Parva.Adhyaya 12.248

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

य इमे पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतलेपृतनामध्य एते हि गतसत्त्वा महाबलाः

ya ime pṛthivīpālāḥ śerate pṛthivītalepṛtanāmadhya ete hi gatasattvā mahābalāḥ

एकैकशो भीमबला नागायुतबलास्तथाएते हि निहताः संख्ये तुल्यतेजोबलैर्नरैः

ekaikaśo bhīmabalā nāgāyutabalāstathāete hi nihatāḥ saṃkhye tulyatejobalairnaraiḥ

नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे पुराविक्रमेणोपसंपन्नास्तेजोबलसमन्विताः

naiṣāṃ paśyāmi hantāraṃ prāṇināṃ saṃyuge purāvikrameṇopasaṃpannāstejobalasamanvitāḥ

अथ चेमे महाप्राज्ञ शेरते हि गतासवःमृता इति च शब्दोऽयं वर्तत्येषु गतासुषु

atha ceme mahāprājña śerate hi gatāsavaḥmṛtā iti ca śabdo'yaṃ vartatyeṣu gatāsuṣu

इमे मृता नृपतयः प्रायशो भीमविक्रमाःतत्र मे संशयो जातः कुतः संज्ञा मृता इति

ime mṛtā nṛpatayaḥ prāyaśo bhīmavikramāḥtatra me saṃśayo jātaḥ kutaḥ saṃjñā mṛtā iti

कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युरिह प्रजाःहरत्यमरसंकाश तन्मे ब्रूहि पितामह

kasya mṛtyuḥ kuto mṛtyuḥ kena mṛtyuriha prajāḥharatyamarasaṃkāśa tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

पुरा कृतयुगे तात राजासीदविकम्पकःस शत्रुवशमापन्नः संग्रामे क्षीणवाहनः

purā kṛtayuge tāta rājāsīdavikampakaḥsa śatruvaśamāpannaḥ saṃgrāme kṣīṇavāhanaḥ

तत्र पुत्रो हरिर्नाम नारायणसमो बलेस शत्रुभिर्हतः संख्ये सबलः सपदानुगः

tatra putro harirnāma nārāyaṇasamo balesa śatrubhirhataḥ saṃkhye sabalaḥ sapadānugaḥ

स राजा शत्रुवशगः पुत्रशोकसमन्वितःयदृच्छयाशान्तिपरो ददर्श भुवि नारदम्

sa rājā śatruvaśagaḥ putraśokasamanvitaḥyadṛcchayāśāntiparo dadarśa bhuvi nāradam

स तस्मै सर्वमाचष्ट यथा वृत्तं जनेश्वरःशत्रुभिर्ग्रहणं संख्ये पुत्रस्य मरणं तथा

sa tasmai sarvamācaṣṭa yathā vṛttaṃ janeśvaraḥśatrubhirgrahaṇaṃ saṃkhye putrasya maraṇaṃ tathā

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदोऽथ तपोधनःआख्यानमिदमाचष्ट पुत्रशोकापहं तदा

tasya tadvacanaṃ śrutvā nārado'tha tapodhanaḥākhyānamidamācaṣṭa putraśokāpahaṃ tadā

राजञ्शृणु समाख्यानमद्येदं बहुविस्तरम्यथा वृत्तं श्रुतं चैव मयापि वसुधाधिप

rājañśṛṇu samākhyānamadyedaṃ bahuvistaramyathā vṛttaṃ śrutaṃ caiva mayāpi vasudhādhipa

प्रजाः सृष्ट्वा महातेजाः प्रजासर्गे पितामहःअतीव वृद्धा बहुला नामृष्यत पुनः प्रजाः

prajāḥ sṛṣṭvā mahātejāḥ prajāsarge pitāmahaḥatīva vṛddhā bahulā nāmṛṣyata punaḥ prajāḥ

न ह्यन्तरमभूत्किंचित्क्वचिज्जन्तुभिरच्युतनिरुच्छ्वासमिवोन्नद्धं त्रैलोक्यमभवन्नृप

na hyantaramabhūtkiṃcitkvacijjantubhiracyutanirucchvāsamivonnaddhaṃ trailokyamabhavannṛpa

तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति भूपतेचिन्तयन्नाध्यगच्छच्च संहारे हेतुकारणम्

tasya cintā samutpannā saṃhāraṃ prati bhūpatecintayannādhyagacchacca saṃhāre hetukāraṇam

तस्य रोषान्महाराज खेभ्योऽग्निरुदतिष्ठततेन सर्वा दिशो राजन्ददाह स पितामहः

tasya roṣānmahārāja khebhyo'gnirudatiṣṭhatatena sarvā diśo rājandadāha sa pitāmahaḥ

ततो दिवं भुवं खं च जगच्च सचराचरम्ददाह पावको राजन्भगवत्कोपसंभवः

tato divaṃ bhuvaṃ khaṃ ca jagacca sacarācaramdadāha pāvako rājanbhagavatkopasaṃbhavaḥ

तत्रादह्यन्त भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि चमहता कोपवेगेन कुपिते प्रपितामहे

tatrādahyanta bhūtāni jaṅgamāni dhruvāṇi camahatā kopavegena kupite prapitāmahe

ततो हरिजटः स्थाणुर्वेदाध्वरपतिः शिवःजगाद शरणं देवो ब्रह्माणं परवीरहा

tato harijaṭaḥ sthāṇurvedādhvarapatiḥ śivaḥjagāda śaraṇaṃ devo brahmāṇaṃ paravīrahā

तस्मिन्नभिगते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्ययाअब्रवीद्वरदो देवो ज्वलन्निव तदा शिवम्

tasminnabhigate sthāṇau prajānāṃ hitakāmyayāabravīdvarado devo jvalanniva tadā śivam

करवाण्यद्य कं कामं वरार्होऽसि मतो ममकर्ता ह्यस्मि प्रियं शंभो तव यद्धृदि वर्तते

karavāṇyadya kaṃ kāmaṃ varārho'si mato mamakartā hyasmi priyaṃ śaṃbho tava yaddhṛdi vartate