Parva.Adhyaya 12.25

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

पुनरेव महर्षिस्तं कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्अजातशत्रुं कौन्तेयमिदं वचनमर्थवत्

punareva maharṣistaṃ kṛṣṇadvaipāyano'bravītajātaśatruṃ kaunteyamidaṃ vacanamarthavat

अरण्ये वसतां तात भ्रातॄणां ते तपस्विनाम्मनोरथा महाराज ये तत्रासन्युधिष्ठिर

araṇye vasatāṃ tāta bhrātṝṇāṃ te tapasvināmmanorathā mahārāja ye tatrāsanyudhiṣṭhira

तानिमे भरतश्रेष्ठ प्राप्नुवन्तु महारथाःप्रशाधि पृथिवीं पार्थ ययातिरिव नाहुषः

tānime bharataśreṣṭha prāpnuvantu mahārathāḥpraśādhi pṛthivīṃ pārtha yayātiriva nāhuṣaḥ

अरण्ये दुःखवसतिरनुभूता तपस्विभिःदुःखस्यान्ते नरव्याघ्राः सुखं त्वनुभवन्त्विमे

araṇye duḥkhavasatiranubhūtā tapasvibhiḥduḥkhasyānte naravyāghrāḥ sukhaṃ tvanubhavantvime

धर्ममर्थं च कामं च भ्रातृभिः सह भारतअनुभूय ततः पश्चात्प्रस्थातासि विशां पते

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca bhrātṛbhiḥ saha bhārataanubhūya tataḥ paścātprasthātāsi viśāṃ pate

अतिथीनां च पितॄणां देवतानां च भारतआनृण्यं गच्छ कौन्तेय ततः स्वर्गं गमिष्यसि

atithīnāṃ ca pitṝṇāṃ devatānāṃ ca bhārataānṛṇyaṃ gaccha kaunteya tataḥ svargaṃ gamiṣyasi

सर्वमेधाश्वमेधाभ्यां यजस्व कुरुनन्दनततः पश्चान्महाराज गमिष्यसि परां गतिम्

sarvamedhāśvamedhābhyāṃ yajasva kurunandanatataḥ paścānmahārāja gamiṣyasi parāṃ gatim

भ्रातॄंश्च सर्वान्क्रतुभिः संयोज्य बहुदक्षिणैःसंप्राप्तः कीर्तिमतुलां पाण्डवेय भविष्यसि

bhrātṝṃśca sarvānkratubhiḥ saṃyojya bahudakṣiṇaiḥsaṃprāptaḥ kīrtimatulāṃ pāṇḍaveya bhaviṣyasi

विद्म ते पुरुषव्याघ्र वचनं कुरुनन्दनशृणु मच्च यथा कुर्वन्धर्मान्न च्यवते नृपः

vidma te puruṣavyāghra vacanaṃ kurunandanaśṛṇu macca yathā kurvandharmānna cyavate nṛpaḥ

आददानस्य च धनं निग्रहं च युधिष्ठिरसमानं धर्मकुशलाः स्थापयन्ति नरेश्वर

ādadānasya ca dhanaṃ nigrahaṃ ca yudhiṣṭhirasamānaṃ dharmakuśalāḥ sthāpayanti nareśvara

देशकालप्रतीक्षे यो दस्योर्दर्शयते नृपःशास्त्रजां बुद्धिमास्थाय नैनसा स हि युज्यते

deśakālapratīkṣe yo dasyordarśayate nṛpaḥśāstrajāṃ buddhimāsthāya nainasā sa hi yujyate

आदाय बलिषड्भागं यो राष्ट्रं नाभिरक्षतिप्रतिगृह्णाति तत्पापं चतुर्थांशेन पार्थिवः

ādāya baliṣaḍbhāgaṃ yo rāṣṭraṃ nābhirakṣatipratigṛhṇāti tatpāpaṃ caturthāṃśena pārthivaḥ

निबोध च यथातिष्ठन्धर्मान्न च्यवते नृपःनिग्रहाद्धर्मशास्त्राणामनुरुध्यन्नपेतभीःकामक्रोधावनादृत्य पितेव समदर्शनः

nibodha ca yathātiṣṭhandharmānna cyavate nṛpaḥnigrahāddharmaśāstrāṇāmanurudhyannapetabhīḥkāmakrodhāvanādṛtya piteva samadarśanaḥ

दैवेनोपहते राजा कर्मकाले महाद्युतेप्रमादयति तत्कर्म न तत्राहुरतिक्रमम्

daivenopahate rājā karmakāle mahādyutepramādayati tatkarma na tatrāhuratikramam

तरसा बुद्धिपूर्वं वा निग्राह्या एव शत्रवःपापैः सह न संदध्याद्राष्ट्रं पण्यं न कारयेत्

tarasā buddhipūrvaṃ vā nigrāhyā eva śatravaḥpāpaiḥ saha na saṃdadhyādrāṣṭraṃ paṇyaṃ na kārayet

शूराश्चार्याश्च सत्कार्या विद्वांसश्च युधिष्ठिरगोमतो धनिनश्चैव परिपाल्या विशेषतः

śūrāścāryāśca satkāryā vidvāṃsaśca yudhiṣṭhiragomato dhaninaścaiva paripālyā viśeṣataḥ

व्यवहारेषु धर्म्येषु नियोज्याश्च बहुश्रुताःगुणयुक्तेऽपि नैकस्मिन्विश्वस्याच्च विचक्षणः

vyavahāreṣu dharmyeṣu niyojyāśca bahuśrutāḥguṇayukte'pi naikasminviśvasyācca vicakṣaṇaḥ

अरक्षिता दुर्विनीतो मानी स्तब्धोऽभ्यसूयकःएनसा युज्यते राजा दुर्दान्त इति चोच्यते

arakṣitā durvinīto mānī stabdho'bhyasūyakaḥenasā yujyate rājā durdānta iti cocyate

येऽरक्ष्यमाणा हीयन्ते दैवेनोपहते नृपेतस्करैश्चापि हन्यन्ते सर्वं तद्राजकिल्बिषम्

ye'rakṣyamāṇā hīyante daivenopahate nṛpetaskaraiścāpi hanyante sarvaṃ tadrājakilbiṣam

सुमन्त्रिते सुनीते च विधिवच्चोपपादितेपौरुषे कर्मणि कृते नास्त्यधर्मो युधिष्ठिर

sumantrite sunīte ca vidhivaccopapāditepauruṣe karmaṇi kṛte nāstyadharmo yudhiṣṭhira

विपद्यन्ते समारम्भाः सिध्यन्त्यपि च दैवतःकृते पुरुषकारे तु नैनः स्पृशति पार्थिवम्

vipadyante samārambhāḥ sidhyantyapi ca daivataḥkṛte puruṣakāre tu nainaḥ spṛśati pārthivam

अत्र ते राजशार्दूल वर्तयिष्ये कथामिमाम्यद्वृत्तं पूर्वराजर्षेर्हयग्रीवस्य पार्थिव

atra te rājaśārdūla vartayiṣye kathāmimāmyadvṛttaṃ pūrvarājarṣerhayagrīvasya pārthiva

शत्रून्हत्वा हतस्याजौ शूरस्याक्लिष्टकर्मणःअसहायस्य धीरस्य निर्जितस्य युधिष्ठिर

śatrūnhatvā hatasyājau śūrasyākliṣṭakarmaṇaḥasahāyasya dhīrasya nirjitasya yudhiṣṭhira

यत्कर्म वै निग्रहे शात्रवाणां; योगश्चाग्र्यः पालने मानवानाम्कृत्वा कर्म प्राप्य कीर्तिं सुयुद्धे; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके

yatkarma vai nigrahe śātravāṇāṃ; yogaścāgryaḥ pālane mānavānāmkṛtvā karma prāpya kīrtiṃ suyuddhe; vājigrīvo modate devaloke

संत्यक्तात्मा समरेष्वाततायी; शस्त्रैश्छिन्नो दस्युभिरर्द्यमानःअश्वग्रीवः कर्मशीलो महात्मा; संसिद्धात्मा मोदते देवलोके

saṃtyaktātmā samareṣvātatāyī; śastraiśchinno dasyubhirardyamānaḥaśvagrīvaḥ karmaśīlo mahātmā; saṃsiddhātmā modate devaloke

धनुर्यूपो रशना ज्या शरः स्रु;क्स्रुवः खड्गो रुधिरं यत्र चाज्यम्रथो वेदी कामगो युद्धमग्नि;श्चातुर्होत्रं चतुरो वाजिमुख्याः

dhanuryūpo raśanā jyā śaraḥ sru;ksruvaḥ khaḍgo rudhiraṃ yatra cājyamratho vedī kāmago yuddhamagni;ścāturhotraṃ caturo vājimukhyāḥ

हुत्वा तस्मिन्यज्ञवह्नावथारी;न्पापान्मुक्तो राजसिंहस्तरस्वीप्राणान्हुत्वा चावभृथे रणे स; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके

hutvā tasminyajñavahnāvathārī;npāpānmukto rājasiṃhastarasvīprāṇānhutvā cāvabhṛthe raṇe sa; vājigrīvo modate devaloke

राष्ट्रं रक्षन्बुद्धिपूर्वं नयेन; संत्यक्तात्मा यज्ञशीलो महात्मासर्वाँल्लोकान्व्याप्य कीर्त्या मनस्वी; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके

rāṣṭraṃ rakṣanbuddhipūrvaṃ nayena; saṃtyaktātmā yajñaśīlo mahātmāsarvām̐llokānvyāpya kīrtyā manasvī; vājigrīvo modate devaloke

दैवीं सिद्धिं मानुषीं दण्डनीतिं; योगन्यायैः पालयित्वा महीं चतस्माद्राजा धर्मशीलो महात्मा; हयग्रीवो मोदते स्वर्गलोके

daivīṃ siddhiṃ mānuṣīṃ daṇḍanītiṃ; yoganyāyaiḥ pālayitvā mahīṃ catasmādrājā dharmaśīlo mahātmā; hayagrīvo modate svargaloke

विद्वांस्त्यागी श्रद्दधानः कृतज्ञ;स्त्यक्त्वा लोकं मानुषं कर्म कृत्वामेधाविनां विदुषां संमतानां; तनुत्यजां लोकमाक्रम्य राजा

vidvāṃstyāgī śraddadhānaḥ kṛtajña;styaktvā lokaṃ mānuṣaṃ karma kṛtvāmedhāvināṃ viduṣāṃ saṃmatānāṃ; tanutyajāṃ lokamākramya rājā

सम्यग्वेदान्प्राप्य शास्त्राण्यधीत्य; सम्यग्राष्ट्रं पालयित्वा महात्माचातुर्वर्ण्यं स्थापयित्वा स्वधर्मे; वाजिग्रीवो मोदते देवलोके

samyagvedānprāpya śāstrāṇyadhītya; samyagrāṣṭraṃ pālayitvā mahātmācāturvarṇyaṃ sthāpayitvā svadharme; vājigrīvo modate devaloke

जित्वा संग्रामान्पालयित्वा प्रजाश्च; सोमं पीत्वा तर्पयित्वा द्विजाग्र्यान्युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां; युद्धे क्षीणो मोदते देवलोके

jitvā saṃgrāmānpālayitvā prajāśca; somaṃ pītvā tarpayitvā dvijāgryānyuktyā daṇḍaṃ dhārayitvā prajānāṃ; yuddhe kṣīṇo modate devaloke

वृत्तं यस्य श्लाघनीयं मनुष्याः; सन्तो विद्वांसश्चार्हयन्त्यर्हणीयाःस्वर्गं जित्वा वीरलोकांश्च गत्वा; सिद्धिं प्राप्तः पुण्यकीर्तिर्महात्मा

vṛttaṃ yasya ślāghanīyaṃ manuṣyāḥ; santo vidvāṃsaścārhayantyarhaṇīyāḥsvargaṃ jitvā vīralokāṃśca gatvā; siddhiṃ prāptaḥ puṇyakīrtirmahātmā