Parva.Adhyaya 12.241

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

सृजते तु गुणान्सत्त्वं क्षेत्रज्ञस्त्वनुतिष्ठतिगुणान्विक्रियतः सर्वानुदासीनवदीश्वरः

sṛjate tu guṇānsattvaṃ kṣetrajñastvanutiṣṭhatiguṇānvikriyataḥ sarvānudāsīnavadīśvaraḥ

स्वभावयुक्तं तत्सर्वं यदिमान्सृजते गुणान्ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं सृजते तन्तुवद्गुणान्

svabhāvayuktaṃ tatsarvaṃ yadimānsṛjate guṇānūrṇanābhiryathā sūtraṃ sṛjate tantuvadguṇān

प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यतेएवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे

pradhvastā na nivartante pravṛttirnopalabhyateevameke vyavasyanti nivṛttiriti cāpare

उभयं संप्रधार्यैतदध्यवस्येद्यथामतिअनेनैव विधानेन भवेद्गर्भशयो महान्

ubhayaṃ saṃpradhāryaitadadhyavasyedyathāmatianenaiva vidhānena bhavedgarbhaśayo mahān

अनादिनिधनं नित्यमासाद्य विचरेन्नरःअक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च नित्यं विगतमत्सरः

anādinidhanaṃ nityamāsādya vicarennaraḥakrudhyannaprahṛṣyaṃśca nityaṃ vigatamatsaraḥ

इत्येवं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम्अतीत्य सुखमासीत अशोचंश्छिन्नसंशयः

ityevaṃ hṛdayagranthiṃ buddhicintāmayaṃ dṛḍhamatītya sukhamāsīta aśocaṃśchinnasaṃśayaḥ

तप्येयुः प्रच्युताः पृथ्व्या यथा पूर्णां नदीं नराःअवगाढा ह्यविद्वांसो विद्धि लोकमिमं तथा

tapyeyuḥ pracyutāḥ pṛthvyā yathā pūrṇāṃ nadīṃ narāḥavagāḍhā hyavidvāṃso viddhi lokamimaṃ tathā

न तु ताम्यति वै विद्वान्स्थले चरति तत्त्ववित्एवं यो विन्दतेऽऽत्मानं केवलं ज्ञानमात्मनः

na tu tāmyati vai vidvānsthale carati tattvavitevaṃ yo vindate''tmānaṃ kevalaṃ jñānamātmanaḥ

एवं बुद्ध्वा नरः सर्वां भूतानामागतिं गतिम्समवेक्ष्य शनैः सम्यग्लभते शममुत्तमम्

evaṃ buddhvā naraḥ sarvāṃ bhūtānāmāgatiṃ gatimsamavekṣya śanaiḥ samyaglabhate śamamuttamam

एतद्वै जन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतःआत्मज्ञानं शमश्चैव पर्याप्तं तत्परायणम्

etadvai janmasāmarthyaṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥātmajñānaṃ śamaścaiva paryāptaṃ tatparāyaṇam

एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम्विज्ञायैतद्विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः

etadbuddhvā bhavedbuddhaḥ kimanyadbuddhalakṣaṇamvijñāyaitadvimucyante kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ

न भवति विदुषां महद्भयं; यदविदुषां सुमहद्भयं भवेत्न हि गतिरधिकास्ति कस्यचि;द्भवति हि या विदुषः सनातनी

na bhavati viduṣāṃ mahadbhayaṃ; yadaviduṣāṃ sumahadbhayaṃ bhavetna hi gatiradhikāsti kasyaci;dbhavati hi yā viduṣaḥ sanātanī

लोकमातुरमसूयते जन;स्तत्तदेव च निरीक्ष्य शोचतेतत्र पश्य कुशलानशोचतो; ये विदुस्तदुभयं कृताकृतम्

lokamāturamasūyate jana;stattadeva ca nirīkṣya śocatetatra paśya kuśalānaśocato; ye vidustadubhayaṃ kṛtākṛtam

यत्करोत्यनभिसंधिपूर्वकं; तच्च निर्णुदति यत्पुरा कृतम्न प्रियं तदुभयं न चाप्रियं; तस्य तज्जनयतीह कुर्वतः

yatkarotyanabhisaṃdhipūrvakaṃ; tacca nirṇudati yatpurā kṛtamna priyaṃ tadubhayaṃ na cāpriyaṃ; tasya tajjanayatīha kurvataḥ