Parva.Adhyaya 12.245

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

शरीराद्विप्रमुक्तं हि सूक्ष्मभूतं शरीरिणम्कर्मभिः परिपश्यन्ति शास्त्रोक्तैः शास्त्रचेतसः

śarīrādvipramuktaṃ hi sūkṣmabhūtaṃ śarīriṇamkarmabhiḥ paripaśyanti śāstroktaiḥ śāstracetasaḥ

यथा मरीच्यः सहिताश्चरन्ति; गच्छन्ति तिष्ठन्ति च दृश्यमानाःदेहैर्विमुक्ता विचरन्ति लोकां;स्तथैव सत्त्वान्यतिमानुषाणि

yathā marīcyaḥ sahitāścaranti; gacchanti tiṣṭhanti ca dṛśyamānāḥdehairvimuktā vicaranti lokāṃ;stathaiva sattvānyatimānuṣāṇi

प्रतिरूपं यथैवाप्सु तापः सूर्यस्य लक्ष्यतेसत्त्ववांस्तु तथा सत्त्वं प्रतिरूपं प्रपश्यति

pratirūpaṃ yathaivāpsu tāpaḥ sūryasya lakṣyatesattvavāṃstu tathā sattvaṃ pratirūpaṃ prapaśyati

तानि सूक्ष्माणि सत्त्वस्था विमुक्तानि शरीरतःस्वेन तत्त्वेन तत्त्वज्ञाः पश्यन्ति नियतेन्द्रियाः

tāni sūkṣmāṇi sattvasthā vimuktāni śarīrataḥsvena tattvena tattvajñāḥ paśyanti niyatendriyāḥ

स्वपतां जाग्रतां चैव सर्वेषामात्मचिन्तितम्प्रधानद्वैधयुक्तानां जहतां कर्मजं रजः

svapatāṃ jāgratāṃ caiva sarveṣāmātmacintitampradhānadvaidhayuktānāṃ jahatāṃ karmajaṃ rajaḥ

यथाहनि तथा रात्रौ यथा रात्रौ तथाहनिवशे तिष्ठति सत्त्वात्मा सततं योगयोगिनाम्

yathāhani tathā rātrau yathā rātrau tathāhanivaśe tiṣṭhati sattvātmā satataṃ yogayoginām

तेषां नित्यं सदानित्यो भूतात्मा सततं गुणैःसप्तभिस्त्वन्वितः सूक्ष्मैश्चरिष्णुरजरामरः

teṣāṃ nityaṃ sadānityo bhūtātmā satataṃ guṇaiḥsaptabhistvanvitaḥ sūkṣmaiścariṣṇurajarāmaraḥ

मनोबुद्धिपराभूतः स्वदेहपरदेहवित्स्वप्नेष्वपि भवत्येष विज्ञाता सुखदुःखयोः

manobuddhiparābhūtaḥ svadehaparadehavitsvapneṣvapi bhavatyeṣa vijñātā sukhaduḥkhayoḥ

तत्रापि लभते दुःखं तत्रापि लभते सुखम्क्रोधलोभौ तु तत्रापि कृत्वा व्यसनमर्छति

tatrāpi labhate duḥkhaṃ tatrāpi labhate sukhamkrodhalobhau tu tatrāpi kṛtvā vyasanamarchati

प्रीणितश्चापि भवति महतोऽर्थानवाप्य चकरोति पुण्यं तत्रापि जाग्रन्निव च पश्यति

prīṇitaścāpi bhavati mahato'rthānavāpya cakaroti puṇyaṃ tatrāpi jāgranniva ca paśyati

तमेवमतितेजोंशं भूतात्मानं हृदि स्थितम्तमोरजोभ्यामाविष्टा नानुपश्यन्ति मूर्तिषु

tamevamatitejoṃśaṃ bhūtātmānaṃ hṛdi sthitamtamorajobhyāmāviṣṭā nānupaśyanti mūrtiṣu

शास्त्रयोगपरा भूत्वा स्वमात्मानं परीप्सवःअनुच्छ्वासान्यमूर्तीनि यानि वज्रोपमान्यपि

śāstrayogaparā bhūtvā svamātmānaṃ parīpsavaḥanucchvāsānyamūrtīni yāni vajropamānyapi

पृथग्भूतेषु सृष्टेषु चतुर्ष्वाश्रमकर्मसुसमाधौ योगमेवैतच्छाण्डिल्यः शममब्रवीत्

pṛthagbhūteṣu sṛṣṭeṣu caturṣvāśramakarmasusamādhau yogamevaitacchāṇḍilyaḥ śamamabravīt

विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम्प्रधानविनियोगस्थः परं ब्रह्माधिगच्छति

viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgaṃ ca maheśvarampradhānaviniyogasthaḥ paraṃ brahmādhigacchati