Parva.Adhyaya 12.185

भृगुरुवाचवानप्रस्थाः खलु ऋषिधर्ममनुसरन्तः पुण्यानि तीर्थानि नदीप्रस्रवणानि सुविविक्तेष्वरण्येषु मृगमहिषवराहसृमरगजाकीर्णेषु तपस्यन्तोऽनुसंचरन्तित्यक्तग्राम्यवस्त्राहारोपभोगा वन्यौषधिमूलफलपर्णपरिमितविचित्रनियताहाराः स्थानासनिनो भूमिपाषाणसिकताशर्करावालुकाभस्मशायिनः काशकुशचर्मवल्कलसंवृताङ्गाः केशश्मश्रुनखरोमधारिणो नियतकालोपस्पर्शना अस्कन्नहोमबलिकालानुष्ठायिनः समित्कुशकुसुमोपहारहोमार्जनलब्धविश्रामाः शीतोष्णपवननिष्टप्तविभिन्नसर्वत्वचो विविधनियमयोगचर्याविहितधर्मानुष्ठानहृतमांसशोणितास्त्वगस्थिभूता धृतिपराः सत्त्वयोगाच्छरीराण्युद्वहन्ति

bhṛguruvācavānaprasthāḥ khalu ṛṣidharmamanusarantaḥ puṇyāni tīrthāni nadīprasravaṇāni suvivikteṣvaraṇyeṣu mṛgamahiṣavarāhasṛmaragajākīrṇeṣu tapasyanto'nusaṃcarantityaktagrāmyavastrāhāropabhogā vanyauṣadhimūlaphalaparṇaparimitavicitraniyatāhārāḥ sthānāsanino bhūmipāṣāṇasikatāśarkarāvālukābhasmaśāyinaḥ kāśakuśacarmavalkalasaṃvṛtāṅgāḥ keśaśmaśrunakharomadhāriṇo niyatakālopasparśanā askannahomabalikālānuṣṭhāyinaḥ samitkuśakusumopahārahomārjanalabdhaviśrāmāḥ śītoṣṇapavananiṣṭaptavibhinnasarvatvaco vividhaniyamayogacaryāvihitadharmānuṣṭhānahṛtamāṃsaśoṇitāstvagasthibhūtā dhṛtiparāḥ sattvayogāccharīrāṇyudvahanti

यस्त्वेतां नियतश्चर्यां ब्रह्मर्षिविहितां चरेत्स दहेदग्निवद्दोषाञ्जयेल्लोकांश्च दुर्जयान्

yastvetāṃ niyataścaryāṃ brahmarṣivihitāṃ caretsa dahedagnivaddoṣāñjayellokāṃśca durjayān

परिव्राजकानां पुनराचारस्तद्यथाविमुच्याग्निधनकलत्रपरिबर्हसङ्गानात्मनः स्नेहपाशानवधूय परिव्रजन्ति समलोष्टाश्मकाञ्चनास्त्रिवर्गप्रवृत्तेष्वारम्भेष्वसक्तबुद्धयोऽरिमित्रोदासीनेषु तुल्यवृत्तयः स्थावरजरायुजाण्डजस्वेदजोद्भिज्जानां भूतानां वाङ्मनःकर्मभिरनभिद्रोहिणोऽनिकेताः पर्वतपुलिनवृक्षमूलदेवतायतनान्यनुचरन्तो वासार्थमुपेयुर्नगरं ग्रामं वा नगरे पञ्चरात्रिका ग्रामैकरात्रिकाःप्रविश्य च प्राणधारणमात्रार्थं द्विजातीनां भवनान्यसंकीर्णकर्मणामुपतिष्ठेयुः पात्रपतितायाचितभैक्षाः कामक्रोधदर्पमोहलोभकार्पण्यदम्भपरिवादाभिमानहिंसानिवृत्ता इति

parivrājakānāṃ punarācārastadyathāvimucyāgnidhanakalatraparibarhasaṅgānātmanaḥ snehapāśānavadhūya parivrajanti samaloṣṭāśmakāñcanāstrivargapravṛtteṣvārambheṣvasaktabuddhayo'rimitrodāsīneṣu tulyavṛttayaḥ sthāvarajarāyujāṇḍajasvedajodbhijjānāṃ bhūtānāṃ vāṅmanaḥkarmabhiranabhidrohiṇo'niketāḥ parvatapulinavṛkṣamūladevatāyatanānyanucaranto vāsārthamupeyurnagaraṃ grāmaṃ vā nagare pañcarātrikā grāmaikarātrikāḥpraviśya ca prāṇadhāraṇamātrārthaṃ dvijātīnāṃ bhavanānyasaṃkīrṇakarmaṇāmupatiṣṭheyuḥ pātrapatitāyācitabhaikṣāḥ kāmakrodhadarpamohalobhakārpaṇyadambhaparivādābhimānahiṃsānivṛttā iti

भवति चात्र श्लोकःअभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा चरति यो मुनिःन तस्य सर्वभूतेभ्यो भयमुत्पद्यते क्वचित्

bhavati cātra ślokaḥabhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā carati yo muniḥna tasya sarvabhūtebhyo bhayamutpadyate kvacit

कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थं; शारीरमग्निं स्वमुखे जुहोतियो भैक्षचर्योपगतैर्हविर्भि;श्चिताग्निनां स व्यतियाति लोकान्

kṛtvāgnihotraṃ svaśarīrasaṃsthaṃ; śārīramagniṃ svamukhe juhotiyo bhaikṣacaryopagatairhavirbhi;ścitāgnināṃ sa vyatiyāti lokān

मोक्षाश्रमं यः कुरुते यथोक्तं; शुचिः सुसंकल्पितबुद्धियुक्तःअनिन्धनं ज्योतिरिव प्रशान्तं; स ब्रह्मलोकं श्रयते द्विजातिः

mokṣāśramaṃ yaḥ kurute yathoktaṃ; śuciḥ susaṃkalpitabuddhiyuktaḥanindhanaṃ jyotiriva praśāntaṃ; sa brahmalokaṃ śrayate dvijātiḥ

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

अस्माल्लोकात्परो लोकः श्रूयते नोपलभ्यतेतमहं ज्ञातुमिच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति

asmāllokātparo lokaḥ śrūyate nopalabhyatetamahaṃ jñātumicchāmi tadbhavānvaktumarhati

भृगुरुवाचउत्तरे हिमवत्पार्श्वे पुण्ये सर्वगुणान्वितेपुण्यः क्षेम्यश्च काम्यश्च स वरो लोक उच्यते

bhṛguruvācauttare himavatpārśve puṇye sarvaguṇānvitepuṇyaḥ kṣemyaśca kāmyaśca sa varo loka ucyate

तत्र ह्यपापकर्माणः शुचयोऽत्यन्तनिर्मलाःलोभमोहपरित्यक्ता मानवा निरुपद्रवाः

tatra hyapāpakarmāṇaḥ śucayo'tyantanirmalāḥlobhamohaparityaktā mānavā nirupadravāḥ

स स्वर्गसदृशो देशस्तत्र ह्युक्ताः शुभा गुणाःकाले मृत्युः प्रभवति स्पृशन्ति व्याधयो न च

sa svargasadṛśo deśastatra hyuktāḥ śubhā guṇāḥkāle mṛtyuḥ prabhavati spṛśanti vyādhayo na ca

न लोभः परदारेषु स्वदारनिरतो जनःन चान्योन्यवधस्तत्र द्रव्येषु न च विस्मयःपरोक्षधर्मो नैवास्ति संदेहो नापि जायते

na lobhaḥ paradāreṣu svadāranirato janaḥna cānyonyavadhastatra dravyeṣu na ca vismayaḥparokṣadharmo naivāsti saṃdeho nāpi jāyate

कृतस्य तु फलं तत्र प्रत्यक्षमुपलभ्यतेशय्यायानासनोपेताः प्रासादभवनाश्रयाःसर्वकामैर्वृताः केचिद्धेमाभरणभूषिताः

kṛtasya tu phalaṃ tatra pratyakṣamupalabhyateśayyāyānāsanopetāḥ prāsādabhavanāśrayāḥsarvakāmairvṛtāḥ keciddhemābharaṇabhūṣitāḥ

प्राणधारणमात्रं तु केषांचिदुपपद्यतेश्रमेण महता केचित्कुर्वन्ति प्राणधारणम्

prāṇadhāraṇamātraṃ tu keṣāṃcidupapadyateśrameṇa mahatā kecitkurvanti prāṇadhāraṇam

इह धर्मपराः केचित्केचिन्नैकृतिका नराःसुखिता दुःखिताः केचिन्निर्धना धनिनोऽपरे

iha dharmaparāḥ kecitkecinnaikṛtikā narāḥsukhitā duḥkhitāḥ kecinnirdhanā dhanino'pare

इह श्रमो भयं मोहः क्षुधा तीव्रा च जायतेलोभश्चार्थकृतो नॄणां येन मुह्यन्ति पण्डिताः

iha śramo bhayaṃ mohaḥ kṣudhā tīvrā ca jāyatelobhaścārthakṛto nṝṇāṃ yena muhyanti paṇḍitāḥ

इह चिन्ता बहुविधा धर्माधर्मस्य कर्मणःयस्तद्वेदोभयं प्राज्ञः पाप्मना न स लिप्यते

iha cintā bahuvidhā dharmādharmasya karmaṇaḥyastadvedobhayaṃ prājñaḥ pāpmanā na sa lipyate

सोपधं निकृतिः स्तेयं परिवादोऽभ्यसूयतापरोपघातो हिंसा च पैशुन्यमनृतं तथा

sopadhaṃ nikṛtiḥ steyaṃ parivādo'bhyasūyatāparopaghāto hiṃsā ca paiśunyamanṛtaṃ tathā

एतानासेवते यस्तु तपस्तस्य प्रहीयतेयस्त्वेतान्नाचरेद्विद्वांस्तपस्तस्याभिवर्धते

etānāsevate yastu tapastasya prahīyateyastvetānnācaredvidvāṃstapastasyābhivardhate

कर्मभूमिरियं लोक इह कृत्वा शुभाशुभम्शुभैः शुभमवाप्नोति कृत्वाशुभमतोऽन्यथा

karmabhūmiriyaṃ loka iha kṛtvā śubhāśubhamśubhaiḥ śubhamavāpnoti kṛtvāśubhamato'nyathā

इह प्रजापतिः पूर्वं देवाः सर्षिगणास्तथाइष्ट्वेष्टतपसः पूता ब्रह्मलोकमुपाश्रिताः

iha prajāpatiḥ pūrvaṃ devāḥ sarṣigaṇāstathāiṣṭveṣṭatapasaḥ pūtā brahmalokamupāśritāḥ

उत्तरः पृथिवीभागः सर्वपुण्यतमः शुभःइहत्यास्तत्र जायन्ते ये वै पुण्यकृतो जनाः

uttaraḥ pṛthivībhāgaḥ sarvapuṇyatamaḥ śubhaḥihatyāstatra jāyante ye vai puṇyakṛto janāḥ

असत्कर्माणि कुर्वन्तस्तिर्यग्योनिषु चापरेक्षीणायुषस्तथैवान्ये नश्यन्ति पृथिवीतले

asatkarmāṇi kurvantastiryagyoniṣu cāparekṣīṇāyuṣastathaivānye naśyanti pṛthivītale

अन्योन्यभक्षणे सक्ता लोभमोहसमन्विताःइहैव परिवर्तन्ते न ते यान्त्युत्तरां दिशम्

anyonyabhakṣaṇe saktā lobhamohasamanvitāḥihaiva parivartante na te yāntyuttarāṃ diśam

ये गुरूनुपसेवन्ते नियता ब्रह्मचारिणःपन्थानं सर्वलोकानां ते जानन्ति मनीषिणः

ye gurūnupasevante niyatā brahmacāriṇaḥpanthānaṃ sarvalokānāṃ te jānanti manīṣiṇaḥ

इत्युक्तोऽयं मया धर्मः संक्षेपाद्ब्रह्मनिर्मितःधर्माधर्मौ हि लोकस्य यो वै वेत्ति स बुद्धिमान्

ityukto'yaṃ mayā dharmaḥ saṃkṣepādbrahmanirmitaḥdharmādharmau hi lokasya yo vai vetti sa buddhimān

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तो भृगुणा राजन्भरद्वाजः प्रतापवान्भृगुं परमधर्मात्मा विस्मितः प्रत्यपूजयत्

ityukto bhṛguṇā rājanbharadvājaḥ pratāpavānbhṛguṃ paramadharmātmā vismitaḥ pratyapūjayat

एष ते प्रभवो राजञ्जगतः संप्रकीर्तितःनिखिलेन महाप्राज्ञ किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

eṣa te prabhavo rājañjagataḥ saṃprakīrtitaḥnikhilena mahāprājña kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi