Parva.Adhyaya 12.184

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

दानस्य किं फलं प्राहुर्धर्मस्य चरितस्य चतपसश्च सुतप्तस्य स्वाध्यायस्य हुतस्य च

dānasya kiṃ phalaṃ prāhurdharmasya caritasya catapasaśca sutaptasya svādhyāyasya hutasya ca

भृगुरुवाचहुतेन शाम्यते पापं स्वाध्याये शान्तिरुत्तमादानेन भोग इत्याहुस्तपसा सर्वमाप्नुयात्

bhṛguruvācahutena śāmyate pāpaṃ svādhyāye śāntiruttamādānena bhoga ityāhustapasā sarvamāpnuyāt

दानं तु द्विविधं प्राहुः परत्रार्थमिहैव चसद्भ्यो यद्दीयते किंचित्तत्परत्रोपतिष्ठति

dānaṃ tu dvividhaṃ prāhuḥ paratrārthamihaiva casadbhyo yaddīyate kiṃcittatparatropatiṣṭhati

असत्सु दीयते यत्तु तद्दानमिह भुज्यतेयादृशं दीयते दानं तादृशं फलमाप्यते

asatsu dīyate yattu taddānamiha bhujyateyādṛśaṃ dīyate dānaṃ tādṛśaṃ phalamāpyate

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

किं कस्य धर्मचरणं किं वा धर्मस्य लक्षणम्धर्मः कतिविधो वापि तद्भवान्वक्तुमर्हति

kiṃ kasya dharmacaraṇaṃ kiṃ vā dharmasya lakṣaṇamdharmaḥ katividho vāpi tadbhavānvaktumarhati

भृगुरुवाचस्वधर्मचरणे युक्ता ये भवन्ति मनीषिणःतेषां धर्मफलावाप्तिर्योऽन्यथा स विमुह्यति

bhṛguruvācasvadharmacaraṇe yuktā ye bhavanti manīṣiṇaḥteṣāṃ dharmaphalāvāptiryo'nyathā sa vimuhyati

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

यदेतच्चातुराश्रम्यं ब्रह्मर्षिविहितं पुरातेषां स्वे स्वे य आचारास्तान्मे वक्तुमिहार्हसि

yadetaccāturāśramyaṃ brahmarṣivihitaṃ purāteṣāṃ sve sve ya ācārāstānme vaktumihārhasi

भृगुरुवाचपूर्वमेव भगवता लोकहितमनुतिष्ठता धर्मसंरक्षणार्थमाश्रमाश्चत्वारोऽभिनिर्दिष्टाःतत्र गुरुकुलवासमेव तावत्प्रथममाश्रममुदाहरन्तिसम्यगत्र शौचसंस्कारविनयनियमप्रणीतो विनीतात्मा उभे संध्ये भास्कराग्निदैवतान्युपस्थाय विहाय तन्द्रालस्ये गुरोरभिवादनवेदाभ्यासश्रवणपवित्रीकृतान्तरात्मा त्रिषवणमुपस्पृश्य ब्रह्मचर्याग्निपरिचरणगुरुशुश्रूषानित्यो भैक्षादिसर्वनिवेदितान्तरात्मा गुरुवचननिर्देशानुष्ठानाप्रतिकूलो गुरुप्रसादलब्धस्वाध्यायतत्परः स्यात्

bhṛguruvācapūrvameva bhagavatā lokahitamanutiṣṭhatā dharmasaṃrakṣaṇārthamāśramāścatvāro'bhinirdiṣṭāḥtatra gurukulavāsameva tāvatprathamamāśramamudāharantisamyagatra śaucasaṃskāravinayaniyamapraṇīto vinītātmā ubhe saṃdhye bhāskarāgnidaivatānyupasthāya vihāya tandrālasye gurorabhivādanavedābhyāsaśravaṇapavitrīkṛtāntarātmā triṣavaṇamupaspṛśya brahmacaryāgniparicaraṇaguruśuśrūṣānityo bhaikṣādisarvaniveditāntarātmā guruvacananirdeśānuṣṭhānāpratikūlo guruprasādalabdhasvādhyāyatatparaḥ syāt

भवति चात्र श्लोकःगुरुं यस्तु समाराध्य द्विजो वेदमवाप्नुयात्तस्य स्वर्गफलावाप्तिः सिध्यते चास्य मानसम्

bhavati cātra ślokaḥguruṃ yastu samārādhya dvijo vedamavāpnuyāttasya svargaphalāvāptiḥ sidhyate cāsya mānasam

गार्हस्थ्यं खलु द्वितीयमाश्रमं वदन्तितस्य समुदाचारलक्षणं सर्वमनुव्याख्यास्यामःसमावृत्तानां सदाराणां सहधर्मचर्याफलार्थिनां गृहाश्रमो विधीयतेधर्मार्थकामावाप्तिर्ह्यत्र त्रिवर्गसाधनमवेक्ष्यागर्हितेन कर्मणा धनान्यादाय स्वाध्यायप्रकर्षोपलब्धेन ब्रह्मर्षिनिर्मितेन वा अद्रिसारगतेन वा हव्यनियमाभ्यासदैवतप्रसादोपलब्धेन वा धनेन गृहस्थो गार्हस्थ्यं प्रवर्तयेत्तद्धि सर्वाश्रमाणां मूलमुदाहरन्तिगुरुकुलवासिनः परिव्राजका ये चान्ये संकल्पितव्रतनियमधर्मानुष्ठायिनस्तेषामप्यत एव भिक्षाबलिसंविभागाः प्रवर्तन्ते

gārhasthyaṃ khalu dvitīyamāśramaṃ vadantitasya samudācāralakṣaṇaṃ sarvamanuvyākhyāsyāmaḥsamāvṛttānāṃ sadārāṇāṃ sahadharmacaryāphalārthināṃ gṛhāśramo vidhīyatedharmārthakāmāvāptirhyatra trivargasādhanamavekṣyāgarhitena karmaṇā dhanānyādāya svādhyāyaprakarṣopalabdhena brahmarṣinirmitena vā adrisāragatena vā havyaniyamābhyāsadaivataprasādopalabdhena vā dhanena gṛhastho gārhasthyaṃ pravartayettaddhi sarvāśramāṇāṃ mūlamudāharantigurukulavāsinaḥ parivrājakā ye cānye saṃkalpitavrataniyamadharmānuṣṭhāyinasteṣāmapyata eva bhikṣābalisaṃvibhāgāḥ pravartante

वानप्रस्थानां द्रव्योपस्कार इति प्रायशः खल्वेते साधवः साधुपथ्यदर्शनाः स्वाध्यायप्रसङ्गिनस्तीर्थाभिगमनदेशदर्शनार्थं पृथिवीं पर्यटन्तितेषां प्रत्युत्थानाभिवादनानसूयावाक्प्रदानसौमुख्यशक्त्यासनशयनाभ्यवहारसत्क्रियाश्चेति

vānaprasthānāṃ dravyopaskāra iti prāyaśaḥ khalvete sādhavaḥ sādhupathyadarśanāḥ svādhyāyaprasaṅginastīrthābhigamanadeśadarśanārthaṃ pṛthivīṃ paryaṭantiteṣāṃ pratyutthānābhivādanānasūyāvākpradānasaumukhyaśaktyāsanaśayanābhyavahārasatkriyāśceti

भवति चात्र श्लोकःअतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्ततेस दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति

bhavati cātra ślokaḥatithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartatesa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyamādāya gacchati

अपि चात्र यज्ञक्रियाभिर्देवताः प्रीयन्ते निवापेन पितरो वेदाभ्यासश्रवणधारणेन ऋषयःअपत्योत्पादनेन प्रजापतिरिति

api cātra yajñakriyābhirdevatāḥ prīyante nivāpena pitaro vedābhyāsaśravaṇadhāraṇena ṛṣayaḥapatyotpādanena prajāpatiriti

श्लोकौ चात्र भवतःवत्सलाः सर्वभूतानां वाच्याः श्रोत्रसुखा गिरःपरिवादोपघातौ च पारुष्यं चात्र गर्हितम्

ślokau cātra bhavataḥvatsalāḥ sarvabhūtānāṃ vācyāḥ śrotrasukhā giraḥparivādopaghātau ca pāruṣyaṃ cātra garhitam

अवज्ञानमहंकारो दम्भश्चैव विगर्हितःअहिंसा सत्यमक्रोधः सर्वाश्रमगतं तपः

avajñānamahaṃkāro dambhaścaiva vigarhitaḥahiṃsā satyamakrodhaḥ sarvāśramagataṃ tapaḥ

अपि चात्र माल्याभरणवस्त्राभ्यङ्गगन्धोपभोगनृत्तगीतवादित्रश्रुतिसुखनयनाभिरामसंदर्शनानां प्राप्तिर्भक्ष्यभोज्यपेयलेह्यचोष्याणामभ्यवहार्याणां विविधानामुपभोगः स्वदारविहारसंतोषः कामसुखावाप्तिरिति

api cātra mālyābharaṇavastrābhyaṅgagandhopabhoganṛttagītavāditraśrutisukhanayanābhirāmasaṃdarśanānāṃ prāptirbhakṣyabhojyapeyalehyacoṣyāṇāmabhyavahāryāṇāṃ vividhānāmupabhogaḥ svadāravihārasaṃtoṣaḥ kāmasukhāvāptiriti

त्रिवर्गगुणनिर्वृत्तिर्यस्य नित्यं गृहाश्रमेस सुखान्यनुभूयेह शिष्टानां गतिमाप्नुयात्

trivargaguṇanirvṛttiryasya nityaṃ gṛhāśramesa sukhānyanubhūyeha śiṣṭānāṃ gatimāpnuyāt

उञ्छवृत्तिर्गृहस्थो यः स्वधर्मचरणे रतःत्यक्तकामसुखारम्भस्तस्य स्वर्गो न दुर्लभः

uñchavṛttirgṛhastho yaḥ svadharmacaraṇe rataḥtyaktakāmasukhārambhastasya svargo na durlabhaḥ