Parva.Adhyaya 12.216

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

यया बुद्ध्या महीपालो भ्रष्टश्रीर्विचरेन्महीम्कालदण्डविनिष्पिष्टस्तन्मे ब्रूहि पितामह

yayā buddhyā mahīpālo bhraṣṭaśrīrvicarenmahīmkāladaṇḍaviniṣpiṣṭastanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्वासवस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamvāsavasya ca saṃvādaṃ balervairocanasya ca

पितामहमुपागत्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिःसर्वानेवासुराञ्जित्वा बलिं पप्रच्छ वासवः

pitāmahamupāgatya praṇipatya kṛtāñjaliḥsarvānevāsurāñjitvā baliṃ papraccha vāsavaḥ

यस्य स्म ददतो वित्तं न कदाचन हीयतेतं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम्

yasya sma dadato vittaṃ na kadācana hīyatetaṃ baliṃ nādhigacchāmi brahmannācakṣva me balim

स एव ह्यस्तमयते स स्म विद्योतते दिशःस वर्षति स्म वर्षाणि यथाकालमतन्द्रितःतं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम्

sa eva hyastamayate sa sma vidyotate diśaḥsa varṣati sma varṣāṇi yathākālamatandritaḥtaṃ baliṃ nādhigacchāmi brahmannācakṣva me balim

स वायुर्वरुणश्चैव स रविः स च चन्द्रमाःसोऽग्निस्तपति भूतानि पृथिवी च भवत्युततं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम्

sa vāyurvaruṇaścaiva sa raviḥ sa ca candramāḥso'gnistapati bhūtāni pṛthivī ca bhavatyutataṃ baliṃ nādhigacchāmi brahmannācakṣva me balim

ब्रह्मोवाचनैतत्ते साधु मघवन्यदेतदनुपृच्छसिपृष्टस्तु नानृतं ब्रूयात्तस्माद्वक्ष्यामि ते बलिम्

brahmovācanaitatte sādhu maghavanyadetadanupṛcchasipṛṣṭastu nānṛtaṃ brūyāttasmādvakṣyāmi te balim

उष्ट्रेषु यदि वा गोषु खरेष्वश्वेषु वा पुनःवरिष्ठो भविता जन्तुः शून्यागारे शचीपते

uṣṭreṣu yadi vā goṣu khareṣvaśveṣu vā punaḥvariṣṭho bhavitā jantuḥ śūnyāgāre śacīpate

शक्र उवाच · śakra uvāca

यदि स्म बलिना ब्रह्मञ्शून्यागारे समेयिवान्हन्यामेनं न वा हन्यां तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम्

yadi sma balinā brahmañśūnyāgāre sameyivānhanyāmenaṃ na vā hanyāṃ tadbrahmannanuśādhi mām

ब्रह्मोवाचमा स्म शक्र बलिं हिंसीर्न बलिर्वधमर्हतिन्यायांस्तु शक्र प्रष्टव्यस्त्वया वासव काम्यया

brahmovācamā sma śakra baliṃ hiṃsīrna balirvadhamarhatinyāyāṃstu śakra praṣṭavyastvayā vāsava kāmyayā

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एवमुक्तो भगवता महेन्द्रः पृथिवीं तदाचचारैरावतस्कन्धमधिरुह्य श्रिया वृतः

evamukto bhagavatā mahendraḥ pṛthivīṃ tadācacārairāvataskandhamadhiruhya śriyā vṛtaḥ

ततो ददर्श स बलिं खरवेषेण संवृतम्यथाख्यातं भगवता शून्यागारकृतालयम्

tato dadarśa sa baliṃ kharaveṣeṇa saṃvṛtamyathākhyātaṃ bhagavatā śūnyāgārakṛtālayam

शक्र उवाच · śakra uvāca

खरयोनिमनुप्राप्तस्तुषभक्षोऽसि दानवइयं ते योनिरधमा शोचस्याहो न शोचसि

kharayonimanuprāptastuṣabhakṣo'si dānavaiyaṃ te yoniradhamā śocasyāho na śocasi

अदृष्टं बत पश्यामि द्विषतां वशमागतम्श्रिया विहीनं मित्रैश्च भ्रष्टवीर्यपराक्रमम्

adṛṣṭaṃ bata paśyāmi dviṣatāṃ vaśamāgatamśriyā vihīnaṃ mitraiśca bhraṣṭavīryaparākramam

यत्तद्यानसहस्रेण ज्ञातिभिः परिवारितःलोकान्प्रतापयन्सर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन्

yattadyānasahasreṇa jñātibhiḥ parivāritaḥlokānpratāpayansarvānyāsyasmānavitarkayan

त्वन्मुखाश्चैव दैतेया व्यतिष्ठंस्तव शासनेअकृष्टपच्या पृथिवी तवैश्वर्ये बभूव हइदं च तेऽद्य व्यसनं शोचस्याहो न शोचसि

tvanmukhāścaiva daiteyā vyatiṣṭhaṃstava śāsaneakṛṣṭapacyā pṛthivī tavaiśvarye babhūva haidaṃ ca te'dya vyasanaṃ śocasyāho na śocasi

यदातिष्ठः समुद्रस्य पूर्वकूले विलेलिहन्ज्ञातिभ्यो विभजन्वित्तं तदासीत्ते मनः कथम्

yadātiṣṭhaḥ samudrasya pūrvakūle vilelihanjñātibhyo vibhajanvittaṃ tadāsītte manaḥ katham

यत्ते सहस्रसमिता ननृतुर्देवयोषितःबहूनि वर्षपूगानि विहारे दीप्यतः श्रिया

yatte sahasrasamitā nanṛturdevayoṣitaḥbahūni varṣapūgāni vihāre dīpyataḥ śriyā

सर्वाः पुष्करमालिन्यः सर्वाः काञ्चनसप्रभाःकथमद्य तदा चैव मनस्ते दानवेश्वर

sarvāḥ puṣkaramālinyaḥ sarvāḥ kāñcanasaprabhāḥkathamadya tadā caiva manaste dānaveśvara

छत्रं तवासीत्सुमहत्सौवर्णं मणिभूषितम्ननृतुर्यत्र गन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तधा

chatraṃ tavāsītsumahatsauvarṇaṃ maṇibhūṣitamnanṛturyatra gandharvāḥ ṣaṭsahasrāṇi saptadhā

यूपस्तवासीत्सुमहान्यजतः सर्वकाञ्चनःयत्राददः सहस्राणामयुतानि गवां दश

yūpastavāsītsumahānyajataḥ sarvakāñcanaḥyatrādadaḥ sahasrāṇāmayutāni gavāṃ daśa

यदा तु पृथिवीं सर्वां यजमानोऽनुपर्ययाःशम्याक्षेपेण विधिना तदासीत्किं नु ते हृदि

yadā tu pṛthivīṃ sarvāṃ yajamāno'nuparyayāḥśamyākṣepeṇa vidhinā tadāsītkiṃ nu te hṛdi

न ते पश्यामि भृङ्गारं न छत्रं व्यजनं न चब्रह्मदत्तां च ते मालां न पश्याम्यसुराधिप

na te paśyāmi bhṛṅgāraṃ na chatraṃ vyajanaṃ na cabrahmadattāṃ ca te mālāṃ na paśyāmyasurādhipa

बलिरुवाचन त्वं पश्यसि भृङ्गारं न छत्रं व्यजनं न चब्रह्मदत्तां च मे मालां न त्वं द्रक्ष्यसि वासव

baliruvācana tvaṃ paśyasi bhṛṅgāraṃ na chatraṃ vyajanaṃ na cabrahmadattāṃ ca me mālāṃ na tvaṃ drakṣyasi vāsava

गुहायां निहितानि त्वं मम रत्नानि पृच्छसियदा मे भविता कालस्तदा त्वं तानि द्रक्ष्यसि

guhāyāṃ nihitāni tvaṃ mama ratnāni pṛcchasiyadā me bhavitā kālastadā tvaṃ tāni drakṣyasi

न त्वेतदनुरूपं ते यशसो वा कुलस्य वासमृद्धार्थोऽसमृद्धार्थं यन्मां कत्थितुमिच्छसि

na tvetadanurūpaṃ te yaśaso vā kulasya vāsamṛddhārtho'samṛddhārthaṃ yanmāṃ katthitumicchasi

न हि दुःखेषु शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति चर्द्धिषुकृतप्रज्ञा ज्ञानतृप्ताः क्षान्ताः सन्तो मनीषिणः

na hi duḥkheṣu śocanti na prahṛṣyanti carddhiṣukṛtaprajñā jñānatṛptāḥ kṣāntāḥ santo manīṣiṇaḥ

त्वं तु प्राकृतया बुद्ध्या पुरंदर विकत्थसेयदाहमिव भावी त्वं तदा नैवं वदिष्यसि

tvaṃ tu prākṛtayā buddhyā puraṃdara vikatthaseyadāhamiva bhāvī tvaṃ tadā naivaṃ vadiṣyasi