Parva.Adhyaya 12.202

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

पितामह महाप्राज्ञ युधि सत्यपराक्रमश्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन कृष्णमव्ययमीश्वरम्

pitāmaha mahāprājña yudhi satyaparākramaśrotumicchāmi kārtsnyena kṛṣṇamavyayamīśvaram

यच्चास्य तेजः सुमहद्यच्च कर्म पुरातनम्तन्मे सर्वं यथातत्त्वं प्रब्रूहि भरतर्षभ

yaccāsya tejaḥ sumahadyacca karma purātanamtanme sarvaṃ yathātattvaṃ prabrūhi bharatarṣabha

तिर्यग्योनिगतं रूपं कथं धारितवान्हरिःकेन कार्यविसर्गेण तन्मे ब्रूहि पितामह

tiryagyonigataṃ rūpaṃ kathaṃ dhāritavānhariḥkena kāryavisargeṇa tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

पुराहं मृगयां यातो मार्कण्डेयाश्रमे स्थितःतत्रापश्यं मुनिगणान्समासीनान्सहस्रशः

purāhaṃ mṛgayāṃ yāto mārkaṇḍeyāśrame sthitaḥtatrāpaśyaṃ munigaṇānsamāsīnānsahasraśaḥ

ततस्ते मधुपर्केण पूजां चक्रुरथो मयिप्रतिगृह्य च तां पूजां प्रत्यनन्दमृषीनहम्

tataste madhuparkeṇa pūjāṃ cakruratho mayipratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ pratyanandamṛṣīnaham

कथैषा कथिता तत्र कश्यपेन महर्षिणामनःप्रह्लादिनीं दिव्यां तामिहैकमनाः शृणु

kathaiṣā kathitā tatra kaśyapena maharṣiṇāmanaḥprahlādinīṃ divyāṃ tāmihaikamanāḥ śṛṇu

पुरा दानवमुख्या हि क्रोधलोभसमन्विताःबलेन मत्ताः शतशो नरकाद्या महासुराः

purā dānavamukhyā hi krodhalobhasamanvitāḥbalena mattāḥ śataśo narakādyā mahāsurāḥ

तथैव चान्ये बहवो दानवा युद्धदुर्मदाःन सहन्ते स्म देवानां समृद्धिं तामनुत्तमाम्

tathaiva cānye bahavo dānavā yuddhadurmadāḥna sahante sma devānāṃ samṛddhiṃ tāmanuttamām

दानवैरर्द्यमानास्तु देवा देवर्षयस्तथान शर्म लेभिरे राजन्विशमानास्ततस्ततः

dānavairardyamānāstu devā devarṣayastathāna śarma lebhire rājanviśamānāstatastataḥ

पृथिवीं चार्तरूपां ते समपश्यन्दिवौकसःदानवैरभिसंकीर्णां घोररूपैर्महाबलैःभारार्तामपकृष्टां च दुःखितां संनिमज्जतीम्

pṛthivīṃ cārtarūpāṃ te samapaśyandivaukasaḥdānavairabhisaṃkīrṇāṃ ghorarūpairmahābalaiḥbhārārtāmapakṛṣṭāṃ ca duḥkhitāṃ saṃnimajjatīm

अथादितेयाः संत्रस्ता ब्रह्माणमिदमब्रुवन्कथं शक्यामहे ब्रह्मन्दानवैरुपमर्दनम्

athāditeyāḥ saṃtrastā brahmāṇamidamabruvankathaṃ śakyāmahe brahmandānavairupamardanam

स्वयंभूस्तानुवाचेदं निसृष्टोऽत्र विधिर्मयाते वरेणाभिसंमत्ता बलेन च मदेन च

svayaṃbhūstānuvācedaṃ nisṛṣṭo'tra vidhirmayāte vareṇābhisaṃmattā balena ca madena ca

नावभोत्स्यन्ति संमूढा विष्णुमव्यक्तदर्शनम्वराहरूपिणं देवमधृष्यममरैरपि

nāvabhotsyanti saṃmūḍhā viṣṇumavyaktadarśanamvarāharūpiṇaṃ devamadhṛṣyamamarairapi

एष वेगेन गत्वा हि यत्र ते दानवाधमाःअन्तर्भूमिगता घोरा निवसन्ति सहस्रशःशमयिष्यति श्रुत्वा ते जहृषुः सुरसत्तमाः

eṣa vegena gatvā hi yatra te dānavādhamāḥantarbhūmigatā ghorā nivasanti sahasraśaḥśamayiṣyati śrutvā te jahṛṣuḥ surasattamāḥ

ततो विष्णुर्महातेजा वाराहं रूपमाश्रितःअन्तर्भूमिं संप्रविश्य जगाम दितिजान्प्रति

tato viṣṇurmahātejā vārāhaṃ rūpamāśritaḥantarbhūmiṃ saṃpraviśya jagāma ditijānprati

दृष्ट्वा च सहिताः सर्वे दैत्याः सत्त्वममानुषम्प्रसह्य सहसा सर्वे संतस्थुः कालमोहिताः

dṛṣṭvā ca sahitāḥ sarve daityāḥ sattvamamānuṣamprasahya sahasā sarve saṃtasthuḥ kālamohitāḥ

सर्वे च समभिद्रुत्य वराहं जगृहुः समम्संक्रुद्धाश्च वराहं तं व्यकर्षन्त समन्ततः

sarve ca samabhidrutya varāhaṃ jagṛhuḥ samamsaṃkruddhāśca varāhaṃ taṃ vyakarṣanta samantataḥ

दानवेन्द्रा महाकाया महावीर्या बलोच्छ्रिताःनाशक्नुवंश्च किंचित्ते तस्य कर्तुं तदा विभो

dānavendrā mahākāyā mahāvīryā balocchritāḥnāśaknuvaṃśca kiṃcitte tasya kartuṃ tadā vibho

ततोऽगमन्विस्मयं ते दानवेन्द्रा भयात्तदासंशयं गतमात्मानं मेनिरे च सहस्रशः

tato'gamanvismayaṃ te dānavendrā bhayāttadāsaṃśayaṃ gatamātmānaṃ menire ca sahasraśaḥ

ततो देवादिदेवः स योगात्मा योगसारथिःयोगमास्थाय भगवांस्तदा भरतसत्तम

tato devādidevaḥ sa yogātmā yogasārathiḥyogamāsthāya bhagavāṃstadā bharatasattama

विननाद महानादं क्षोभयन्दैत्यदानवान्संनादिता येन लोकाः सर्वाश्चैव दिशो दश

vinanāda mahānādaṃ kṣobhayandaityadānavānsaṃnāditā yena lokāḥ sarvāścaiva diśo daśa

तेन संनादशब्देन लोकाः संक्षोभमागमन्संभ्रान्ताश्च दिशः सर्वा देवाः शक्रपुरोगमाः

tena saṃnādaśabdena lokāḥ saṃkṣobhamāgamansaṃbhrāntāśca diśaḥ sarvā devāḥ śakrapurogamāḥ

निर्विचेष्टं जगच्चापि बभूवातिभृशं तदास्थावरं जङ्गमं चैव तेन नादेन मोहितम्

nirviceṣṭaṃ jagaccāpi babhūvātibhṛśaṃ tadāsthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva tena nādena mohitam

ततस्ते दानवाः सर्वे तेन शब्देन भीषिताःपेतुर्गतासवश्चैव विष्णुतेजोविमोहिताः

tataste dānavāḥ sarve tena śabdena bhīṣitāḥpeturgatāsavaścaiva viṣṇutejovimohitāḥ

रसातलगतांश्चैव वराहस्त्रिदशद्विषःखुरैः संदारयामास मांसमेदोस्थिसंचयम्

rasātalagatāṃścaiva varāhastridaśadviṣaḥkhuraiḥ saṃdārayāmāsa māṃsamedosthisaṃcayam

नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतःपद्मनाभो महायोगी भूताचार्यः स भूतराट्

nādena tena mahatā sanātana iti smṛtaḥpadmanābho mahāyogī bhūtācāryaḥ sa bhūtarāṭ

ततो देवगणाः सर्वे पितामहमुपाब्रुवन्नादोऽयं कीदृशो देव नैनं विद्म वयं विभोकोऽसौ हि कस्य वा नादो येन विह्वलितं जगत्

tato devagaṇāḥ sarve pitāmahamupābruvannādo'yaṃ kīdṛśo deva nainaṃ vidma vayaṃ vibhoko'sau hi kasya vā nādo yena vihvalitaṃ jagat

एतस्मिन्नन्तरे विष्णुर्वाराहं रूपमास्थितःउदतिष्ठन्महादेवः स्तूयमानो महर्षिभिः

etasminnantare viṣṇurvārāhaṃ rūpamāsthitaḥudatiṣṭhanmahādevaḥ stūyamāno maharṣibhiḥ

पितामह उवाच · pitāmaha uvāca

निहत्य दानवपतीन्महावर्ष्मा महाबलःएष देवो महायोगी भूतात्मा भूतभावनः

nihatya dānavapatīnmahāvarṣmā mahābalaḥeṣa devo mahāyogī bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ

सर्वभूतेश्वरो योगी योनिरात्मा तथात्मनःस्थिरीभवत कृष्णोऽयं सर्वपापप्रणाशनः

sarvabhūteśvaro yogī yonirātmā tathātmanaḥsthirībhavata kṛṣṇo'yaṃ sarvapāpapraṇāśanaḥ

कृत्वा कर्मातिसाध्वेतदशक्यममितप्रभःसमायातः स्वमात्मानं महाभागो महाद्युतिःपद्मनाभो महायोगी भूतात्मा भूतभावनः

kṛtvā karmātisādhvetadaśakyamamitaprabhaḥsamāyātaḥ svamātmānaṃ mahābhāgo mahādyutiḥpadmanābho mahāyogī bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ

न संतापो न भीः कार्या शोको वा सुरसत्तमाःविधिरेष प्रभावश्च कालः संक्षयकारकःलोकान्धारयतानेन नादो मुक्तो महात्मना

na saṃtāpo na bhīḥ kāryā śoko vā surasattamāḥvidhireṣa prabhāvaśca kālaḥ saṃkṣayakārakaḥlokāndhārayatānena nādo mukto mahātmanā

स एव हि महाभागः सर्वलोकनमस्कृतःअच्युतः पुण्डरीकाक्षः सर्वभूतसमुद्भवः

sa eva hi mahābhāgaḥ sarvalokanamaskṛtaḥacyutaḥ puṇḍarīkākṣaḥ sarvabhūtasamudbhavaḥ