पर्व.अध्याय 12.206

गुरुरुवाचरजसा साध्यते मोहस्तमसा च नरर्षभक्रोधलोभौ भयं दर्प एतेषां साधनाच्छुचिः

gururuvācarajasā sādhyate mohastamasā ca nararṣabhakrodhalobhau bhayaṃ darpa eteṣāṃ sādhanācchuciḥ

परमं परमात्मानं देवमक्षयमव्ययम्विष्णुमव्यक्तसंस्थानं विशन्ते देवसत्तमम्

paramaṃ paramātmānaṃ devamakṣayamavyayamviṣṇumavyaktasaṃsthānaṃ viśante devasattamam

तस्य मायाविदग्धाङ्गा ज्ञानभ्रष्टा निराशिषःमानवा ज्ञानसंमोहात्ततः कामं प्रयान्ति वै

tasya māyāvidagdhāṅgā jñānabhraṣṭā nirāśiṣaḥmānavā jñānasaṃmohāttataḥ kāmaṃ prayānti vai

कामात्क्रोधमवाप्याथ लोभमोहौ च मानवाःमानदर्पादहंकारमहंकारात्ततः क्रियाः

kāmātkrodhamavāpyātha lobhamohau ca mānavāḥmānadarpādahaṃkāramahaṃkārāttataḥ kriyāḥ

क्रियाभिः स्नेहसंबन्धः स्नेहाच्छोकमनन्तरम्सुखदुःखसमारम्भाज्जन्माजन्मकृतक्षणाः

kriyābhiḥ snehasaṃbandhaḥ snehācchokamanantaramsukhaduḥkhasamārambhājjanmājanmakṛtakṣaṇāḥ

जन्मतो गर्भवासं तु शुक्रशोणितसंभवम्पुरीषमूत्रविक्लेदशोणितप्रभवाविलम्

janmato garbhavāsaṃ tu śukraśoṇitasaṃbhavampurīṣamūtravikledaśoṇitaprabhavāvilam

तृष्णाभिभूतस्तैर्बद्धस्तानेवाभिपरिप्लवन्संसारतन्त्रवाहिन्यस्तत्र बुध्येत योषितः

tṛṣṇābhibhūtastairbaddhastānevābhipariplavansaṃsāratantravāhinyastatra budhyeta yoṣitaḥ

प्रकृत्या क्षेत्रभूतास्ता नराः क्षेत्रज्ञलक्षणाःतस्मादेता विशेषेण नरोऽतीयुर्विपश्चितः

prakṛtyā kṣetrabhūtāstā narāḥ kṣetrajñalakṣaṇāḥtasmādetā viśeṣeṇa naro'tīyurvipaścitaḥ

कृत्या ह्येता घोररूपा मोहयन्त्यविचक्षणान्रजस्यन्तर्हिता मूर्तिरिन्द्रियाणां सनातनी

kṛtyā hyetā ghorarūpā mohayantyavicakṣaṇānrajasyantarhitā mūrtirindriyāṇāṃ sanātanī

तस्मात्तर्षात्मकाद्रागाद्बीजाज्जायन्ति जन्तवःस्वदेहजानस्वसंज्ञान्यद्वदङ्गात्कृमींस्त्यजेत्स्वसंज्ञानस्वजांस्तद्वत्सुतसंज्ञान्कृमींस्त्यजेत्

tasmāttarṣātmakādrāgādbījājjāyanti jantavaḥsvadehajānasvasaṃjñānyadvadaṅgātkṛmīṃstyajetsvasaṃjñānasvajāṃstadvatsutasaṃjñānkṛmīṃstyajet

शुक्रतो रसतश्चैव स्नेहाज्जायन्ति जन्तवःस्वभावात्कर्मयोगाद्वा तानुपेक्षेत बुद्धिमान्

śukrato rasataścaiva snehājjāyanti jantavaḥsvabhāvātkarmayogādvā tānupekṣeta buddhimān

रजस्तमसि पर्यस्तं सत्त्वं तमसि संस्थितम्ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं बुद्ध्यहंकारलक्षणम्

rajastamasi paryastaṃ sattvaṃ tamasi saṃsthitamjñānādhiṣṭhānamajñānaṃ buddhyahaṃkāralakṣaṇam

तद्बीजं देहिनामाहुस्तद्बीजं जीवसंज्ञितम्कर्मणा कालयुक्तेन संसारपरिवर्तकम्

tadbījaṃ dehināmāhustadbījaṃ jīvasaṃjñitamkarmaṇā kālayuktena saṃsāraparivartakam

रमत्ययं यथा स्वप्ने मनसा देहवानिवकर्मगर्भैर्गुणैर्देही गर्भे तदुपपद्यते

ramatyayaṃ yathā svapne manasā dehavānivakarmagarbhairguṇairdehī garbhe tadupapadyate

कर्मणा बीजभूतेन चोद्यते यद्यदिन्द्रियम्जायते तदहंकाराद्रागयुक्तेन चेतसा

karmaṇā bījabhūtena codyate yadyadindriyamjāyate tadahaṃkārādrāgayuktena cetasā

शब्दरागाच्छ्रोत्रमस्य जायते भावितात्मनःरूपरागात्तथा चक्षुर्घ्राणं गन्धचिकीर्षया

śabdarāgācchrotramasya jāyate bhāvitātmanaḥrūparāgāttathā cakṣurghrāṇaṃ gandhacikīrṣayā

स्पर्शनेभ्यस्तथा वायुः प्राणापानव्यपाश्रयःव्यानोदानौ समानश्च पञ्चधा देहयापना

sparśanebhyastathā vāyuḥ prāṇāpānavyapāśrayaḥvyānodānau samānaśca pañcadhā dehayāpanā

संजातैर्जायते गात्रैः कर्मजैर्ब्रह्मणा वृतःदुःखाद्यन्तैर्दुःखमध्यैर्नरः शारीरमानसैः

saṃjātairjāyate gātraiḥ karmajairbrahmaṇā vṛtaḥduḥkhādyantairduḥkhamadhyairnaraḥ śārīramānasaiḥ

दुःखं विद्यादुपादानादभिमानाच्च वर्धतेत्यागात्तेभ्यो निरोधः स्यान्निरोधज्ञो विमुच्यते

duḥkhaṃ vidyādupādānādabhimānācca vardhatetyāgāttebhyo nirodhaḥ syānnirodhajño vimucyate

इन्द्रियाणां रजस्येव प्रभवप्रलयावुभौपरीक्ष्य संचरेद्विद्वान्यथावच्छास्त्रचक्षुषा

indriyāṇāṃ rajasyeva prabhavapralayāvubhauparīkṣya saṃcaredvidvānyathāvacchāstracakṣuṣā

ज्ञानेन्द्रियाणीन्द्रियार्थान्नोपसर्पन्त्यतर्षुलम्ज्ञातैश्च कारणैर्देही न देहं पुनरर्हति

jñānendriyāṇīndriyārthānnopasarpantyatarṣulamjñātaiśca kāraṇairdehī na dehaṃ punararhati