṭacandrārkapavanaṃ prasuptamiva saṃbabhau

ततः सलिलमुत्पन्नं तमसीवापरं तमःतस्माच्च सलिलोत्पीडादुदतिष्ठत मारुतः

tataḥ salilamutpannaṃ tamasīvāparaṃ tamaḥtasmācca salilotpīḍādudatiṣṭhata mārutaḥ

यथा भाजनमच्छिद्रं निःशब्दमिव लक्ष्यतेतच्चाम्भसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुतेऽनिलः

yathā bhājanamacchidraṃ niḥśabdamiva lakṣyatetaccāmbhasā pūryamāṇaṃ saśabdaṃ kurute'nilaḥ

तथा सलिलसंरुद्धे नभसोऽन्ते निरन्तरेभित्त्वार्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान्

tathā salilasaṃruddhe nabhaso'nte nirantarebhittvārṇavatalaṃ vāyuḥ samutpatati ghoṣavān

स एष चरते वायुरर्णवोत्पीडसंभवःआकाशस्थानमासाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति

sa eṣa carate vāyurarṇavotpīḍasaṃbhavaḥākāśasthānamāsādya praśāntiṃ nādhigacchati

तस्मिन्वाय्वम्बुसंघर्षे दीप्ततेजा महाबलःप्रादुर्भवत्यूर्ध्वशिखः कृत्वा वितिमिरं नभः

tasminvāyvambusaṃgharṣe dīptatejā mahābalaḥprādurbhavatyūrdhvaśikhaḥ kṛtvā vitimiraṃ nabhaḥ

अग्निः पवनसंयुक्तः खात्समुत्पतते जलम्सोऽग्निर्मारुतसंयोगाद्घनत्वमुपपद्यते

agniḥ pavanasaṃyuktaḥ khātsamutpatate jalamso'gnirmārutasaṃyogādghanatvamupapadyate

तस्याकाशे निपतितः स्नेहस्तिष्ठति योऽपरःस संघातत्वमापन्नो भूमित्वमुपगच्छति

tasyākāśe nipatitaḥ snehastiṣṭhati yo'paraḥsa saṃghātatvamāpanno bhūmitvamupagacchati

रसानां सर्वगन्धानां स्नेहानां प्राणिनां तथाभूमिर्योनिरिह ज्ञेया यस्यां सर्वं प्रसूयते

rasānāṃ sarvagandhānāṃ snehānāṃ prāṇināṃ tathābhūmiryoniriha jñeyā yasyāṃ sarvaṃ prasūyate