पर्व.अध्याय 12.208

गुरुरुवाचदुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवःये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम्

gururuvācaduranteṣvindriyārtheṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥye tvasaktā mahātmānaste yānti paramāṃ gatim

जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मनसः क्लमैःदृष्ट्वेमं संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान्

janmamṛtyujarāduḥkhairvyādhibhirmanasaḥ klamaiḥdṛṣṭvemaṃ saṃtataṃ lokaṃ ghaṭenmokṣāya buddhimān

वाङ्मनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतःप्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम्

vāṅmanobhyāṃ śarīreṇa śuciḥ syādanahaṃkṛtaḥpraśānto jñānavānbhikṣurnirapekṣaścaretsukham

अथ वा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पयाअत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत्

atha vā manasaḥ saṅgaṃ paśyedbhūtānukampayāatrāpyupekṣāṃ kurvīta jñātvā karmaphalaṃ jagat

यत्कृतं प्राक्शुभं कर्म पापं वा तदुपाश्नुतेतस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वाग्बुद्धिकर्मभिः

yatkṛtaṃ prākśubhaṃ karma pāpaṃ vā tadupāśnutetasmācchubhāni karmāṇi kuryādvāgbuddhikarmabhiḥ

अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम्क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत्

ahiṃsā satyavacanaṃ sarvabhūteṣu cārjavamkṣamā caivāpramādaśca yasyaite sa sukhī bhavet

यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम्दुःखान्निःसरणं वेद स तत्त्वज्ञः सुखी भवेत्

yaścainaṃ paramaṃ dharmaṃ sarvabhūtasukhāvahamduḥkhānniḥsaraṇaṃ veda sa tattvajñaḥ sukhī bhavet

तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत्नापध्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत्

tasmātsamāhitaṃ buddhyā mano bhūteṣu dhārayetnāpadhyāyenna spṛhayennābaddhaṃ cintayedasat

अवाग्योगप्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्ततेविवक्षता वा सद्वाक्यं धर्मं सूक्ष्ममवेक्षतासत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम्

avāgyogaprayogeṇa manojñaṃ saṃpravartatevivakṣatā vā sadvākyaṃ dharmaṃ sūkṣmamavekṣatāsatyāṃ vācamahiṃsrāṃ ca vadedanapavādinīm

कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनाम्ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा

kalkāpetāmaparuṣāmanṛśaṃsāmapaiśunāmīdṛgalpaṃ ca vaktavyamavikṣiptena cetasā

वाक्प्रबुद्धो हि संरागाद्विरागाद्व्याहरेद्यदिबुद्ध्या ह्यनिगृहीतेन मनसा कर्म तामसम्रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणा प्रतिपद्यते

vākprabuddho hi saṃrāgādvirāgādvyāharedyadibuddhyā hyanigṛhītena manasā karma tāmasamrajobhūtairhi karaṇaiḥ karmaṇā pratipadyate

स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यतेतस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्धैर्यमात्मनः

sa duḥkhaṃ prāpya loke'sminnarakāyopapadyatetasmānmanovākśarīrairācareddhairyamātmanaḥ

प्रकीर्णमेषभारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिःप्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा

prakīrṇameṣabhāro hi yadvaddhāryeta dasyubhiḥpratilomāṃ diśaṃ buddhvā saṃsāramabudhāstathā

तानेव च यथा दस्यून्क्षिप्त्वा गच्छेच्छिवां दिशम्तथा रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयात्सुखम्

tāneva ca yathā dasyūnkṣiptvā gacchecchivāṃ diśamtathā rajastamaḥkarmāṇyutsṛjya prāpnuyātsukham

निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैःविविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः

niḥsaṃdigdhamanīho vai muktaḥ sarvaparigrahaiḥviviktacārī laghvāśī tapasvī niyatendriyaḥ

ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान्निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति

jñānadagdhaparikleśaḥ prayogaratirātmavānniṣpracāreṇa manasā paraṃ tadadhigacchati

धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम्मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसात्मनः

dhṛtimānātmavānbuddhiṃ nigṛhṇīyādasaṃśayammano buddhyā nigṛhṇīyādviṣayānmanasātmanaḥ

निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशेदेवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम्

nigṛhītendriyasyāsya kurvāṇasya mano vaśedevatāstāḥ prakāśante hṛṣṭā yānti tamīśvaram

ताभिः संसक्तमनसो ब्रह्मवत्संप्रकाशतेएतैश्चापगतैः सर्वैर्ब्रह्मभूयाय कल्पते

tābhiḥ saṃsaktamanaso brahmavatsaṃprakāśateetaiścāpagataiḥ sarvairbrahmabhūyāya kalpate

अथ वा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत्येन तन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्तत्तदाचरेत्

atha vā na pravarteta yogatantrairupakrametyena tantramayaṃ tantraṃ vṛttiḥ syāttattadācaret

कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवःतथा मूलफलं भैक्षं पर्यायेणोपयोजयेत्

kaṇapiṇyākakulmāṣaśākayāvakasaktavaḥtathā mūlaphalaṃ bhaikṣaṃ paryāyeṇopayojayet

आहारं नियतं चैव देशे काले च सात्त्विकम्तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम्

āhāraṃ niyataṃ caiva deśe kāle ca sāttvikamtatparīkṣyānuvarteta yatpravṛttyanuvartakam

प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत्ज्ञानेन्धितं ततो ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते

pravṛttaṃ noparundheta śanairagnimivendhayetjñānendhitaṃ tato jñānamarkavatsaṃprakāśate

ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रीँल्लोकानधितिष्ठतिविज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानादपकृष्यते

jñānādhiṣṭhānamajñānaṃ trīm̐llokānadhitiṣṭhativijñānānugataṃ jñānamajñānādapakṛṣyate

पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम्स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते

pṛthaktvātsaṃprayogācca nāsūyurveda śāśvatamsa tayorapavargajño vītarāgo vimucyate

वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम्अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम्

vayotīto jarāmṛtyū jitvā brahma sanātanamamṛtaṃ tadavāpnoti yattadakṣaramavyayam