Parva.Adhyaya 12.179

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

यदि प्राणायते वायुर्वायुरेव विचेष्टतेश्वसित्याभाषते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः

yadi prāṇāyate vāyurvāyureva viceṣṭateśvasityābhāṣate caiva tasmājjīvo nirarthakaḥ

यद्यूष्मभाव आग्नेयो वह्निना पच्यते यदिअग्निर्जरयते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः

yadyūṣmabhāva āgneyo vahninā pacyate yadiagnirjarayate caiva tasmājjīvo nirarthakaḥ

जन्तोः प्रमीयमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यतेवायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति

jantoḥ pramīyamāṇasya jīvo naivopalabhyatevāyureva jahātyenamūṣmabhāvaśca naśyati

यदि वातोपमो जीवः संश्लेषो यदि वायुनावायुमण्डलवद्दृश्यो गच्छेत्सह मरुद्गणैः

yadi vātopamo jīvaḥ saṃśleṣo yadi vāyunāvāyumaṇḍalavaddṛśyo gacchetsaha marudgaṇaiḥ

श्लेषो यदि च वातेन यदि तस्मात्प्रणश्यतिमहार्णवविमुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम्

śleṣo yadi ca vātena yadi tasmātpraṇaśyatimahārṇavavimuktatvādanyatsalilabhājanam

कूपे वा सलिलं दद्यात्प्रदीपं वा हुताशनेप्रक्षिप्तं नश्यति क्षिप्रं यथा नश्यत्यसौ तथा

kūpe vā salilaṃ dadyātpradīpaṃ vā hutāśaneprakṣiptaṃ naśyati kṣipraṃ yathā naśyatyasau tathā

पञ्चसाधारणे ह्यस्मिञ्शरीरे जीवितं कुतःयेषामन्यतरत्यागाच्चतुर्णां नास्ति संग्रहः

pañcasādhāraṇe hyasmiñśarīre jīvitaṃ kutaḥyeṣāmanyataratyāgāccaturṇāṃ nāsti saṃgrahaḥ

नश्यन्त्यापो ह्यनाहाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात्नश्यते कोष्ठभेदात्खमग्निर्नश्यत्यभोजनात्

naśyantyāpo hyanāhārādvāyurucchvāsanigrahātnaśyate koṣṭhabhedātkhamagnirnaśyatyabhojanāt

व्याधिव्रणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यतेपीडितेऽन्यतरे ह्येषां संघातो याति पञ्चधा

vyādhivraṇaparikleśairmedinī caiva śīryatepīḍite'nyatare hyeṣāṃ saṃghāto yāti pañcadhā

तस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने जीवः किमनुधावतिकिं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति वा

tasminpañcatvamāpanne jīvaḥ kimanudhāvatikiṃ vedayati vā jīvaḥ kiṃ śṛṇoti bravīti vā

एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति मामितियो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति

eṣā gauḥ paralokasthaṃ tārayiṣyati māmitiyo dattvā mriyate jantuḥ sā gauḥ kaṃ tārayiṣyati

गौश्च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदाइहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः

gauśca pratigrahītā ca dātā caiva samaṃ yadāihaiva vilayaṃ yānti kutasteṣāṃ samāgamaḥ

विहगैरुपयुक्तस्य शैलाग्रात्पतितस्य वाअग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः

vihagairupayuktasya śailāgrātpatitasya vāagninā copayuktasya kutaḥ saṃjīvanaṃ punaḥ

छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहतिबीजान्यस्य प्रवर्तन्ते मृतः क्व पुनरेष्यति

chinnasya yadi vṛkṣasya na mūlaṃ pratirohatibījānyasya pravartante mṛtaḥ kva punareṣyati

बीजमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्ततेमृता मृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्बीजं प्रवर्तते

bījamātraṃ purā sṛṣṭaṃ yadetatparivartatemṛtā mṛtāḥ praṇaśyanti bījādbījaṃ pravartate