Parva.Adhyaya 12.201

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

के पूर्वमासन्पतयः प्रजानां भरतर्षभके चर्षयो महाभागा दिक्षु प्रत्येकशः स्मृताः

ke pūrvamāsanpatayaḥ prajānāṃ bharatarṣabhake carṣayo mahābhāgā dikṣu pratyekaśaḥ smṛtāḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

श्रूयतां भरतश्रेष्ठ यन्मा त्वं परिपृच्छसिप्रजानां पतयो ये स्म दिक्षु प्रत्येकशः स्मृताः

śrūyatāṃ bharataśreṣṭha yanmā tvaṃ paripṛcchasiprajānāṃ patayo ye sma dikṣu pratyekaśaḥ smṛtāḥ

एकः स्वयंभूर्भगवानाद्यो ब्रह्मा सनातनःब्रह्मणः सप्त पुत्रा वै महात्मानः स्वयंभुवः

ekaḥ svayaṃbhūrbhagavānādyo brahmā sanātanaḥbrahmaṇaḥ sapta putrā vai mahātmānaḥ svayaṃbhuvaḥ

मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुःवसिष्ठश्च महाभागः सदृशा वै स्वयंभुवा

marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥvasiṣṭhaśca mahābhāgaḥ sadṛśā vai svayaṃbhuvā

सप्त ब्रह्माण इत्येष पुराणे निश्चयो गतःअत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सर्वानेव प्रजापतीन्

sapta brahmāṇa ityeṣa purāṇe niścayo gataḥata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi sarvāneva prajāpatīn

अत्रिवंशसमुत्पन्नो ब्रह्मयोनिः सनातनःप्राचीनबर्हिर्भगवांस्तस्मात्प्राचेतसो दश

atrivaṃśasamutpanno brahmayoniḥ sanātanaḥprācīnabarhirbhagavāṃstasmātprācetaso daśa

दशानां तनयस्त्वेको दक्षो नाम प्रजापतिःतस्य द्वे नामनी लोके दक्षः क इति चोच्यते

daśānāṃ tanayastveko dakṣo nāma prajāpatiḥtasya dve nāmanī loke dakṣaḥ ka iti cocyate

मरीचेः कश्यपः पुत्रस्तस्य द्वे नामनी श्रुतेअरिष्टनेमिरित्येकं कश्यपेत्यपरं विदुः

marīceḥ kaśyapaḥ putrastasya dve nāmanī śruteariṣṭanemirityekaṃ kaśyapetyaparaṃ viduḥ

अङ्गश्चैवौरसः श्रीमान्राजा भौमश्च वीर्यवान्सहस्रं यश्च दिव्यानां युगानां पर्युपासिता

aṅgaścaivaurasaḥ śrīmānrājā bhaumaśca vīryavānsahasraṃ yaśca divyānāṃ yugānāṃ paryupāsitā

अर्यमा चैव भगवान्ये चान्ये तनया विभोएते प्रदेशाः कथिता भुवनानां प्रभावनाः

aryamā caiva bhagavānye cānye tanayā vibhoete pradeśāḥ kathitā bhuvanānāṃ prabhāvanāḥ

शशबिन्दोश्च भार्याणां सहस्राणि दशाच्युतएकैकस्यां सहस्रं तु तनयानामभूत्तदा

śaśabindośca bhāryāṇāṃ sahasrāṇi daśācyutaekaikasyāṃ sahasraṃ tu tanayānāmabhūttadā

एवं शतसहस्राणां शतं तस्य महात्मनःपुत्राणां न च ते कंचिदिच्छन्त्यन्यं प्रजापतिम्

evaṃ śatasahasrāṇāṃ śataṃ tasya mahātmanaḥputrāṇāṃ na ca te kaṃcidicchantyanyaṃ prajāpatim

प्रजामाचक्षते विप्राः पौराणीं शाशबिन्दवीम्स वृष्णिवंशप्रभवो महान्वंशः प्रजापतेः

prajāmācakṣate viprāḥ paurāṇīṃ śāśabindavīmsa vṛṣṇivaṃśaprabhavo mahānvaṃśaḥ prajāpateḥ

एते प्रजानां पतयः समुद्दिष्टा यशस्विनःअतः परं प्रवक्ष्यामि देवांस्त्रिभुवनेश्वरान्

ete prajānāṃ patayaḥ samuddiṣṭā yaśasvinaḥataḥ paraṃ pravakṣyāmi devāṃstribhuvaneśvarān

भगोंऽशश्चार्यमा चैव मित्रोऽथ वरुणस्तथासविता चैव धाता च विवस्वांश्च महाबलः

bhagoṃ'śaścāryamā caiva mitro'tha varuṇastathāsavitā caiva dhātā ca vivasvāṃśca mahābalaḥ

पूषा त्वष्टा तथैवेन्द्रो द्वादशो विष्णुरुच्यतेत एते द्वादशादित्याः कश्यपस्यात्मसंभवाः

pūṣā tvaṣṭā tathaivendro dvādaśo viṣṇurucyateta ete dvādaśādityāḥ kaśyapasyātmasaṃbhavāḥ

नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वावश्विनावपिमार्ताण्डस्यात्मजावेतावष्टमस्य प्रजापतेः

nāsatyaścaiva dasraśca smṛtau dvāvaśvināvapimārtāṇḍasyātmajāvetāvaṣṭamasya prajāpateḥ

त्वष्टुश्चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाःअजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः

tvaṣṭuścaivātmajaḥ śrīmānviśvarūpo mahāyaśāḥajaikapādahirbudhnyo virūpākṣo'tha raivataḥ

हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरःसावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितःपूर्वमेव महाभागा वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः

haraśca bahurūpaśca tryambakaśca sureśvaraḥsāvitraśca jayantaśca pinākī cāparājitaḥpūrvameva mahābhāgā vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ

एत एवंविधा देवा मनोरेव प्रजापतेःते च पूर्वे सुराश्चेति द्विविधाः पितरः स्मृताः

eta evaṃvidhā devā manoreva prajāpateḥte ca pūrve surāśceti dvividhāḥ pitaraḥ smṛtāḥ

शीलरूपरतास्त्वन्ये तथान्ये सिद्धसाध्ययोःऋभवो मरुतश्चैव देवानां चोदिता गणाः

śīlarūparatāstvanye tathānye siddhasādhyayoḥṛbhavo marutaścaiva devānāṃ coditā gaṇāḥ

एवमेते समाम्नाता विश्वेदेवास्तथाश्विनौआदित्याः क्षत्रियास्तेषां विशस्तु मरुतस्तथा

evamete samāmnātā viśvedevāstathāśvinauādityāḥ kṣatriyāsteṣāṃ viśastu marutastathā

अश्विनौ तु मतौ शूद्रौ तपस्युग्रे समाहितौस्मृतास्त्वङ्गिरसो देवा ब्राह्मणा इति निश्चयःइत्येतत्सर्वदेवानां चातुर्वर्ण्यं प्रकीर्तितम्

aśvinau tu matau śūdrau tapasyugre samāhitausmṛtāstvaṅgiraso devā brāhmaṇā iti niścayaḥityetatsarvadevānāṃ cāturvarṇyaṃ prakīrtitam

एतान्वै प्रातरुत्थाय देवान्यस्तु प्रकीर्तयेत्स्वजादन्यकृताच्चैव सर्वपापात्प्रमुच्यते

etānvai prātarutthāya devānyastu prakīrtayetsvajādanyakṛtāccaiva sarvapāpātpramucyate

यवक्रीतोऽथ रैभ्यश्च अर्वावसुपरावसूऔशिजश्चैव कक्षीवान्नलश्चाङ्गिरसः सुताः

yavakrīto'tha raibhyaśca arvāvasuparāvasūauśijaścaiva kakṣīvānnalaścāṅgirasaḥ sutāḥ

ऋषेर्मेधातिथेः पुत्रः कण्वो बर्हिषदस्तथात्रैलोक्यभावनास्तात प्राच्यां सप्तर्षयस्तथा

ṛṣermedhātitheḥ putraḥ kaṇvo barhiṣadastathātrailokyabhāvanāstāta prācyāṃ saptarṣayastathā

उन्मुचो विमुचश्चैव स्वस्त्यात्रेयश्च वीर्यवान्प्रमुचश्चेध्मवाहश्च भगवांश्च दृढव्रतः

unmuco vimucaścaiva svastyātreyaśca vīryavānpramucaścedhmavāhaśca bhagavāṃśca dṛḍhavrataḥ

मित्रावरुणयोः पुत्रस्तथागस्त्यः प्रतापवान्एते ब्रह्मर्षयो नित्यमाश्रिता दक्षिणां दिशम्

mitrāvaruṇayoḥ putrastathāgastyaḥ pratāpavānete brahmarṣayo nityamāśritā dakṣiṇāṃ diśam

रुषद्गुः कवषो धौम्यः परिव्याधश्च वीर्यवान्एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः

ruṣadguḥ kavaṣo dhaumyaḥ parivyādhaśca vīryavānekataśca dvitaścaiva tritaścaiva maharṣayaḥ

अत्रेः पुत्रश्च भगवांस्तथा सारस्वतः प्रभुःएते नव महात्मानः पश्चिमामाश्रिता दिशम्

atreḥ putraśca bhagavāṃstathā sārasvataḥ prabhuḥete nava mahātmānaḥ paścimāmāśritā diśam

आत्रेयश्च वसिष्ठश्च कश्यपश्च महानृषिःगौतमः सभरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कौशिकः

ātreyaśca vasiṣṭhaśca kaśyapaśca mahānṛṣiḥgautamaḥ sabharadvājo viśvāmitro'tha kauśikaḥ

तथैव पुत्रो भगवानृचीकस्य महात्मनःजमदग्निश्च सप्तैते उदीचीं दिशमाश्रिताः

tathaiva putro bhagavānṛcīkasya mahātmanaḥjamadagniśca saptaite udīcīṃ diśamāśritāḥ

एते प्रतिदिशं सर्वे कीर्तितास्तिग्मतेजसःसाक्षिभूता महात्मानो भुवनानां प्रभावनाः

ete pratidiśaṃ sarve kīrtitāstigmatejasaḥsākṣibhūtā mahātmāno bhuvanānāṃ prabhāvanāḥ

एवमेते महात्मानः स्थिताः प्रत्येकशो दिशःएतेषां कीर्तनं कृत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

evamete mahātmānaḥ sthitāḥ pratyekaśo diśaḥeteṣāṃ kīrtanaṃ kṛtvā sarvapāpaiḥ pramucyate

यस्यां यस्यां दिशि ह्येते तां दिशं शरणं गतःमुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वस्तिमांश्च गृहान्व्रजेत्

yasyāṃ yasyāṃ diśi hyete tāṃ diśaṃ śaraṇaṃ gataḥmucyate sarvapāpebhyaḥ svastimāṃśca gṛhānvrajet