Parva.Adhyaya 12.250

नारद उवाच · nārada uvāca

विनीय दुःखमबला सा त्वतीवायतेक्षणाउवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा लतेवावर्जिता तदा

vinīya duḥkhamabalā sā tvatīvāyatekṣaṇāuvāca prāñjalirbhūtvā latevāvarjitā tadā

त्वया सृष्टा कथं नारी मादृशी वदतां वररौद्रकर्माभिजायेत सर्वप्राणिभयंकरी

tvayā sṛṣṭā kathaṃ nārī mādṛśī vadatāṃ vararaudrakarmābhijāyeta sarvaprāṇibhayaṃkarī

बिभेम्यहमधर्मस्य धर्म्यमादिश कर्म मेत्वं मां भीतामवेक्षस्व शिवेनेश्वर चक्षुषा

bibhemyahamadharmasya dharmyamādiśa karma metvaṃ māṃ bhītāmavekṣasva śiveneśvara cakṣuṣā

बालान्वृद्धान्वयःस्थांश्च न हरेयमनागसःप्राणिनः प्राणिनामीश नमस्तेऽभिप्रसीद मे

bālānvṛddhānvayaḥsthāṃśca na hareyamanāgasaḥprāṇinaḥ prāṇināmīśa namaste'bhiprasīda me

प्रियान्पुत्रान्वयस्यांश्च भ्रातॄन्मातॄः पितॄनपिअपध्यास्यन्ति यद्देव मृतांस्तेषां बिभेम्यहम्

priyānputrānvayasyāṃśca bhrātṝnmātṝḥ pitṝnapiapadhyāsyanti yaddeva mṛtāṃsteṣāṃ bibhemyaham

कृपणाश्रुपरिक्लेदो दहेन्मां शाश्वतीः समाःतेभ्योऽहं बलवद्भीता शरणं त्वामुपागता

kṛpaṇāśruparikledo dahenmāṃ śāśvatīḥ samāḥtebhyo'haṃ balavadbhītā śaraṇaṃ tvāmupāgatā

यमस्य भवने देव यात्यन्ते पापकर्मिणःप्रसादये त्वा वरद प्रसादं कुरु मे प्रभो

yamasya bhavane deva yātyante pāpakarmiṇaḥprasādaye tvā varada prasādaṃ kuru me prabho

एतमिच्छाम्यहं कामं त्वत्तो लोकपितामहइच्छेयं त्वत्प्रसादाच्च तपस्तप्तुं सुरेश्वर

etamicchāmyahaṃ kāmaṃ tvatto lokapitāmahaiccheyaṃ tvatprasādācca tapastaptuṃ sureśvara

पितामह उवाच · pitāmaha uvāca

मृत्यो संकल्पिता मे त्वं प्रजासंहारहेतुनागच्छ संहर सर्वास्त्वं प्रजा मा च विचारय

mṛtyo saṃkalpitā me tvaṃ prajāsaṃhārahetunāgaccha saṃhara sarvāstvaṃ prajā mā ca vicāraya

एतदेवमवश्यं हि भविता नैतदन्यथाक्रियतामनवद्याङ्गि यथोक्तं मद्वचोऽनघे

etadevamavaśyaṃ hi bhavitā naitadanyathākriyatāmanavadyāṅgi yathoktaṃ madvaco'naghe

नारद उवाच · nārada uvāca

एवमुक्ता महाबाहो मृत्युः परपुरंजयन व्याजहार तस्थौ च प्रह्वा भगवदुन्मुखी

evamuktā mahābāho mṛtyuḥ parapuraṃjayana vyājahāra tasthau ca prahvā bhagavadunmukhī

पुनः पुनरथोक्ता सा गतसत्त्वेव भामिनीतूष्णीमासीत्ततो देवो देवानामीश्वरेश्वरः

punaḥ punarathoktā sā gatasattveva bhāminītūṣṇīmāsīttato devo devānāmīśvareśvaraḥ

प्रससाद किल ब्रह्मा स्वयमेवात्मनात्मवान्स्मयमानश्च लोकेशो लोकान्सर्वानवैक्षत

prasasāda kila brahmā svayamevātmanātmavānsmayamānaśca lokeśo lokānsarvānavaikṣata

निवृत्तरोषे तस्मिंस्तु भगवत्यपराजितेसा कन्यापजगामास्य समीपादिति नः श्रुतम्

nivṛttaroṣe tasmiṃstu bhagavatyaparājitesā kanyāpajagāmāsya samīpāditi naḥ śrutam

अपसृत्याप्रतिश्रुत्य प्रजासंहरणं तदात्वरमाणेव राजेन्द्र मृत्युर्धेनुकमभ्ययात्

apasṛtyāpratiśrutya prajāsaṃharaṇaṃ tadātvaramāṇeva rājendra mṛtyurdhenukamabhyayāt

सा तत्र परमं देवी तपोऽचरत दुश्चरम्समा ह्येकपदे तस्थौ दश पद्मानि पञ्च च

sā tatra paramaṃ devī tapo'carata duścaramsamā hyekapade tasthau daśa padmāni pañca ca

तां तथा कुर्वतीं तत्र तपः परमदुश्चरम्पुनरेव महातेजा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

tāṃ tathā kurvatīṃ tatra tapaḥ paramaduścarampunareva mahātejā brahmā vacanamabravīt

कुरुष्व मे वचो मृत्यो तदनादृत्य सत्वरातथैवैकपदे तात पुनरन्यानि सप्त सा

kuruṣva me vaco mṛtyo tadanādṛtya satvarātathaivaikapade tāta punaranyāni sapta sā

तस्थौ पद्मानि षट्चैव पञ्च द्वे चैव मानदभूयः पद्मायुतं तात मृगैः सह चचार सा

tasthau padmāni ṣaṭcaiva pañca dve caiva mānadabhūyaḥ padmāyutaṃ tāta mṛgaiḥ saha cacāra sā

पुनर्गत्वा ततो राजन्मौनमातिष्ठदुत्तमम्अप्सु वर्षसहस्राणि सप्त चैकं च पार्थिव

punargatvā tato rājanmaunamātiṣṭhaduttamamapsu varṣasahasrāṇi sapta caikaṃ ca pārthiva

ततो जगाम सा कन्या कौशिकीं भरतर्षभतत्र वायुजलाहारा चचार नियमं पुनः

tato jagāma sā kanyā kauśikīṃ bharatarṣabhatatra vāyujalāhārā cacāra niyamaṃ punaḥ

ततो ययौ महाभागा गङ्गां मेरुं च केवलम्तस्थौ दार्विव निश्चेष्टा भूतानां हितकाम्यया

tato yayau mahābhāgā gaṅgāṃ meruṃ ca kevalamtasthau dārviva niśceṣṭā bhūtānāṃ hitakāmyayā

ततो हिमवतो मूर्ध्नि यत्र देवाः समीजिरेतत्राङ्गुष्ठेन राजेन्द्र निखर्वमपरं ततःतस्थौ पितामहं चैव तोषयामास यत्नतः

tato himavato mūrdhni yatra devāḥ samījiretatrāṅguṣṭhena rājendra nikharvamaparaṃ tataḥtasthau pitāmahaṃ caiva toṣayāmāsa yatnataḥ

ततस्तामब्रवीत्तत्र लोकानां प्रभवाप्ययःकिमिदं वर्तते पुत्रि क्रियतां तद्वचो मम

tatastāmabravīttatra lokānāṃ prabhavāpyayaḥkimidaṃ vartate putri kriyatāṃ tadvaco mama

ततोऽब्रवीत्पुनर्मृत्युर्भगवन्तं पितामहम्न हरेयं प्रजा देव पुनस्त्वाहं प्रसादये

tato'bravītpunarmṛtyurbhagavantaṃ pitāmahamna hareyaṃ prajā deva punastvāhaṃ prasādaye

तामधर्मभयत्रस्तां पुनरेव च याचतीम्तदाब्रवीद्देवदेवो निगृह्येदं वचस्ततः

tāmadharmabhayatrastāṃ punareva ca yācatīmtadābravīddevadevo nigṛhyedaṃ vacastataḥ

अधर्मो नास्ति ते मृत्यो संयच्छेमाः प्रजाः शुभेमया ह्युक्तं मृषा भद्रे भविता नेह किंचन

adharmo nāsti te mṛtyo saṃyacchemāḥ prajāḥ śubhemayā hyuktaṃ mṛṣā bhadre bhavitā neha kiṃcana

धर्मः सनातनश्च त्वामिहैवानुप्रवेक्ष्यतेअहं च विबुधाश्चैव त्वद्धिते निरताः सदा

dharmaḥ sanātanaśca tvāmihaivānupravekṣyateahaṃ ca vibudhāścaiva tvaddhite niratāḥ sadā

इममन्यं च ते कामं ददामि मनसेप्सितम्न त्वा दोषेण यास्यन्ति व्याधिसंपीडिताः प्रजाः

imamanyaṃ ca te kāmaṃ dadāmi manasepsitamna tvā doṣeṇa yāsyanti vyādhisaṃpīḍitāḥ prajāḥ

पुरुषेषु च रूपेण पुरुषस्त्वं भविष्यसिस्त्रीषु स्त्रीरूपिणी चैव तृतीयेषु नपुंसकम्

puruṣeṣu ca rūpeṇa puruṣastvaṃ bhaviṣyasistrīṣu strīrūpiṇī caiva tṛtīyeṣu napuṃsakam

सैवमुक्ता महाराज कृताञ्जलिरुवाच हपुनरेव महात्मानं नेति देवेशमव्ययम्

saivamuktā mahārāja kṛtāñjaliruvāca hapunareva mahātmānaṃ neti deveśamavyayam

तामब्रवीत्तदा देवो मृत्यो संहर मानवान्अधर्मस्ते न भविता तथा ध्यास्याम्यहं शुभे

tāmabravīttadā devo mṛtyo saṃhara mānavānadharmaste na bhavitā tathā dhyāsyāmyahaṃ śubhe

यानश्रुबिन्दून्पतितानपश्यं; ये पाणिभ्यां धारितास्ते पुरस्तात्ते व्याधयो मानवान्घोररूपाः; प्राप्ते काले पीडयिष्यन्ति मृत्यो

yānaśrubindūnpatitānapaśyaṃ; ye pāṇibhyāṃ dhāritāste purastātte vyādhayo mānavānghorarūpāḥ; prāpte kāle pīḍayiṣyanti mṛtyo

सर्वेषां त्वं प्राणिनामन्तकाले; कामक्रोधौ सहितौ योजयेथाःएवं धर्मस्त्वामुपैष्यत्यमेयो; न चाधर्मं लप्स्यसे तुल्यवृत्तिः

sarveṣāṃ tvaṃ prāṇināmantakāle; kāmakrodhau sahitau yojayethāḥevaṃ dharmastvāmupaiṣyatyameyo; na cādharmaṃ lapsyase tulyavṛttiḥ

एवं धर्मं पालयिष्यस्यथोक्तं; न चात्मानं मज्जयिष्यस्यधर्मेतस्मात्कामं रोचयाभ्यागतं त्वं; संयोज्याथो संहरस्वेह जन्तून्

evaṃ dharmaṃ pālayiṣyasyathoktaṃ; na cātmānaṃ majjayiṣyasyadharmetasmātkāmaṃ rocayābhyāgataṃ tvaṃ; saṃyojyātho saṃharasveha jantūn

सा वै तदा मृत्युसंज्ञापदेशा;च्छापाद्भीता बाढमित्यब्रवीत्तम्अथो प्राणान्प्राणिनामन्तकाले; कामक्रोधौ प्राप्य निर्मोह्य हन्ति

sā vai tadā mṛtyusaṃjñāpadeśā;cchāpādbhītā bāḍhamityabravīttamatho prāṇānprāṇināmantakāle; kāmakrodhau prāpya nirmohya hanti

मृत्योर्ये ते व्याधयश्चाश्रुपाता; मनुष्याणां रुज्यते यैः शरीरम्सर्वेषां वै प्राणिनां प्राणनान्ते; तस्माच्छोकं मा कृथा बुध्य बुद्ध्या

mṛtyorye te vyādhayaścāśrupātā; manuṣyāṇāṃ rujyate yaiḥ śarīramsarveṣāṃ vai prāṇināṃ prāṇanānte; tasmācchokaṃ mā kṛthā budhya buddhyā

सर्वे देवाः प्राणिनां प्राणनान्ते; गत्वा वृत्ताः संनिवृत्तास्तथैवएवं सर्वे मानवाः प्राणनान्ते; गत्वावृत्ता देववद्राजसिंह

sarve devāḥ prāṇināṃ prāṇanānte; gatvā vṛttāḥ saṃnivṛttāstathaivaevaṃ sarve mānavāḥ prāṇanānte; gatvāvṛttā devavadrājasiṃha

वायुर्भीमो भीमनादो महौजाः; सर्वेषां च प्राणिनां प्राणभूतःनानावृत्तिर्देहिनां देहभेदे; तस्माद्वायुर्देवदेवो विशिष्टः

vāyurbhīmo bhīmanādo mahaujāḥ; sarveṣāṃ ca prāṇināṃ prāṇabhūtaḥnānāvṛttirdehināṃ dehabhede; tasmādvāyurdevadevo viśiṣṭaḥ

सर्वे देवा मर्त्यसंज्ञाविशिष्टाः; सर्वे मर्त्या देवसंज्ञाविशिष्टाःतस्मात्पुत्रं मा शुचो राजसिंह; पुत्रः स्वर्गं प्राप्य ते मोदते ह

sarve devā martyasaṃjñāviśiṣṭāḥ; sarve martyā devasaṃjñāviśiṣṭāḥtasmātputraṃ mā śuco rājasiṃha; putraḥ svargaṃ prāpya te modate ha

एवं मृत्युर्देवसृष्टा प्रजानां; प्राप्ते काले संहरन्ती यथावत्तस्याश्चैव व्याधयस्तेऽश्रुपाताः; प्राप्ते काले संहरन्तीह जन्तून्

evaṃ mṛtyurdevasṛṣṭā prajānāṃ; prāpte kāle saṃharantī yathāvattasyāścaiva vyādhayaste'śrupātāḥ; prāpte kāle saṃharantīha jantūn