Parva.Adhyaya 12.230

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयतेज्ञानवानेव कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिध्यति

eṣā pūrvatarā vṛttirbrāhmaṇasya vidhīyatejñānavāneva karmāṇi kurvansarvatra sidhyati

तत्र चेन्न भवेदेवं संशयः कर्मनिश्चयेकिं नु कर्म स्वभावोऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः

tatra cenna bhavedevaṃ saṃśayaḥ karmaniścayekiṃ nu karma svabhāvo'yaṃ jñānaṃ karmeti vā punaḥ

तत्र चेह विवित्सा स्याज्ज्ञानं चेत्पुरुषं प्रतिउपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच्छृणु

tatra ceha vivitsā syājjñānaṃ cetpuruṣaṃ pratiupapattyupalabdhibhyāṃ varṇayiṣyāmi tacchṛṇu

पौरुषं कारणं केचिदाहुः कर्मसु मानवाःदैवमेके प्रशंसन्ति स्वभावं चापरे जनाः

pauruṣaṃ kāraṇaṃ kecidāhuḥ karmasu mānavāḥdaivameke praśaṃsanti svabhāvaṃ cāpare janāḥ

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतःत्रयमेतत्पृथग्भूतमविवेकं तु केचन

pauruṣaṃ karma daivaṃ ca phalavṛttisvabhāvataḥtrayametatpṛthagbhūtamavivekaṃ tu kecana

एवमेतन्न चाप्येवमुभे चापि न चाप्युभेकर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

evametanna cāpyevamubhe cāpi na cāpyubhekarmasthā viṣamaṃ brūyuḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ

त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश्च ससंशयाःतपस्विनः प्रशान्ताश्च सत्त्वस्थाश्च कृते युगे

tretāyāṃ dvāpare caiva kalijāśca sasaṃśayāḥtapasvinaḥ praśāntāśca sattvasthāśca kṛte yuge

अपृथग्दर्शिनः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु चकामद्वेषौ पृथग्दृष्ट्वा तपः कृत उपासते

apṛthagdarśinaḥ sarve ṛksāmasu yajuḥṣu cakāmadveṣau pṛthagdṛṣṭvā tapaḥ kṛta upāsate

तपोधर्मेण संयुक्तस्तपोनित्यः सुसंशितःतेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति

tapodharmeṇa saṃyuktastaponityaḥ susaṃśitaḥtena sarvānavāpnoti kāmānyānmanasecchati

तपसा तदवाप्नोति यद्भूत्वा सृजते जगत्तद्भूतश्च ततः सर्वो भूतानां भवति प्रभुः

tapasā tadavāpnoti yadbhūtvā sṛjate jagattadbhūtaśca tataḥ sarvo bhūtānāṃ bhavati prabhuḥ

तदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिःवेदान्तेषु पुनर्व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते

taduktaṃ vedavādeṣu gahanaṃ vedadarśibhiḥvedānteṣu punarvyaktaṃ kramayogena lakṣyate

आरम्भयज्ञाः क्षत्रस्य हविर्यज्ञा विशः स्मृताःपरिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञा द्विजातयः

ārambhayajñāḥ kṣatrasya haviryajñā viśaḥ smṛtāḥparicārayajñāḥ śūdrāśca japayajñā dvijātayaḥ

परिनिष्ठितकार्यो हि स्वाध्यायेन द्विजो भवेत्कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते

pariniṣṭhitakāryo hi svādhyāyena dvijo bhavetkuryādanyanna vā kuryānmaitro brāhmaṇa ucyate

त्रेतादौ सकला वेदा यज्ञा वर्णाश्रमास्तथासंरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे

tretādau sakalā vedā yajñā varṇāśramāstathāsaṃrodhādāyuṣastvete vyasyante dvāpare yuge

द्वापरे विप्लवं यान्ति वेदाः कलियुगे तथादृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेरन्ते पुनः पुनः

dvāpare viplavaṃ yānti vedāḥ kaliyuge tathādṛśyante nāpi dṛśyante kalerante punaḥ punaḥ

उत्सीदन्ति स्वधर्माश्च तत्राधर्मेण पीडिताःगवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसाः

utsīdanti svadharmāśca tatrādharmeṇa pīḍitāḥgavāṃ bhūmeśca ye cāpāmoṣadhīnāṃ ca ye rasāḥ

अधर्मान्तर्हिता वेदा वेदधर्मास्तथाश्रमाःविक्रियन्ते स्वधर्मस्थाः स्थावराणि चराणि च

adharmāntarhitā vedā vedadharmāstathāśramāḥvikriyante svadharmasthāḥ sthāvarāṇi carāṇi ca

यथा सर्वाणि भूतानि वृष्टिर्भौमानि वर्षतिसृजते सर्वतोऽङ्गानि तथा वेदा युगे युगे

yathā sarvāṇi bhūtāni vṛṣṭirbhaumāni varṣatisṛjate sarvato'ṅgāni tathā vedā yuge yuge

विसृतं कालनानात्वमनादिनिधनं च यत्कीर्तितं तत्पुरस्तान्मे यतः संयान्ति यान्ति च

visṛtaṃ kālanānātvamanādinidhanaṃ ca yatkīrtitaṃ tatpurastānme yataḥ saṃyānti yānti ca

धातेदं प्रभवस्थानं भूतानां संयमो यमःस्वभावेन प्रवर्तन्ते द्वंद्वसृष्टानि भूरिशः

dhātedaṃ prabhavasthānaṃ bhūtānāṃ saṃyamo yamaḥsvabhāvena pravartante dvaṃdvasṛṣṭāni bhūriśaḥ

सर्गः कालो धृतिर्वेदाः कर्ता कार्यं क्रिया फलम्एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि

sargaḥ kālo dhṛtirvedāḥ kartā kāryaṃ kriyā phalametatte kathitaṃ tāta yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi